Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Визна – Польшаның солтүстік-шығысындағы Подляк воеводиясының Ломжа уезінде, Нарев өзенінің жағасында орналасқан ауыл. Визна 1939 жылғы Польшаға жасалған шапқыншылық кезінде, Екінші дүниежүзілік соғыстың басында ауыл маңында болған Визна шайқасымен әйгілі. Ауыл тұрғындарының негізгі табыс көзі – егіншілік және азық-түлік өндірісі. Жеке шаруашылықтардың азық-түлік өндіруі, өңдеу өнеркәсібінің дамуы үшін жағдай жасайды.
Wizna is a village in Łomża County of Podlaskie Voivodeship, in north eastern Poland, situated on the Narew River. Wizna is known for the battle of Wizna which took place in its vicinity during the 1939 Invasion of Poland at the start of World War II. Farming and food production are the primary sources of income for the residents. The food production by private farms provides favorable conditions for the development of processing industry.
Тарих
Визнаның тарихы өте бай. 11 ғасырда Мазовияның шығыс шекарасын және Нарев өзенінен маңызды өткелді күзеткен қамал болған. 12 ғасырдың ортасынан бастап қала кастеляндық кеңсесінің орны болды, ал 1379 жылдан бастап Польшаның Мазовиядағы Зиемя Виска (Визна жері) астанасы болды. Визнадағы католик шіркеуі 1390 жылы құрылған. Визна Литвадан (Польша-Литва одағының құрамында) Краковқа дейінгі маңызды сауда жолында орналасқан. Польша патшайымы Анна Ягеллон және королева Бона Сфорца бұл қала арқылы сапарлаған. 1435-1870 жылдары, төрт ғасырдан астам уақыт бойы Визна солтүстік-шығыс Мазовияның ең маңызды қалаларының бірі болды. Бұл Польшаның патшалық қаласы және Мазовия воеводтығындағы Визна округі мен Визна жерінің орталығы болды. Оның маңызы тек жақын орналасқан Ломжа қаласының дамуымен төмендеді. 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісі кезінде Визна Пруссияға қосылды. 1807 жылы поляктар оны қайтарып алып, қысқа ғұмырлы Польшаның Варшава Герцогтығының құрамына енгізді, ал 1815 жылы Герцогтық таратылғаннан кейін Польшаның Ресей бөлігіне қарады. Әкімшілік жағынан ол 1837 жылы Аугустов Губернаторлығы болып қайта аталған Аугустов воеводтығында орналасқан. 1860 жылы Визнада 2573 адам тұрған. 1861 жылдың қазан айында Польшаның әртүрлі аймақтарындағы наразылықтарға жауап ретінде Ресейліктер әскери жағдай режимін енгізді. Содан кейін польшалық қарсыласушылар көтеріліске дайындық бастады. 1863 жылы қаңтар көтерілісі басталды, оған көптеген жергілікті поляктар қосылды және бүлікшілер аймақта белсенділік танытты. Визнада көтерілісшілердің шағын отрядының командирі Людвик Краевский Ресейліктерге тұтқынға түсіп, дарға асылды, содан кейін оның денесі қала көшелерімен сүйреліп, басқаларды көтеріліске қосылудан қайтарды. Польшалық бекіністерге қарсы неміс шабуылдары үш күнге созылды және 10 қыркүйектің таң атқанға дейін сәтті тойтарылды. Неміс инженерлері, танктер мен жарылғыш заттардың көмегімен, екі польшалық бекініс болмағанда, барлығын жойды. Екеуі де Гора Стрекованың орталығында орналасқан, экипаждың көп бөлігі жараланған немесе қабілетсіз болған және көптеген пулеметтер жойылған болса да, соңына дейін қарсылық көрсетуді жалғастырды. Генерал Хайнц Гудериан, егер қалған күштер басылмайынша, ол тұтқындарды атып тастаумен қорқытқан, польшалық командир капитан Владислав Рагиниске үмітсіздік сезімін ұқтырды. Польшалық ерік-жігердің символы Владислав Рагинис, гранатаға өзін лақтырып, қадірлі өлімге ұшты. Неміс әскерінің шығындары белгісіз. Хайнц Гудериан күнделігінде 900 неміс сарбазының шайқаста қаза тапқанын жазған, бірақ бұл сан, мүмкін, азайтылған. Алайда, Вермахт соғыста кем дегенде 10 танк пен бірнеше басқа да бронетранспортты жоғалтқаны белгілі. Кейін Германия, Молотов-Риббентроп келісіміне сәйкес, бұл елді Кеңес Одағына тапсырды. 1941 жылға дейін Кеңес оккупациясы астында болды, содан кейін Барбаросса операциясынан кейін неміс оккупациясына түсті.
