Кіріспе

Американдық археолог Маргарет Конки (1943 жылы туған) – американдық археолог және ғалым, француз Пиренейлеріндегі жоғарғы палеолиттің магдалендік кезеңіне маманданған. Оның зерттеулері осы кезеңде жасалған үңгір өнеріне арналған. Конки археологияда және өткен адамзат қоғамындағы гендерлік және феминистік перспективалар мәселелерін зерттеген алғашқы археологтардың бірі ретінде танымал. Ол феминистік теорияны палеолит дәуірі немесе соңғы мұз дәуіріндегі бейнелер мен заттарды қайта түсіндіру үшін пайдаланды. Ол Калифорния университеті, Берклидегі антропология профессоры (бұрынғы 1960 жылғы выпускник профессор және археологиялық зерттеулер орталығының директоры) болып табылады. Ол жылдар бойы археологиядағы феминистік перспективаларға деген адалдығын сақтап, маңызды конференцияларды ұйымдастырды, тақырыпқа арналған кітаптар мен көптеген мақалаларды редакциялады. Біраз уақыттан кейін Иорданияға, қазіргі Батыс жағалауға барып, Киелі кітап археологиясымен айналысуға мүмкіндік алды. Ол Чикаго университеті мен Пенсильвания университетінің антропология факультеттеріне түсуге өтінім бергенде, оған бакалавриаттан бір жыл антропология оқуы керек екені айтылды (ол Маунт-Холиоке колледжінде қолжетімді емес еді), одан кейін ғана оған түсуге рұқсат беріледі. Ол және оның досы жазды Нью-Йоркте өткізді, онда ол Веннер-Грен антропологиялық зерттеулер қорынан кітапханашы болып жұмысқа орналасып, кейін грант талдаушысы болды. Шығыс институтына қабылданғаннан кейін ол Чикагоға оралып, Current Anthropology журналында жартылай штаттан редакторлық көмекші болып жұмыс істеді. Ол қабырғадағы суреттерде бейнеленген жануарлар мен жақын жердегі тамақ қалдықтарындағы жануарлардың қалдықтары көбінесе әртүрлі түрлерге жататынын атап көрсетеді – бұл олардың суреттері тек тамақ туралы емес, мәдени немесе әлеуметтік мағынаға ие екенін білдіреді. Тарихқа дейінгі өнерге, әсіресе палеолиттік Еуропаға, гендерлік және феминистік археологияға деген бірлескен қызығушылықтары Берклидегі әріптесі Рут Трингхаммен бірлесіп, "құдайша" мүсіндеріне, әсіресе ежелгі Еуропаға қатысты соңғы зерттеулер мен жарияланымдарды қамтыды. Бұл зерттеулер осы мүсіндер туралы археологиялық әңгімелер қазіргі заманғы танымал мәдениетпен қалай (көбінесе мәселелі) қабылданатынын зерттейді.

Француз Пиренейлеріндегі зерттеулер

Конки 1993 жылдан бері француз Пиренейінде «Үңгірлер арасында» атты өрістік зерттеу жобасын жүргізіп келеді, ол палеолит дәуіріне және аймақтың үңгірлерінен табылған өнер мен материалдық мәдениеттің бай археологиялық деректерін түсіндіруге бағытталған. Бұл дәуірде палеолит адамдарының үңгірлерге кездейсоқ келгендей, кейін бірден басқа жерде пайда болғандай көрінетін. Археологтар бұл адамдардың азық-түлігін ашық жерден алғанын және жыл бойы үңгірлерде тұрмағанын мойындады, бірақ олардың іс-әрекеттері қызықты немесе археологиялық тұрғыдан жемісті болмайды деп ойлаған сияқты. Дегенмен, 1970 жылдардың басында американ археологтары ашық ауданда археологиялық артефакттарды іздеу үшін жаңа әдіс қолданды. Бұл әдіс Еуропада әлі қолданылмағандықтан, Конки палеолиттік зерттеулер үшін материалдарды, яғни үңгірлердегіге қарағанда ландшафттағы тас құралдарын іздеуге бағытталған жаңа жоба ұсынды. «Сіз ештеңе таба алмайсыз», – деді олар. «Неліктен мен ештеңе таба алмаймын?» – дедім мен. «Ешкім ештеңе таба алмады немесе хабарламады», – деді олар. «Бірде-бір адам жүйелі түрде іздеген бе?» – дедім мен. «Жоқ, жоқ», – деді олар. «Менің ойымша, мен ақылдан безгенмін», – деді Маргарет Конки. Дегенмен, палеолит адамдарының бұрынғыдай көп уақытын үңгірлерде өткізбегенін көрсететін дәлелдер бар. Мысалы, маусымдық қоныстанудың дәлелін кейде жануарлардың сүйектерінен табуға болады. Археологтар табылған жануарлардың тістерін қарап, олар қай мезгілде өлтірілгенін анықтай алады. Басқа жануарлар жылдың белгілі бір уақытында ғана кездеседі, мысалы, шағын балықтар белгілі бір маусымда уылдырық шашады. Жалпы алғанда, адамдардың үңгірде жылына ең көп дегенде бірнеше ай болғаны анық, және осы үңгірлердің көпшілігі археологтар тарапынан маусымдық (күзгі немесе қысқы айларда пайдаланылған) деп сипатталады. Соңында, ол бұл оларға палеолит өнерінің әлеуметтік географиясы мен ландшафтын жақсырақ түсінуге көмектеседі деп үміттенеді. Бұл археологиялық зерттеу, зерттеу әдістері және таралу археологиясы туралы жоба. Мысалы, Иорданияда ол өрісте қазба жұмыстарын жүргізе алмады, себебі ол жас әйел болды, ал жұмысқа алынған жұмысшылардың барлығы ересек ер адамдар еді. 2009 жылы ол Берклиден институционалдық дамуды ілгерілетуге қосқан үлесі үшін Канцлер сыйлығын алды, сондай-ақ әртүрлілік пен тең мүмкіндіктерді қамтамасыз етудегі жұмысы үшін марапатталды. Ол сонымен қатар «Ерекше оқыту сыйлығын» (1996) және «Білім беру бастамалары сыйлығын» (2001) жеңіп алды және Антропология кафедрасы үшін мультимедиялық оқыту зертханасын құруға бастапқы қаражаттарды жұмсады.