Кіріспе

Умберто Сабаның аяқталмаған романы Эрнесто – Умберто Сабаның (1883–1957) 1953 жылы жазылған және 1975 жылы, автор қайтыс болғаннан кейін жарық көрген аяқталмаған романы. Бұл оның көркем прозадағы жалғыз туындысы болды. Роман көбінесе автобиографиялық сипатта, онда бас кейіпкердің скрипкашымен достығы мен махаббаты, сондай-ақ туған қаласы Триестке деген құрметі туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. Бір сыншы айтқандай: "Ол жас шағының оқиғаларын ғана емес, сонымен қатар сол кездегі көңіл күйін де қайта жаңғыртады". Роман негізінде еркін бейімделген сценарий 1979 жылы итальян тілінде түсірілген, осы аттас фильмге арқау болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Романдағы оқиғалар 1898 жылы Триестте бір ай ішінде орын алады. Ернесто 16 жаста, ұн сатушы Уайлдердің кеңсе қызметкері болып, анасы мен әпкесімен тұрады. Ол анасымен бірге туыстарының қайырымдылығына арқа сүйеді, ал Эрнесто олардың бақылауына наразы. Ол он үш жасында "Араб түндері" атты кітапты оқып, тамаша жазды өткізді. Ол солшыл саяси көзқарастарды қабылдады, ішінара намыстан, ішінара Уайлдерді кінәлау үшін. Ол өзінің алғашқы жыныстық тәжірибелерін бірнеше рет 28 жастағы жұмысшымен "ер адам" деп атады. Олардың рөлдері классикалық модельдерді көрсетеді, қарт ер адам сақал болғандықтан, жыныстық қатынаста белсенді серіктес болуы керек деп талап етеді. Эрнестоның да бір әйелге қатысты оқиғасы бар. Ол басқа өмірді елестетеді, мүмкін, таланты болмаса да, концерттік скрипкада сүйікті скрипкашы болады. Оның ерлікке деген күмәнді көзқарасы, ол сәбізге барған кезде көрінеді, ол бірінші рет қырқылады, бірақ оған мұқтаж емес сияқты. Ол жұмыс істеуден қысылып, ренжігенмен, жас көмекшімен тапсырмаларды бөлісуден бас тартады. Ол жұмыс берушісіне ренжіді де, оны қорлап хат жазып, жұмысынан кетеді. Жұмыс орнын босату оның жұмыста "еркекпен" кездейсоқ кездесулерін де тоқтатады. Анасы жұмыс берушісін Эрнестоны қайта жұмысқа алуды ұйымдастырады, содан кейін ол өзінің жыныстық тарихын анасына ашып, қайтадан клерк лауазымына орналаспайды. Сол түні Эрнесто скрипка концертіне барады. Олар келесі күні кездейсоқ кездесіп, скрипкадан сабақ беретін ұстаздарының бірдей екенін біледі. "Олар екі күшерек болса керек, құйрықтарын шайқап, бір-біріне күлімсіреп тұрған". Ернесто өзінің 17 жасқа толғандығын, ал екінші бала Эмилионың "Илио" деп аталғанын айтады. Ол 15 жарымда және Эрнестодан да талантты скрипкашы. Олар достыққа бел буады.

Құрастыру және жариялау

1950 жылдары Италиядағы көпшілік оқырмандарды оның бір жынысты қатынастарға қатысты көзқарасы ренжітетінін ескерген Саба бұл шығарманы жариялауды жоспарламады. Ол былай деп жазды: «Мен алғашқы сөйлемді жазғаннан кейін, бұл жариялануға жарамайтынын білдім». Ол өзінің қолжазбасын тек таңдамалы азғана адамдарға оқуға рұқсат берді. 1953 жылы жазуды бастаған кезде ол Римдегі емдеу орнының басқа тұрғындарына үзінділер оқыды. Депрессиямен күресіп жүріп, ол Триестке қайтып келді. Ол қызы Линуччиаға бірнеше бетті пошта арқылы жібергенде, оны қорғау және қайтару үшін «параноидтық нұсқаулар» қосты. Ол әңгімені Эрнестоның өскелең шағы мен поэзияны ашуына, оның өмірінің ісіне айналатын поэзияға, сондай-ақ махаббатқа деген алғашқы сезіміне дейін жалғастыруды жоспарлады. Саба төрт эпизодты аяқтағаннан кейін, Эрнестоның анасына жасырын айтуымен аяқтағанда, ол оқырманға сюжетті үзіп тастайтын бір беттік түсіндірме жазды. Ол оны «Қорытындыға жақын» деп атады. Ол жазуын жалғастыра алмауының себебін былай сипаттады: «Осы беттерге Эрнестоның нағыз шақыруына қол жеткізгенін қосыңыз, сонда сіз оның жасөспірімдік кезеңінің толық тарихын көресіз. Алайда, автор тым қартайды, шаршады және ашуланып, осының бәрін жазуға күш табуға шамасы жетпейді». Мұқабасында Триест суретшісінің суретінен алынған, теңіз жағасында келе жатқан әйелдің қанық түстердегі суреті бейнеленген. 1989 жылы ол Лондондағы Paladin және Нью-Йорктегі HarperCollins баспаларында кеңінен таралды. New York Times газетінің бір рецензенты Сабаның «ашықтығы 1950 жылдары әрине, көңілді күлкі тудырар еді», бірақ «бірақ бүгін осы көріністерді оқитын кез келген адам, олардың жыныстық мазмұны, әрине, сүйіспеншілік сезімімен толыққандықтан, құтқарылатынын сезінеді» деп жазды. Ирландиялық жазушы Эйдан Хиггинс оның жасөспірімдердің жыныстық қатынасына қатысты көзқарасын бұрынғы буын жазушыларының еңбектерімен, Э.М. Форстердің «Морис» және Томас Маннның «Венециядағы өлім» шығармаларымен салыстырды. Ол былай деп жазды: «Осы жерде айтуға батылы жетпейтін махаббат, тіпті сыбырмен де айтуға қиналады». Эльза Моранте «бұл идеалды баладағы» «әдепсіз сезімталдыққа» берген бағасын жоғары бағалады. Саба диалектте жазды және тілге және стильге ерекше назар бөлді, өйткені оның кейіпкерлері әлеуметтік қарым-қатынастарды басқару үшін жұмыс беруші мен кеңсе қызметкері, кеңсе қызметкері мен жұмысшы, жоғары және төменгі кеңсе қызметкері, тіпті жаңа жасөспірім достары арасындағы ресми және бейресми тілдерді қолданды. Эрнестоның анасы оған жергілікті диалект емес, дұрыс итальян тілінде сөйлейді, ал Уайлдер неміс тілін артық көреді және негізінен итальян тіліндегі хат-хабарлары үшін Эрнестоға сенеді.