Кіріспе

Ирандық режиссер Абдолхоссейн Сепанта (عبدالحسین سپنتا, 4 маусым 1907 – 28 наурыз 1969) – ирандық кинорежиссер және продюсер. Ол парсы тіліндегі алғашқы дыбысты фильмдерді жасады. Сонымен қатар, ол жазушы, журналист және либералдық саясатты қолдаушы болды.

Алғашқы жылдар

Абдулхоссейн Сепанта 1907 жылы Тегеранның Вагонханех даңғылы ауданында дүниеге келді. Оның әкесі Ғұлам Риза хан Қажар әулетінің патшасы Мұзаффар әл-Дин шаһының аудармашысы болған. Әбделхоссейн 1925 жыл шамасында Тегерандағы Сент-Луис және Зороастриан колледждерінде оқуын бастады. Ол ежелгі парсы тарихы мен әдебиетіне үлкен қызығушылық танытты. Сондықтан 1927 жылы Сепанта тегін таңдады. 1927 жылы ол Бушер арқылы Үндістанға сапарлады. Сол жерде ол парсы зороастризм қоғамының директоры болған Диншах Иранимен танысты, ол оның үнді тіліндегі аудармашысы болды. Ежелгі мәдениетті кеңінен зерттегеннен кейін ол қысқа мерзімге Иранға қайтып келді. Сепанта көп ұзамай Үндістанға қайта оралып, ұзақ уақытқа қалу жоспарын жасады. Ол ежелгі иран мәдениеті мен әдебиетін оқуын жалғастырды. Оның ұстаздары мен профессорларының ынталандыруымен Сепанта кино саласындағы қызметін бастады.

Lor қыз

Сепанта киноға қызығушылығы арта бастағанда, өзінің бір туындысының бәсекелестік тактика арқылы Ирандағы кинотеатрларда көрсетілу мүмкін екенін білді. Сол кездегі Иранның жетекші кинопродюсері – Ресейден келген армян иммигранты, Иранда индустрияны дамытқан Оганес Оганянс болды. Оның үнсіз фильмдері Иранда үлкен сәттілікке ие болды және бұрынғы жылдары көрсетілген Дания комедияларының үлгісімен жасалған. Британдық Үндістандағы жетілген технологияны көріп, Сепанта иран киносына алғашқы дыбысты фильмді әкеле алатынын түсінді. 1931 жылы жергілікті қауымдастықтың парсісі Ардешир Иранимен танысып, Сепанта Бомбей қаласындағы «Империал Фильм Компани» компаниясында «Лор қызы» фильмін түсіруге кірісті. Бұл фильмде алғаш рет сөйлейтін адамдар түсірілді, сондай-ақ мұсылман елінде әйел актерді түсірген алғашқы фильмдердің бірі болды. Фильм 1933 жылғы қазан айында Тегерандағы екі ірі кинотеатр – «Маяк» және «Сепа» кинотеатрларында көрсетілді және күтпегендей үлкен сәттілікке ие болды. Шетелдік фильмдерге тәуелді кинотеатр басшыларының күтіміне қарамастан, «Лор қызы» бірден танымал болды және бірнеше жыл бойы бұзылмаған сату және көрсету рекордтарын орнатты. Сепанта бүкіл сценарийді өзі жазды және басты ер адам рөлін де сомдады. Оқиға Голнар атты ауылдағы шайхана қызметкерінің үкіметтік агент Жафарға ғашық болуы туралы. Екеуі ғашық болып, Ирандағы саяси жағдай тұрақталғанға дейін Үндістанға қашып кетеді. Фильмде Ирандағы Қажар әулетінің Пахлави әулетімен ауыстырылу кезеңіндегі жалпы қауіпсіздіктің нашарлығына жасалған сырттай саяси пікірлер айтылады.

Консерватизм және Калькутталық ирандықтар

Сепантаның алғашқы фильмдері Бомбей қаласында түсірілді, оларды парсылар ұйымдастырды және түрлі түкпілдерден келген актерлер ойнады. Бір себеппен болса да, 1935 жылы Сепанта барлық мүлкін жинап, Бенгал киносында мүмкіндік іздеу үшін Бомбейден Калькуттаға кетіп қалды. Оның соңғы фильмі – "Лайли мен Мажнун", Низаминың "Ромео мен Джульеттаға" ұқсас, толыққанды драмалық поэмасы негізінде жасалған. Басрави отбасы сценарийге сыртқы және ішкі түсірілімдер, диалогтар, актерлердің қимыл-қозғалыстары, декорациялар, костюмдер, жарықтандыру, дыбыс эффектілері және камера бұрыштары туралы толыққанды ақпарат қосып, оны байытты. Олар сондай-ақ монтаж және түсірілімді өңдеу жөніндегі түсіндірмелер жасады, сахналарды мұқият дайындалған суреттермен бейнеледі. Басқа төрт сценарий де қолжетімді болғанымен, олардың ешқайсысы осындай егжей-тегжейлі жұмыс көрсетілмеген. Ирандағы саяси жағдайдың өзгеруіне байланысты "Лайли мен Мажнун" фильмі нарықта сәттілікке жете алмады.