Кіріспе

А. С. Суинберннің өлеңі "Прозерпиноның бақшасы" – Альгернон Чарльз Суинберннің 1866 жылы «Өлеңдер мен балладалар» жинағында жарияланған өлеңі. Прозерпина – Персефонаның латынша жазылуы, ол жер асты әлемінің құдайы, Аидқа үйленген қарындас. Кейбір деректер бойынша, оның жер астында мәңгі гүлдейтін гүлдердің (қоңырбас) бақшасы болған. Грек және римдік фестивальдар оған және анасы Церераға құрмет көрсетіп, Прозерпинаның көктемде жоғарғы әлемге оралуын атап өткен. Персефонаның жеміс-жидектері туралы мифтерде айтылғандай, бұл гүлдер жалғыз Персефонаға келушілер әкеледі. Егер оларды жұлып алса, адамдар ұйқыға кетеді, саяхатшылар мақсаттарын ұмытып, бұл гүлдерге тигенше жер асты әлемінде адасып қалады. Бірақ Суинберннің өлеңдерінде оның өлім және мәңгілік ұйқы құдайы рөліне баса назар аударылады. Өлеңде он екі шумақ бар. Әр шумақ сегіз жолдан тұратын «октава» болып табылады, және барлық шумақтардың ішкі ұйқас схемасы бірдей. Бұл ұйқас схемасы ABABCCCB үлгісімен триметр ретінде танылады, поэма соңында үш «C» ұйқасы мен поэма басындағы «B» ұйқасы ерекше аталады. Ұйқас схемасы Альгернон Чарльз Суинберннің әр шумақтың соңғы жолына жасаған баса назары мен оны поэманың қалған бөлігінен бөліп, әр шумақтың әйелдік аяқталуына үйлесімді айна жасауын көрсетеді. Сөздік таңдау – Суинберннің өлеңінің маңызды аспектісі, себебі ол жазудан гөрі тон мен сезімді тереңдете түсіреді. «Прозерпиноның бақшасында» Викториялық сенім дағдарысы – Суинберннің күшті сөздік пен метафораларды қолданып, Прозерпинаның христиандыққа қарсы тұруын және оның мәңкілікке табыну мен мазохизм құндылықтарын жеткізу үшін пайдаланған негізгі мәселе. «Барлық өлшеулі нәрсені жинайтын; салқын, өлмейтін қолдарымен» және «Мұнда өмірдің көршісі – өлім» сияқты тіркестер дінге деген негативті көзқарасты бейнелейтін нақты мысалдар, бұл тікелей өлеңнің өмір мен өлім тақырыбымен байланысты, себебі Прозерпина – өмір мен өлім арасындағы шекараның символы. «Прозерпиноның бақшасы» 1866 жылы оның алғашқы «Өлеңдер мен балладалар» сериясының бір бөлігі ретінде жазылды, онда грек трагедиясының рухы мен формасы бейнеленген, соның ішінде «Долорес» сияқты оның ең танымал өлеңдері де бар.

Тарих

"Прозерпина бақшасы" Виктория дәуіріндегі сенім дағдарысымен байланысты өлімнен кейін не болатыны туралы әртүрлі сұрақтарды тудырады. Сенім дағдарысы – Англия шіркеуінің ұзақ уақыт бойы қабылдап келген талаптарына қайшы келетін жаңа ғылыми дәлелдерге жауап болды. Оның нәтижесінде халық арасында секуляризмнің күшеюі және әлсіздік сезімі пайда болды. Өлімнен кейін не болатыны шіркеудің осы өсіп келе жатқан секуляризмге қарсы ең маңызды қорғанысының бірі болды, өйткені сенім өлімнен кейін мәңгілік өмірді кепілдік берді. Суинберн эстетизмнің жақтаушысы болды және өнердің саяси және моральдық идеологиялардан тәуелсіз болуы керек деп сенді. Бұл тұжырымды көбінесе "өнер үшін өнер" деп атады. Суинберн бір кезде поэтикалық теориясы "адам жағдайының толыққанды болжамдық сипатталуына қатысты барлық мәселелер мен тәжірибелерді шексіз зерттеуді қажет етеді" деп мәлімдеді. "Прозерпина бақшасында" біз эстетизм элементтерін және осы қолданбалы поэтикалық теорияны христиандық және мешіншілдік діндерге қарсы күресте көреміз. "Прозерпина бақшасы" осы діндерге қарсы шығып, жалғыз өмір сүру құмарлығымен азап шегіп, Құдайсыз өмірді көрсетеді. Бұл лирика Суинберннің пессимистік философиясымен расталған сезімдерді білдіреді. Марта Хейл Шекфорд 1918 жылғы "Суинберн және Делавин" мақаласында оның өлеңінің "әдемі үнмен, анықталмаған әуенмен және Прозерпина патшалығының көмескі сұлулығымен сипаттама өнерінің шедеврі болғандықтан, ұзақ уақыттан бері сүйікті болып келгенін" айтады. Сол мақаланың шолуында Шекфорд Суинберннің өлеңін Казимир Делавиннің "Лимбтер" өлеңімен салыстырады. Шекфордтың сөзіне сүйенсек, Суинберн "өзінің өлеңін жазуда Делавиннің өлеңінен шабыттанды". Суинберн өлеңінің көп бөлігінде Делавиннің көптеген идеяларын алып, оларды өңдеп, өздігінен жаңалайды. Шекфорд былай деп жазады: "Екі өлең арасындағы қарым-қатынасты былай қорытындылауға болады: Тақырыбы – төменгі, яғни жер асты әлемі, екеуі де жер асты әлемін сипаттауға көптеген строфаларды арнайды, тақырыптың дамуы жер асты әлемінде тұратын бейғам жандардың сипаттамасына көшу үшін табиғаттың сипаттамасымен жалғасады және екеуі де орталық тұлға болып табылатын әйел бейнесін бейнелейтін үшінші бөліммен аяқталады".

Теледидар

Поэма Netflix-тің Лемони Сникеттің "Бақытсыз оқиғалар сериясы" сериалының 3-ші маусымының 2-ші эпизодының соңында цитата келтіріледі. Бұл өлеңді майор Джонатан Эллиот (Адам Вест) және Одра Баркли (Линда Эванс) телесериалдың төртінші маусымының бірінші эпизодында ("Үнсіз шайқас") да айтады. Өлеңнің бір бөлігі 1960 жылдың 25 мамырындағы "Wanted: Alive Please" атты "Бат Мастерсон" телеэпизодында да қолданылған.

Фильм

Бұл өлеңнің бір бөлігі Doc Shultz (Dub Taylor) "Support Your Local Gunfighter" фильмінде цитата келтіріледі. Сондай-ақ, Джеймс Грэм "Empire of the Sun" (фильм) фильміндегі интернация лагерінде (Кристиан Бейл) осы өлеңнен үзінді айтады.

Музыка

1899 жылы жас ағылшын композиторы Ральф Воган Уильямс сопрано, хор және толық оркестр үшін бірнеше өлеңдерін музыкаға қойып, 25 минуттық "Прозерпина бақшасы" атты шығармасын жазды. Бұл шығарманы көпшілік алдында тыңдауға 112 жыл күтуге тура келді. Ол 2010 жылы жазылып, 2013 жылы CD-де жарық көрді. Суинберннің туындылары көптеген британ композиторларына (Парри, Стэнфорд, Банток, Бакс және т.б.) шабыт берген секілді.