Кіріспе

Филиппиндегі ұлттық парк

Пуэрто-Принцесса жер асты өзені ұлттық паркі – Филиппиндегі қорғалатын аймақ. Парк Палаван аралының батыс жағалауындағы Сент-Пол тауларында, Пуэрто-Принцеса қаласының солтүстігінде орналасқан. Онда Пуэрто-Принцесса жер асты өзені (кейде Пуэрто-Принцесса жер асты өзені деп те аталады) бар. 1992 жылдан бері оны Пуэрто-Принцеса қалалық әкімдігі басқарып келеді. 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді, ал 2012 жылы «Табиғаттың жаңа жеті кереметі» сайлауында жеңіске ие болды. Сондай-ақ 2012 жылы Рамсар ылғалды жерлер тізіміне қосылды. Бұл танымал туристік орынға көбінесе Сабан теңіз жағалауындағы ауылға дейін жолмен жетеді, содан кейін көптеген баңкалар (каноэлер) келушілерді парке апарып жеткізеді.

Тарих

2010 жылы экологтар мен геологтар тобы жер асты өзенінің екінші қабаты бар екенін анықтады, яғни үңгірдің ішінде шағын сарқырамалар бар. Олар сондай-ақ жер асты өзенінің үстінен үңгір күмбезін, тау жыныстарын, ірі жартастарды, өзендегі терең шұңқырды, қосымша өзен арналарын және тағы бір терең үңгірді, сондай-ақ теңіз жануарларын және тағы да басқасын тапты. Жер асты өзенінің терең бөліктерін оттегінің жетіспеуіне байланысты зерттеуге болады дегенге кепіл жоқ. 2011 жылдың 11 қарашасында Пуэрто-Принсеса жер асты өзені «Табиғаттың жаңа 7 кереметі» тізіміне алдын ала іріктелді. Бұл шешім 2012 жылдың 28 қаңтарында ресми расталды. Өзен теңізден бастап шамамен кіреберіске дейін қайықпен жүзуге қолайлы. Үңгірде сталактиттер мен сталагмиттердің маңызды формациялары және бірнеше үлкен залдар бар, оның ішінде шамамен 2,5 миллион шаршы метр көлемді «Итальяндық зал» да бар. Бұл әлемдегі ең ірі үңгір залдарының бірі. Өзеннің төменгі бөлігі, теңізден бастап, толқындардың әсеріне ұшырайды. 2007 жылы Мексиканың Юкатан түбегіндегі жер асты өзенінің табылуына дейін Пуэрто-Принсеса жер асты өзені әлемдегі ең ұзын жер асты өзені деп есептелген. Бұл аймақ сонымен қатар биоәртүрлілікті сақтауға арналған орта болып табылады. Бұл жерде таудан теңізге дейінгі толыққанды экожүйе бар және Азиядағы ең маңызды орманды қамтиды. ЮНЕСКО 1999 жылдың 4 желтоқсанында оны Әлемдік мұра ретінде тіркеді.

Флора

Паркте орман формацияларының алуан түрлілігі бар, тропикалық Азияда кездесетін орманның он үш түрі, атап айтқанда, ультрамафикалық топырақтардағы орман, әктасты топырақтардағы орман, тау орман, тұщы су батпақты орман, жазық жердегі мәңгі жасыл тропикалық орман, өзен жағалауындағы орман, жағажай орман және мангр орман. Зерттеушілер 300 туысқа және 100 отбасыға жататын 800-ден астам өсімдік түрін анықтады. Олардың арасында кем дегенде 295 ағаш, олардың көп бөлігі диптерокарп түрлерінен тұрады. Жазық орманды жерлерде дао (Dracontomelon dao), ипил (Intsia bijuga), дита (Alstonia scholaris), амугис (Koordersiodendron pinnatum) және апитонг (Dipterocarpus gracilis) сияқты ірі ағаштар көптеп кездеседі. Жағажай орман түрлеріне битаог (Calophyllum inophyllum), Pongamia pinnata және Erythrina orientalis жатады. Басқа өсімдік түрлеріне алмасига (Agathis philippinensis), камагонг (Diospyros pulganensis), пандан (Pandanus sp.), анибон және ратан (Calamus sp.) кіреді.

Фауна

Құстар – бұл саябақта кездесетін омыртқалы жануарлардың ең ірі тобы. Палаван аралында таралған 252 құс түрінің ішінде, саябақта 165 құс түрі тіркелді. Бұл Палаван құстарының 67%-ын және Палаванға тән 15 эндемикалық құс түрінің барлығын құрайды. Саябақта кездесетін ерекше түрлерге көк мойынды попугай (Tanygnathus lucionensis), Табон массивті тауығы (Megapodius cumunigii), тау минасы (Gracula religiosa), Палаван мүйізді қарғасы (Anthracoceros marchei), ақ кеуделі теңіз бүркіті (Haliaeetus leucogaster) жатады. Сонымен қатар, 30-ға жуық сүтқоректілер түрі де тіркелген. Орман қапталында және жағалау бойында, төмен су кезінде тамақтанатын ұзақ құйрықты макака (Macaca fascicularis) – бұл аймақтағы жалғыз маймыл. Саябақтағы басқа сүтқоректілерге Палаван сақалды шошқасы (Sus ahoenobarbus), аюқұмырсқа (Arctictis binturong), Палаван иісті бадджері (Mydaus marchei) және Палаван кірпісі (Hystrix pumila) кіреді. 19 түрлі жорғаландар анықталды, олардың сегізі эндемикалық. 2011 жылдың 11 қарашасында ол Амазонка ормандары, Халонг шығанағы, Игуасу шарлауы, Чеджу аралы, Комодо аралы және Стол тауымен бірге Жаңа7 кереметтің бірі деп уақытша таңдалды. 2012 жылдың 28 қаңтарында Малаканьян Пуэрто-Принсеса жер асты өзенінің (PPUR) әлемнің жаңа жеті табиғи кереметінің тізіміне ресми түрде қосылғанына қуаныш білдірді. "Пуэрто-Принсеса жер асты өзенінің жаңа жеті табиғи кереметтің бірі екенінің расталуы қуанышпен қарсы алынды. Бәйге барысында филиппин халқының барлық өкілдері осы науқанға уақыт, күш-жігер және қаражат жұмсады", - деді Президенттік өкілі Эдвин Ласиерда. Туризм министрлігінің өкілі және көмекші хатшысы Бенито Бенгсон-младший жер асты эстуариясының өткен жылы New7Wonders Foundation жүргізген тексеруден кейін әлемнің жаңа жеті табиғи кереметіне енгенін мәлімдеді. Дауыс беру процесі, әсіресе филиппиннен келген дауыстар сынға ұшырады. New7Wonders дауыс беру ережелерінде қайталап дауыс беруге тыйым салынбағандықтан, нәтижелер үкімет пен туризм индустриясының жергілікті сайттарға көбірек дауыс беруге шақыру науқандарына байланысты болды, бұл туризмді арттыру арқылы қаржылық пайда әкелді. Филиппин Президенті Бениньо Симеон Акино III, Пуэрто-Принсеса жер асты өзенінің 28 финалист ретінде ресми жариялануы кезінде сөйлеген сөзінде елдің 80 миллион ұялы телефон абонентін PPUR үшін смс арқылы дауыс беруге шақырды. 2019 жылдың 30 маусымында Пуэрто-Принсеса жер асты өзені Google Doodle арқылы тойланды.