Wizna has a remarkably rich history. Already in the 11th century there was a castle there watching over the eastern border of Masovia and the important river crossing over Narew. From the mid 12th century the town was a registered office of the castellany, and from 1379 the capital of the Ziemia wiska (Wizna Land) within Masovia, Poland. The Catholic Parish in Wizna was established in 1390. Wizna was built on an important trade route from Lithuania (within the Polish–Lithuanian union) to Kraków. Queen of Poland Anna the Jagiellonian used to travel through the town and so did Queen Bona Sforza. In 1435–1870, for over four centuries, Wizna was one of the most important cities of north eastern Masovia. It was a royal city of Poland and seat of the Wizna County and Wizna Land in the Masovian Voivodeship in the Greater Poland Province. Its significance began to drop only with the development of the nearby town of Łomża. In the Third Partition of Poland in 1795, Wizna was annexed by Prussia. In 1807, it was regained by Poles and included within the short lived Polish Duchy of Warsaw, and after its dissolution in 1815, fell to the Russian Partition of Poland. Administratively it was located in the Augustów Voivodeship, which was renamed to Augustów Governorate in 1837. In 1860 Wizna had 2,573 residents. In October 1861, due to Polish protests in various places throughout the country, the Russians imposed martial law. Afterwards the Polish resistance began preparations for an uprising. In 1863 the January Uprising broke out, many local Poles joined it, and insurgents operated in the area. Ludwik Krajewski, commander of a small insurgent unit, was captured by the Russians in Wizna and hanged, and then his body was dragged through the streets of the town to deter others from joining the uprising. Heavy German assault on Polish bunkers continued for three days and was successfully repelled until the early morning of September 10. The German engineers with the help of tanks and explosives managed to destroy all but two Polish bunkers. Both of them were located in the centre of Góra Strękowa, and although much of the crew was wounded or incapacitated and most of the machine guns destroyed, continued resisting till the end. It is said that General Heinz Guderian threatened the Polish commander, Captain Władysław Raginis with he shooting POWs if the remaining force did not surrender. The symbol of Polish will, Władysław Raginis, committed honorable suicide by throwing himself on a grenade. German losses are not known. In his diaries Heinz Guderian noted that 900 German soldiers were killed in action, although that number is probably underrated. It is certain, however, that the Wehrmacht lost at least 10 tanks and several other AFVs in the struggle. Afterwards, the settlement was handed over by Germany to the Soviet Union in accordance with the Molotov–Ribbentrop Pact. It was under Soviet occupation until 1941, when it passed under German occupation following the Operation Barbarossa.
Холокост кезінде визналық еврейлер
1941 жылы 22 маусымда Барбаросса операциясы барысында Визнадағы 600 еврейдің көптеген үйлері әуе шабуылынан кейін өртеліп жанып кетті. 1941 жылы 24 маусымда бес неміс әскері келді, ал сол күні жергілікті поляктар үш еврейді өлтірді. Еврейлер қаладан қашып кетті, ал жергілікті поляк құпия агенттері оларды маңындағы ауылдарда іздеп, еврейлер мен оларға көмектескен поляктарды ұрып-соққаннан кейін немістерге тапсырды. 26 маусымда жергілікті поляктар 20 еврейді ұстап, темірханаға қамады, сосын бір неміс граната тастап, олардың барлығын өлтірді. Қалаға еврейлердің көпшілігі шілде айының басында оралып келді, бірақ ондаған адам немістер тарапынан өлтірілді. Польшаның қала әкімі еврейлерді қууға бұйрық берді, себебі тұрғын үйлер жетіспеді. Олардың бір бөлігі Ломжаға, ал 200-240-ы Джедвабнеге кетті, онда 1941 жылдың 10 шілдесінде Джедвабне погромында көптеген адам қаза тапты.
On 22 June 1941, during Operation Barbarossa, most of the houses of Wizna's 600 Jews were burned down following an aerial bombardment. Five German soldiers arrived on 24 June 1941, and local Poles killed three Jews on the same day. Jews fled the town, and local Polish collaborators searched for them in the surrounding villages and turned them over to the Germans after beating the Jews and their Polish helpers. On 26 June, local Poles locked 20 Jews up in a smithy and a German threw in hand grenades, killing them all. Most of the town's Jews returned by early July, and dozens were killed by the Germans. The Polish mayor ordered the expulsion of the Jews, due to the lack of housing, some traveled to Łomża and some 200 240 traveled to Jedwabne where many perished on 10 July 1941 in the Jedwabne pogrom.