Кіріспе

Треблинка – Польшаның шығысында орналасқан, қазіргі Малкиния-Гурна коммунасының, Мазовия воеводствосының Острув-Мазовецкий округіне қарасты ауыл. Варшавадан солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Ауыл Буг өзеніне жақын. Онда 350 тұрғын тұрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияның құрту лагерінің бірі осы ауылдың атымен аталып, осы жерде орналасқан. Польшадағы Холокост кезінде 1942 жылдың жазынан 1943 жылдың қазанына дейін шамамен 850 000 адам мерт болды деп есептеледі. Бұған қоса, 1941 жылдың маусымынан 1944 жылдың 23 шілдесіне дейін шамамен алты миль қашықтықта Треблинка I жұмыс лагері, мәжбүрлі еңбек лагері жұмыс істеді. Осы кезеңде 10 000-нан астам тұтқын атылудан, дұрыс тамақтанбаудан, аурулардан және қатыгездікке ұшыраудан қаза тапқан деп есептеледі.

Екінші дүниежүзілік соғыс тарихы

Треблинка – Польшадағы Холокост кезінде шамамен 850 000 адам жүйелі түрде өлтірілген Треблинка жойқын лагерінің орналасқан жері. Олардың 800 мыңы поляк еврейлері еді. Бірінші депортациялар 1942 жылдың жазында Гроссакция Варшава аясында жүзеге асты, сол кезде 254 мыңға жуық Варшава геттосының тұтқындары Холокост пойыздарында өлімге жеткізілді. Треблинка теміржол станциясының аялдамасында "өңдеуге" күтіп тұрған вагондарды Франциск Зябекки көрді. Лагерь жұмыс іле бастағанда, мыңдаған қаза болған адамдардың денелері жерленбей қалғандықтан, шіріген адам денелерінің жағымсыз иісі барлық жаққа тарады. Лагерьде жаппай қырып-жою жүзеге асырылып жатқаны анық болды, бұл ауыл тұрғындарының арасында үрей тудырды. Олардың кейбіреулеріне поляк қарсыластары Буг өзені арқылы қашып құтылуға көмектесті, бірақ көбісі аман қалмады. Лагердің алғашқы коменданты 1942 жылдың 11 шілдесінен 31 тамызына дейін Ирмфрид Эберль болды, ол лагерьдегі кісі өлтіру операциясы бойынша жеткілікті тиімді және құпиялы болмағандықтан қызметтен алынды. Нацилік басшылық Стангл басшылығымен кісі өлтіру процесін өзгерту шараларын қабылдады, ол тиімдірек газ камераларын және мәйіттерді өртеуге арналған үлкен оттықтарды салған.

Треблинка өлім лагерінің мұражайы

[[Файл:Треблинка, Обос Заглады Треблинка II фотопольска. eu (331399) дегенге сілтеме жасаңыз. Треблинка II-дегі 17 000 тас қазбасынан тұратын ескерткіш. Ескерткішті Польша Республикасының Сеймі Маршалы Зенон Клизко 1964 жылғы 10 мамырда ашты. Іс-шараға Израиль, Франция, Чехословакия және Польшадан Треблинка көтерілісінен аман қалғандар қатысты. Ресми салтанатқа 30 000 адам қатысты, сол кезде Треблинка қаһармандыққа толы ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Лагерь күзетшісінің үйі (1960 жылы жақын жерде салынған) 1989 жылы Кеңес Одағының тарауынан кейін көрме орталығы ретінде пайдаланыла бастады. ХХ ғасырдың соңынан бері Треблинкаға шетелден келушілердің саны артып келеді. 2006 жылы бұрынғы лагерь аумағында көрме орталығы ашылды. Кейіннен ол кеңейтіліп, доктор Эдвард Коповка басқаратын Сидлце аймақтық мұражайының бөлімшесіне айналды.