Кіріспе

Сикх дінінде Манмух (Пенджаби: ਮਨਮੁਖ) сөзбе-сөз "өз ойы мен құштарлығының артынан еру" дегенді білдіреді. Бұл өзіне қызмет ететін, тек өзінің қалауларын ұстанатын адамды сипаттау үшін қолданылатын есім.

Анықтама

Манмух сөзі екі бөліктен тұрады: Ман және Мух. Ман – «өз ойы немесе өз тілегі», ал Мух сөзбе-сөз «бет» дегенді білдіреді, сондықтан толық сөз «өзінің ойы қайда жетелесе, соның артынан ілесетін», «өз тілегін орындайтын», «өзінің санасының бұйрығымен әрекет ететін» мағынасын береді. Манмух – дүниелік құштарлықтарға, материалдық байлыққа, әлемнің тартымдылықтарына және сезімдік ләззаттарға бейім. Оның тілектері мен қажеттіліктері шексіз. Манмух болу – өз ойы мен тілегіне еру, ешкімнің пікірін ескермеу. Өзіне ғана ойлаған адам – Манмух. Манмухтың қарама-қарсысы – Гурмух, яғни Гуру айтқан үйретім мен өмірлік қағидаларды ұстанған адам. Демек, Манмух – Гурмухқа қарсы. Сондықтан, Манмух – рухани емес, материалдық (эгоистік немесе дүниелік нәрселерге байланысты) жаратылыс. Материалистік көзқарастағы адамдар мәңгілік бақытқа тек дүниелік заттарды иелену және пайдалану арқылы қол жеткізе алады деп сенеді. Басқаша айтқанда, Манмухтың өмірін бес сезімі мен санасының ләззаты бақылайды. Қысқасы, Манмух – өзіне ғана қызығушылық танытатын, оның іс-әрекетін құмарлық, ашу, ашкөздік, материалдық байланыс, өзімшілдік, қызғаныш және жалғандық сияқты құштарлықтар мен тілектер басқарады. Осының салдарынан, олар Наамға (Құдайдың бар екендігіне), Шабадқа (Гуру сөзіне), Хукамға (Жоғары күштің құдіретіне), Атмаға (Жанға) немесе Құдайға (Рухқа немесе Сат Гуруға) сенімсіздік танытады. Сондықтан, олар өмірдің нағыз мақсатын, Құдаймен байланысын және Құдайдың жолын (Гурматты) түсінбейді. Осы ақымақтық пен іллюзияда, «Менмін» деген сезімде олар сенімсіз циник – «Саакаттың» өмірін қалыптастырады, яғни ақылсыз және адал емес жаратылыс. Осылайша, Гурбани бойынша, ішкі өзін (Құдайды, Шындықты, Шабадты немесе Наамды және т.б.) танымаған әрбір адам – Манмух.

Санаттау

Сикхтік сенімдеріне сәйкес, әлемдегі әрбір адамды Маяның құлы немесе Акалдың құлы деп жіктеуге болады. Маяға қызмет ететіндерді Манмухтар, ал Шындыққа (Құдайға) қызмет ететіндерді Гурумухтар немесе Илаһи деп атайды. Осылайша, Манмух, қаншалықты білімді немесе мәдени деңгейі жоғары болса да, материалдық біліктіліктеріне ие болса да, Илаһи қасиеттерден мүсіркеушілік танытпайды; нәтижесінде, ол өзінің ішінде жатқан Ғаләмдік Шындықты сезіне алмайды. Мұндай адамдар Рухани Кемелділікке немесе "соңғы шындықтың" сезімдік түсінігіне жете алмайды, себебі олардың ақылы материалдық ластанумен бүркеленген. Олар қасиеттіліктен жиренеді. Олар Маяның артынан қуады және адам кейпіндегі аң сияқты материалдық өмірдің тығыз ормандарында сарсанады.

Өмір салты

Манмух өмірі кішіпейілділік, қанағат, мейірім, сүйіспеншілік және рухани білімнен мүлдем құрғақ болады. Сикх діні бойынша, мұндай өмір салты адамда қанағаттандырмайтын мінез-құлықты көрсетеді. Сикхтер Гурбанидің Манмухтар мен олардың іс-әрекеттері туралы бізді хабардар ету үшін, ағартусыздыққа толы жандардың көптеген белгілерін ұсынғанына сенеді. Олардың кейбіреулері: өзімшілдік, білімсіздік, жекешелік, екі жүзділік, тәуелділік, жаман ниеттілік, жалғандық, зорлық, адалдықтан алшақтау, күмән, шарлаттандық, бақытсыздық, "мен, менікі, сенікі" сезімімен байланыс, құштарлық, ашу, ашкөздік, байланыс, мақтаншылдық, өзімдік сезім, шарлаттандық, қызғаныш, қасарыс, жек көру, фанатизм, жанжалдар, қанағатсыздық, материалдық құштарлық және қайғы, ой-қиянаттың және ішкі тыныштықтың жоқтығы, өзімшілдік, дау-дамайға толы, әрқашан берудің орнына алуға ұмтылу, ішкі жанға қарағанда материалдық дүниеге құштарлық, жеу, жалған сөйлеу, тонау және жаулық. Бұлардың қарама-қарсысы – Гурмухтардың (Рухани жандардың) қасиеттері.

Себеп

Гурбанидің айтуынша, Манмух – мұрагерлік, туған отбасы, әулет, нәсіл, аймақ, әлеуметтік жағдай, каста, дін, білім, лауазым, дін немесе адамның ерекше сыртқы түрі мәселесі емес; ол – Наам Симанның болмауы, өзін-өзі бағалаудың жетіспеуі, рухани жарық көрмеу, цинизм, өзімшілдік, білімсіздік, екіжүзділік, тәуелділік, сананың жаңылысуы, денеге мойын бұру, өзін дұрыс танудың қателігі және осы сияқты нәрселердің мәселесі.