Кіріспе

Германия полициясының күзетінде баспана іздеушінің қазасы

Оури Джалло (1969 жылы Гвинеяның Конакри қаласында туған – 7 қаңтар 2005 жылы Германияның Дессау қаласында қайтыс болған) – Германияның Дессау қаласындағы полиция камересінде өрт сөндірілмей қайтыс болған баспана іздеуші. Жалғыз болған Джаллоның қолы мен аяғы төсекке байланған еді. Өрт сигнализациясы қосылды, бірақ бастапқыда бір офицер ешқандай шара қолданбастан оны өшіріп тастады. Бұл жағдай ел ішінде де, халықаралық деңгейде де ресми түсіндірмеге қарсы наразылық тудырды.

Өмір

Ата-анасы кейін сотқа ұсынған құжаттарға сәйкес, Оури Жалло 1969 жылы Гвинеяның Конакри қаласында дүниеге келген. Ол Сьерра-Леонедегі азаматтық соғыстан қашып, әлде қашан тұрып жатқан ата-анасының Гвинеядағы үйіне келді, ал 1999 жылы Германияға барып, саяси пана сұрады. Оның өтініші қабылданбады, бірақ елде қалуға ерекше рұқсат алды. Оның неміс азаматынан туған баласы анасы туғаннан кейін көп ұзамай асырап алуға берілді.

Өлім

Полиция қызметкерлерінің кейінірек сотта берген ресми мәлімдемесін Der Tagesspiegel сияқты газеттер жариялады. 2005 жылдың 7 қаңтарында таңғы сағат 8 шамасында көше тазалаушылары полицияға хабарласып, әріптестерінің бірі мас адамнан (Ори Жалло еді) қорқыныш сезінгенін айтты. Екі полицей (Ханс Ульрих М. және Удо С.) келгенде, Жалло өзін куәландыратын құжатын көрсетуден бас тарды, сосын тұтқындауға қарсылық көрсетті. Полицейлер оны мойнынан ұстап, қамауға алды, оны мазалау үшін айыптауға ниеттенді, бірақ ешқандай айып тағылмады. Полиция бөлімшесінде екі полицей Жаллоны подвалға алып барып, дәрігер оның қан анализін алкоголь мен есірткіге тексеру үшін алғанша ұстап тұрды. Анализ нәтижесінде алкогольдің көрсеткіші шамамен 0,3% болды және кокаин қолданғаны анықталды. Дәрігер Жаллоны камераға қамауға болады деп бағалады. Жалло камераға жеткізіліп, сотқа дейін ұсталып тұрды. Екі полицей оны камераға сүйреп апарып, қолы мен аяғын матамен байлап, төсегіне бекітті. Полицей қызметкері Беате Х. өзінің бастығы Андреас С. бірге екінші қабаттағы диспетчерлік бөлмеде жұмыс істеді. Интерком арқылы Жаллоның тізбектерін сықырлағанын және дөрекі сөздер айтқанын естіп, оны тыныштандыруға тырысты, кейін камерада басқа полицейлердің дауысын естігенін айтты. Ол сағат 11:30 шамасында оны тексеруге барды, ешқандай ерекшелік байқамады. Диспетчерлік бөлмеге оралған соң Андреас С. интерком дыбысын төмендетті, ол оған дыбысты қайта көтеруді бұйырды. Шамамен түскі уақытта ол су шашыраған дыбысты естіп, Андреас С.-ке тексеру кезегінің келгенін айтты. Ол бастапқыда өрт сигнализациясы қосылғаннан кейін Андреас С. оны екі рет өшіргенін айтты. Кейін тағы бір дабыл естілгенде, ол жағдайды тексеруге барды. Герхард М. Андреас С. ілесіп төменгі қабаттағы камераларға барды, онда олар Жаллоны тірі, бірақ өртеніп жатқан күйі тапты. Оның соңғы сөзі "От" болды. Полиция Жаллоның өзін өртеп өлтіргенін, яғни камерадағы көбіктік матрасты тұтандыру үшін жаққыш пайдаланғанын мәлімдеді. Бірақ камерада жаққыш табылған жоқ. Олардың бірі Жаллоның өлімінен кейін бірнеше күн өткен соң сақталатын заттардың ішінен табылды.

