Кіріспе

Химиялық қосылыс

Топотекан, басқалармен қатар Hycamtin тауарлық атауымен сатылатын, топоизомераза ингибиторы болып табылатын химиотерапиялық дәрі. Бұл табиғи химиялық қосылыс камптотециннің суда еритін синтетикалық аналогы. Ол жұмыртқа безінің, өкпе қатерлі ісігінің және басқа да қатерлі ісіктердің емделуі үшін гидрохлорид тұзы түрінде қолданылады. GlaxoSmithKline компаниясы топотеканы 2007 жылдың 15 қазанында FDA-ның соңғы мақұлдауын алғаннан кейін, ауызға қабылдауға арналған алғашқы топоизомераза I ингибиторы болды.

Қолданылуы

Жұмыршық безінің қатерлі ісігі (FDA 1996 жылғы мамыр). Жатыр мойнының қатерлі ісігі (FDA 2006 жылғы маусым). Шағын жасушалы өкпе карциномасы (SCLC) (FDA 2007 жылғы қазан).

Эксперименттік қолданыстар

2016 жылға қарай, нейробластома, ми сабағы глиомасы, Юинг саркомасы және Ангельман синдромы бойынша зерттеулер жүріп жатты. Бұған қоса, топотекан эксперименттік түрде ұсақ емес жасушалы өкпе қатерлі ісігін, тоқ ішек қатерлі ісігін, сүт безі қатерлі ісігін, Ходжкин емес лимфомасын, эндометрий қатерлі ісігін және олигодендроглиоманы емдеуде қолданылып жатыр.

Энгелман синдромы

Ангелман синдромы – дамудың қалыптан ауытқуы, ұстамалар, сөйлеу қабілетінің бұзылуы және физикалық кемістіктермен сипатталатын нейрогенетикалық ауру. Бұл эпигенетикалық ауру, ал басқа емдеулер симптомдарды басуға бағытталған. Ол E3A убиквитин лигазасының аналық аллелінің жойылуы немесе мутациясынан туындайды. UBE3A дененің көптеген тіндерінде экспрессияланады. Дегенмен, нейрондарда тек аналық геннің көшірмесі ғана экспрессияланады. UBE3A 15-хромосомада орналасқан, ал геннің аталық көшірмесі генетикалық тұрғыдан белгіленген және антисенс РНК транскриптісімен үнсіздікке жіберілген. Геннің аналық көшірмесін бақылау орталығы метилирленген, бұл антисенс бағытында транскрипцияны тоқтатып, ал аталық көшірмесін бақылау орталығы метилирленбеген. Емдеу аталық аллельді қайта белсендіруді қамтиды, бұл қалыпты аталық UBE3A аллелінің транскрипциясына мүмкіндік береді. UBE3A қалыпты қызметінде белоктарға убиквитин тізбегін қосып, қажетсіз немесе зақымдалған белоктарды протеасомамен ыдыратуға бағыттайды. 16 топоизомераза ингибиторы аталық UBE3A-ны қайта белсендіреді. Топоизомеразалар – ДНК-ның оралуын реттейтін ферменттер. Осы 16 ингибитордың ішінде топотекан UBE3A деңгейін ең күшті түрде арттырады. Ферменттер ДНК-ға байланысып, фосфат тізбегін кесіп, ДНК-ның оралуын қамтамасыз етеді. Топотекан антисенс транскриптісінің транскрипциясын төмендету арқылы аталық UBE2A аллелін қайта белсендіреді. Топотекан топоизомераза I-ді тежеп, мәдениетте өсірілген нейрондарда UBE3A деңгейін қалыпты көрсеткішке келтіреді. Аталық көшірмені қайта белсендірудің тиімділігін тексеру үшін флуоресценттік белгіленген UBE3A бар трансгендік егеуқұйрықтар қолданылды. In vivo сынақтарында топотекан гиппокампқа, стриатумға және ми қабығына әсер етті, бірақ жоғары доза қолданылмаса (күн сайын 21,6 микрограмм/сағат бес күн бойы) мишаға әсер етпеді. Зерттеу топоизомераза ингибиторларының қалыпты қызметін атқаратын UBE3A белгісін өндіруге қабілетті екенін көрсетті. Ангелман синдромының көптеген симптомдары дәстүрлі түрде логопедия, физиотерапия және эрготерапия арқылы емделеді. Ұстамаларға қарсы препараттар көбінесе тағайындалады, өйткені ұстамалар Ангелман синдромының жиі кездесетін белгісі. Бұл емдеулер симптомдарды ғана басады. Бұл препарат қатерлі ісікпен ауыратын науқастарға қолданылған және педиатриялық және ересек пациенттерге тағайындалғанда жақсы көтерілді.

Әрекет ету механизмі

Топотекан – камптотециннің жартылай синтетикалық туындысы. Камптотецин – Camptotheca acuminata ағашының қабығынан алынатын табиғи зат. Топоизомераза I – ДНК-дағы бұрылыс кернеуін азайту үшін ДНК-ның бір тізбегін үзу арқылы жұмыс істейтін ядролық фермент. Топоизомераза I бір тізбекті үзіп тастағаннан кейін ДНК алға жылжып бара жатқан репликациялық шанышқының алдында айналуы мүмкін. Физиологиялық жағдайда топотекан белсенді емес карбоксилат түрімен тепе-теңдікте болады. Топотеканның белсенді лактон түрі топоизомераза I кешеніндегі ДНК негіздері арасына еніп орналасады. Топотеканның бұл кешенмен байланысуы топоизомераза I-ге кернеуді азайтудан кейін үзілген ДНК тізбегін қайта біріктіруге кедергі келтіреді. Қамауға түскен топоизомераза I кешендерінің жиналуы – апоптоздық сигналдарға белгілі жауап. Бұл бұзылу ДНК репликациясын тоқтатып, әрі қарай клетка өліміне алып келеді. Бұл процесте ДНК тізбегі үзіліп, апоптоз пайда болады. Топотеканның енгізілуі оның нысаны – топоизомераза I-ді төмендетеді; сондықтан, оның тиімділігін арттыру және қоса тіркелген уыттылықты азайту үшін дозасы реттеледі.