Кіріспе

Елес ауруы – бұл облитеративті васкулопатия түрі, сондай-ақ жас жеткіншектердің желкежамырасы (angiopathia retinae juvenilis), желкежамыраның перифлебиті немесе желкежамыраның біріншілік периваскулиті деп те аталады. Оны алғаш рет 1880 жылы британдық офтальмолог Генри Илес (1852–1913) сипаттаған, және бұл желкежамыра қан тамырларының қабынуымен және мүмкін болатын бітелуімен, жаңа қан тамырларының патологиялық өсуімен (неоваскуляризация) және қайталамалы желкежамыра және шыны тәрізді дененің қан кетуімен сипатталатын сирек кездесетін көз ауруы. Аурудың үш ерекше кезеңі бар: васкулит, окклюзия және желкежамыраның неоваскуляризациясы, бұл қайталамалы шыны тәрізді дененің қан кетуіне және көру қабілетінің жоғалтуына алып келеді. Елес ауруы, ерекше клиникалық көрінісімен, флюоресцеин ангиографиясының нәтижелерімен және табиғи ағысымен ерекше ауру болып саналады. Бұл аурудың нақты себебі белгісіз, бірақ ол Азия субконтинентінен шыққан адамдарға көбірек әсер ететіндей. Ауру көбінесе 20-30 жас аралығында басталады және бір жақты перифериялық желкежамыраның периваскулитімен және перифериялық желкежамыра капиллярларының қанмен қамтамасыз етілмеуімен басталады. Бұл көбінесе қабыну салдарынан шыны тәрізді дененің қан кетуі пайда болғанға дейін анықталмайды. Аурудың екінші көзге таралуы 50-90% жағдайда байқалады, сондықтан екі көзде де ауру белгілері пайда болуы мүмкін.

Презентация

Пациенттерде ретиналық периваскулиттің бастапқы кезеңдерінде көбінесе ешқандай белгі байқалмайды. Кейбіреулерінде қозғалмалы заттардың сезілуі, көрудің нашарлауы немесе кең көлемді шыны тәрізді қан кету салдарынан көру қабілетінің күрт төмендеуі сияқты белгілер дамуы мүмкін. Осындай пациенттердің көру қабілеті қолдың қозғалысын немесе жарықты ғана сезіну деңгейінде болуы мүмкін. Екі жақтылық пациенттердің арасында жиі кездеседі (50–90%). Елес ауруының белгілеріне: көздің қан тамырларындағы көрінетін қабыну (васкулит) және қан тамырларының жарылуы (шыны тәрізді қан кетулер) жатады. Көзді қарап тексеру арқылы анықталатын тағы да басқа белгілер болуы мүмкін, олар желілік қабықтың жыртылуы мен толық ажырауына алып соғуы мүмкін, бұл көрудің бұзылуына және соқырлыққа (дегенмен, бұл сирек кездеседі) әкелуі мүмкін. Эпиретиналық мембраналар (ЭРМ) ретинаның ажырауына, ирис рубеозына, неоваскулярлық глаукомаға, катарактаға және оптикалық атрофияға прогрессиялаған пациенттерде де кездесуі мүмкін. Елес ауруының нақты себептері әлі белгісіз. Васкулиттің пайда болуында Т-жасушалардың қатысы бар екенін көрсететін зерттеулер жүргізілді, бұл аурудың аутоиммундық сипатта болуы мүмкін екенін ұсынады. Симптомдардың басталуына себеп болатын нақты оқиға белгісіз болғанымен, Елес туберкулез бактериясымен (Mycobacterium tuberculosis) байланысты екені анықталды. Эпиретиналық мембранадан (ЭРМ) алынған үлгілерді зерттеу нәтижесінде бактериялармен генетикалық ұқсастықтар табылды. Үлгілер мәдени ортаға салынып өсірілді, бірақ бактерияларды өсіруге немесе оқшаулауға мүмкін болмады, бұл бактериялардың жоқ болуын көрсетеді, бірақ генетикалық ұқсастықтың болуын жоққа шығармайды. Соның салдарынан, нақты себептері белгісіз және аурудың дамуына әкелетін нақты оқиғалар мен себептерді анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет.