Кіріспе

Аханкар, сикхизмдегі бес жамандықтан бірі.

Аханкар, көбінесе Ханкар немесе Ханкар деп аударылады, оның айтылуы пәнджаби тіліндегі айтылуына негізделген, Гурмуки сөзі санскрит сөзі Аханкарадан (санскрит: अहंकार) туындаған, ол біреудің иелігі, материалдық байлығы, руханилығы, сұлулығы, қабілеттері, дене күші, интеллектуалдық қабілеті, билік өкілеттігі, қайырымдылық және т.б. үшін "эго" немесе "шамадан тыс мақтаныш" деген мағынаны білдіреді. Бұл – сикхтердің рухани дамуына кедергі келтіретін бес қарақшының бірі. Оны көбінесе "мақтаныш" немесе "эго" деп аударады, бірақ бұл аудармалардың дұрыс екендігі сикхтану ғылымындағы ғалымдар арасында талқыланып жүр. Олардың пікірінше, мақтаныш Хаумайға алып келеді, себебі ол адамдарды өмірдегі ең маңызды нәрсе – өзі екеніне сендіріп, өзімшілдікке ұшыратады. Сикх гурулары, адам денесі өткіштік екенін және әркімнің бір күні өлімі бар екенін ескере отырып, тым мақтанышпен жүрген адамдарды айыптайды. Сикхизм бойынша, мақтауға лайық жарасымды тек Құдай мен рухани қасиеттілерде ғана бар, ал жолдан жаңылысқандарда емес. Дұрыс өзіңді бағалау мен ақылға қонымды құрмет сезімін Аханкардан ажырату маңызды. Таза ниетпен өзіңді құрметтеу және абыройлы болу, кішіпейілділікпен (нимрат) қайшы келмейді. Гуру Нанак былай дейді: "Егер адам абыройын жоғалтса, онда ол жеген тағамының бәрі харам болады" (Гуру Грант Сахиб, 142).

Аханкар – адамзаттың теңдігіне қарсы жау, себебі ол адамды өзін жоғары санауға және басқаларды өзінен төмен санауға итермелейді. Мақтаныш адамды барлық нәрсенің Вахегурудан келген сый екенін ұмытып, өз жетістіктерінің себебін Құдай емес, өзінің күшімен байланыстырады. Аханкардан басқа жамандықтар – каам, кродх, лобх және мох туындайды, себебі олардың әрқайсысы жеке адамның өмірге қалай қарайтынына және қаншалықты риза екеніне байланысты. Осылайша, Аханкар – барлық бес қарақшының ең жамансы, себебі ол олардың барлығын тудырады.

Хаумаймен айырмашылығы

Сикх гурулары өз әндерінде Хаумай мен Аханкарды ажыратады. Хаумай – мағынасы ұқсас тағы бір сикх термині, ол Аханкаардан ерекшеленеді, себебі соңғысы бұрынғысының нәтижесі болып табылады. Хаумай – Құдайға сенудің орнына, өзіне сенім арту. Джеймс Д. Холттың сөзінше, айырмашылық мынадай: "Хаумай адамның өмір сүру табиғатымен және оның осы өмірдегі орнымен байланысты, ал аханкар – адамның өзінің маңыздылығына қатысты көзқарасын көрсетеді".

Басқа үнді дәстүрлерінен тұжырымдамалық айырмашылық

Самкхья және будда философиялары оны метафизикалық миф ретінде қарастырса, сикхизм оны адамдарға ішкі қасиет ете орналасқан бес жаман қасиеттің бірі ретінде сипаттайды.