Кіріспе

Теннесси штатында сот төрешілерін тағайындау/сайлау жүйесі – сот тағайындау жүйесі. Теннесси жоспары – Теннесси штатының апелляциялық соттарының төрешілерін тағайындау және сайлау үшін қолданылатын жүйе. Ол көбінесе Миссури жоспарының үлгісімен жасалған, ал Теннессидегі алдыңғы нұсқасы Өзгертілген Миссури жоспары деп аталды. Жоғары соттарға судьялар тағайындалғаннан кейін, әр судьяның қызмет мерзімі біткенде, оларды сақтау жөнінде дауыс беру өткізіледі, онда әр судьяны «иә» немесе «жоқ» дауысы арқылы сақтау мүмкіндігі қарастырылады. Бұл жүйе Теннесси Жоғарғы Сотына, Теннесси апелляциялық сотына және Теннесси қылмыстық апелляциялық сотына қолданылады. 2014 жылдың қараша айында Теннесси жоспарын Теннесси Конституциясына түзету ретінде ресми қабылдау туралы референдум өтті, оның мәртебесі нақтыланды және жоспардың ережелері Конституцияға ресми түрде қосылды. Бұл конституциялық түзету бұрынғы заң жүйесін өзгертіп, губернатор енді комиссиямен кеңеспей сотқа өзінің үміткерлерін таңдай алады, ал үміткерлерді Бас Ассамблея мақұлдауы немесе қабылдамауы керек. Бас Ассамблея үміткер таңдалған кезде сессияда болса, 60 күн ішінде, ал сессияда болмаса, келесі сессия шақырылғаннан кейін 60 күн ішінде дауыс беруі тиіс. Егер бұл мерзімде дауыс берілмесе, үміткерлер автоматты түрде мақұлданған деп есептеледі.

Процесс

2014 жылы конституциялық түзетулер ратификацияланғанға дейін, сот тағайындау комиссиясы кез келген білікті Теннесси адвокатынан өтініштер қабылдады. Типик талаптарға жас, тұрғылықты жері және кәсіби біліктілігі жатады. Комиссия түскен өтініштерден үш үміткерді іріктеп алды. Комиссия осы үш үміткерді Теннесси штатының губернаторына ұсынды. Тұрғылықты жерге қатысты талаптар мемлекеттік азаматтықтан бөлек, нақты бір Үлкен бөлімдегі азаматтықты да қамтыды. Губернатор комиссияны толығымен қабылдамаса, комиссия басқа комиссия ұсынуға міндетті болды. Мұндай жағдайда губернатор екінші комиссиядан үміткерді таңдауға мәжбүр болды. Бұрын қабылданбаған комиссия тізіміндегі ешкім екінші комиссияға кіре алмайтын. Бұл процесте 17 мүшесі бар тағайындау комиссиясы таңдаған алты үміткердің бірі судья болуға кепілдік берілді. Сот тағайындау комиссиясы 17 сайланбаған мүшеден тұрды, олардың көпшілігі заңгерлер болуы тиіс. Губернатор таңдағаннан кейін судья өз орнына отырды. Ол тағайындалғаннан кейін өткен алғашқы штаттық сайлауда, адамның аты «иә» немесе «жоқ» негізінде дауыс беру бюллетенінде жарияланды, мысалы: «Джон Р. Смит Орта Теннессидегі Қылмыстық апелляциялық соттың судьясы болып сайлануы және қызметін жалғастыруы керек пе?». Егер сайлаушылардың көпшілігі бұл сұраққа «жоқ» деп жауап берсе, жоғарыда сипатталған процесс қайта басталады. Әр сегіз жыл сайын (1998, 2006, 2014, 2022 және т.б.) барлық штаттық апелляциялық соттардың барлық мүшелері осы процедурадан өтеді. Барлық судьялар тек тағайындалған Үлкен бөлімде ғана емес, бүкіл штат бойынша сайланады. 2006 жылы мақұлдауға ұсынылған барлық судьялар кем дегенде 70 пайыз дауыс жинады. 2014 жылы таратылған 12 мүшелі Сот қызметін бағалау комиссиясы қолданыстағы судьялардың іс-қағаздарын қарап, сайлаудан шамамен алты апта бұрын қорытындыларын жариялады. Бұл есеп комиссияның әр судьяның ашық іс-қағаздары мен жақсартуға болатын мүмкіндіктер талқыланған қоғамдық тыңдаулар негізінде берген ұсыныстарын түсіндірді. Есепте осы қорытындылар жинақталып, қай судьялардың қызметін жалғастыру ұсынылғаны (немесе теориялық тұрғыдан ұсынылмағаны) көрсетілді, бірақ әр комиссар қалай дауыс бергені туралы ақпарат берілмеді. Бұл есеп штаттағы ірі қалалық газеттерде жарияланды; 2006 жылғы есеп жексенбілік газеттерде арнайы бөлім ретінде жарық көрді. 2006 жылғы есеп қайта сайлануға үміткер барлық судьяларды қолдады, көбінесе бірауыздан, ешқайсысы 83 пайыздан кем дауыспен емес. Осы уақытта комиссияға тағайындалған бір мүше қызмет ете алмады.