Федералды тергеулер

Ресми сараптама қорытындысы бойынша, Жаллоның өлімінің тікелей себебі түтінмен тыныс алғаннан кейін өкпесіне түскен жылу соққысы болды. 2019 жылы Гёте университетінің сарапшылары, Жаллоның отбасы тапсырысымен жүргізілген сараптамада, оның қабырғасының сынығы, мұрнының сынуы және бас сүйегінің негізіндегі сынық табылды. Бұл Оури Жаллоның өлімінен бұрын азапталғанын көрсетеді. Алғашқы сараптамада тек мұрнының жақында сынығы ғана тіркелген. Дәрігерлер жарақаттар өлім алдында болғанына сенді. 2007 жылдың наурыз айында Дессау қалалық сотында полиция қызметкерлері Ханс Ульрих М. және оның жоғары лауазымды офицері Андреас С.-қа қарсы сот процесі басталды. Екі офицерге де дене жарақатын салдарынан өлімге себеп болғаны және кінәлілікпен адам өлтіргені үшін айып тағылды. 2008 жылдың 8 желтоқсанында сот екі айыпталушыны да барлық айыптардан ақтап шықты. Сот төрағасы Манфред Штайнхоффтың сөзіне сүйенсек, қарама-қайшылық куәліктер мән-жайларды анықтауға кедерілген және заңды сот процесіне тосқауыл қойған. Штайнхофф өзінің қорытынды сөзінде полиция офицерлерін сотта жалған куәлік бергені үшін және Саксония-Анхальт штатының беделін түсіргені үшін айыптады. Сот процесінде полиция офицерлерінің мәлімдемелеріндегі қайшылықтар мен олқылықтар анықталды және жоспарланған төрт күннің орнына 60 күнге созылды. Өрт сарапшылары өлімнің себептерін қайта жасай алмады. Өртке қатысты күдікпен қаралатын жаққыштың түрмеге қалай түскені туралы мән-жайлар анықталған жоқ. Бейте Х. бастапқы есебін өзгертті, Андреас С. өрт дабылын екі рет өшірмегенін, керісінше тұрып, төмен қабатқа түскенін айтты, бірақ ол бұл оқиғаның қашан болғанын нақты айта алмады, себебі ол есікке арқасымен қарап жұмыс істеді. Жаллоның отбасы мен жақтастары сот шешіміне наразылық білдірді. Сот офицерлердің кінәсін дәлелдей алмағандықтан отбасыға 5000 евро ұсынды, бірақ Жаллоның әкесі ақшаны қабылдамайтынын мәлімдеді. 2010 жылдың 7 қаңтарында, Жалло түрмеде қайтыс болғанына бес жыл толған күні, Карлсруэдегі Федералды сот бұрынғы үкімді жоққа шығарды. Іс қайта қарау үшін Магдебургтегі Саксония-Анхальт облыстық сотына жіберілді. Тергеу барысында Ханс Юрген Роуздың (1997 жылы сол полиция ғимаратынан босатылғаннан кейін бірнеше сағаттан соң ішкі жарақаттан қайтыс болған) және Марио Бихтеманның (2002 жылы сол камерада бақылаусыз бас сүйегінің сынуынан қайтыс болған) өлімдері қайта қарастырылды. 2012 жылы Андреас С. кінәлі деп танылып, 10 800 евро айыппұл төледі. 2014 жылы жаңа сот процесі басталды, бірақ 2017 жылы ешқандай айыптау шешімі қабылданбады. 2020 жылдың тамызында Саксония-Анхальт облыстық Ландтагы арнайы тергеушілер Джерзи Монтаг пен де Джалох ісі бойынша баяндама жариялады, онда полиция офицерлерінің әрекеттері "кемшіліктері бар" және "заңға қайшы" ("fehlerhaft" und "rechtswidrig") деп бағаланды. Алайда, олар 2017 жылы аудандық прокурордың істі тоқтатуы "бар дәлелдерге сәйкес нақты және заңды түрде дұрыс" деген қорытындыға келді.

Оури Жаллоның есіне арналған бастама

Ори Жалло есіміндегі бастама (Initiative in Gedenken an Oury Jalloh) Ори Жалло үшін әділдікке қол жеткізу және полиция зорлық-зомбылығына қарсы күресу үшін құрылды. 2021 жылы бастама өрт сарапшысынан Жаллоның қалай қаза болғанын анықтау үшін сараптамалық қорытынды жасауды тапсырды. Сарапшы төсекке байланған адамның өзін өртеуінің ықтимал еместігін анықтады. Одан кейін өлген шошқадан жасалған манекен төсекке бекітіліп, өртеліп көрді. Тек бензин қолданғанда ғана манекен Жалло денесінің күю жолымен сәйкес күйді. Сарапшы бензин қолданылған деген қорытындыға келді. Осы пікірге сүйене отырып, бастама және Жалло отбасы Федералды прокурорға қылмыстық істі қайта ашуды талап етті. Сондай-ақ, олар 2018 жылы тергеуді тоқтатқандықтан, Саксония-Анхальт бас прокуратурасын әділетке кедергі келтіргені үшін сотқа беру жоспарларын жариялады.

Танымал мәдениетте

"Tod in der Zelle" атты теледидарлық деректі фильмі "Oury Jalloh неліктен қайтыс болды?" деген сұраққа жауап іздеп 2006 жылы жарық көрді. Ол 2006 жылы "Ең үздік кәсіби өндіріс" сыйлығымен марапатталды.