Тарих

Бас Ассамблея 1971 жылы Жоғарғы Сот, Апелляциялық Сот және Қылмыстық Апелляциялық Сот судьяларына қатысты Өзгертілген Миссури жоспарын қабылдады. Екі жыл өткен соң, заң шығарушы органдағы демократиялық көпшілік республикалық губернатор Винфилд Даннның 1974 жылы сегіз жылдық мерзімі бітіп, бес Жоғарғы Сот судьясын тағайындау мүмкіндігіне алаңдады, яғни олар кейіннен сайлаушыларға үміткер ретінде түсуі мүмкін еді. Заң шығарушы орган Жоғарғы Сотты Өзгертілген Миссури жоспарынан босату және оны халық сайлауына қайтару туралы заң жобасын қабылдады, бірақ губернатор Данн оған вето қойды. Сонымен қатар, Шығыс Теннесси штатының жоғары бөлігіндегі республикашылар Шығыс Теннесси мемлекеттік университетінде (ETSU) жаңа медициналық мектеп ашуға күш салды. Мемфис қаласынан шыққан Данн, өзінің туған қаласында орналасқан Теннесси университетінің денсаулық сақтау және ғылым орталығымен ресурстар үшін бәсекелесетін екінші мемлекеттік медициналық мектептің құрылуына қарсы болды. Данн заң жобасына вето қойды, нәтижесінде медициналық мектеп құрылды. Палата спикері Дрезден қаласынан Нед МакВертер және Джонсборо қаласынан Пальма Робинсон дауыс алмасуға келісті, МакВертер медициналық мектепке қойылған ветоны жою үшін бірнеше демократтық дауыстарды берді, ал Робинсон Жоғарғы Сотқа қойылған ветоны жою үшін бірнеше республикалық дауыстарды берді. Келісім жоспарланғандай орындалды, нәтижесінде қазіргі ETSU-дегі Джеймс Куиллен медицина мектебі құрылды және Жоғарғы Сот Өзгертілген Миссури жоспарынан алынып тасталды. 1978 жылы өткен күзде өткен конституциялық конвенция ұсынған сот жүйесіне қатысты түзетулер штаттық арнайы сайлауда жеңіліске ұшырады, онда тек конституциялық түзетулер қарастырылды. Бұл түзетулердің арасында Өзгертілген Миссури жоспарын формалды түрде қабылдау да болған еді. Сол кезде қарастырылып жатқан басқа түзетулер негізінен техникалық сипатта болды, ескірген тілді жоюға, мысалы, нәсілдер аралық некеге тыйым салатын және мемлекеттік мектептердегі сегрегацияны талап ететін ережелерді алып тастауға бағытталған, бұл ережелер бұрынғы федералды сот шешімдерімен жарамсыз деп танылған және барлығы үлкен көпшілікпен мақұлданды. Тек сот жүйесіне қатысты түзету ғана маңызды өзгеріс енгізер еді, бірақ ол үлкен көпшілікпен қабылданбады, бұл мәселені шешуге мүмкіндік бермеді. 1974 жылдан 1994 жылға дейін Жоғарғы Сот судьялары партиялық сайлауға түсті, бірақ оларды басқа мемлекеттік лауазымдарға үміткерлер сияқты алғашқы сайлауларда емес, тиісті партиялардың атқару комитеттері ұсынды. Бұл кезеңде демократиялық партиялар Жоғарғы Сотқа барлық сайлауда жеңіске жетті, көбінесе республикалық оппозициясыз. Өзгертілген Миссури жоспары екі аралық апелляциялық сотқа қолданыла берді. Өзгертілген Миссури жоспарының 20 жылы ішінде сайлаушылар судьяларды қызметінен ала алмады. 1994 жылы заң шығарушы орган бұл процесті қайта қарастырып, Жоғарғы Сотты қайта қосты, қолданыстағы судьяларды бағалауды күшейтті және сайлаушыларға сайлау алдында көбірек ақпарат беруді қамтамасыз етті. Жеке судьялардың жұмысын тексеру және бағалау үшін, сондай-ақ осы ақпаратты жариялау үшін Сот орындауды бағалау комиссиясы құрылды.