Кіріспе

Ұлттық Ирандық Америка Кеңесі (NIAC; شورای ملی ایرانیان آمریکا) – Иран Ислам Республикасының мүддесін қорғайтын және оның саясатын қолдайтын лоббилік қызметінің тарихынан туындап, Вашингтондағы «Иран лоббисі» ретінде кеңінен танылған лоббилік ұйым. NIAC Action PAC – оның серіктес саяси әрекеттер комитеті, ол 2015 жылы құрылған. Оның алғашқы президенті Трита Парси болды. Қазіргі президенті – Жамал Абди.

Тарих

NIAC 2002 жылы Трита Парси, Бабак Талеби және Фарзин Ильич тарапынан иран-американ қарым-қатынастарын жақсарту мақсатында құрылды. Осыған үш жыл бұрын Парси «Ирандық американдықтар: екі ұлттың арасындағы көпір» деген мақаланың бір авторы болды, онда NIAC сияқты ұйымның қажеттілігі түсіндірілген.

Обама әкімшілігі: режимге лоббилік ету және жамандау туралы сот

2007 жылы Аризона штатында тұратын ирандық-американдық журналист Хасан Дайолеслам NIAC Иран Ислам Республикасының мүддесі үшін лоббилік іс-әрекет жүргізіп жатқанын жария түрде мәлімдеді. Жауап ретінде NIAC оны қорлау үшін сотқа берді. 2012 жылдың қыркүйегінде АҚШ Федералды округтік сотының судьясы Джон Д. Бейтс NIAC және Парсидің Дайолесламға қарсы, NIAC-ті Ислам Республикасы үшін лоббилік қызмет атқарды деп айыптағаны үшін ашқан жала жабу ісін қарастырудан бас тартты. Өз шешімінің бір бөлігі ретінде судья Бейтс NIAC президентінің қызметі "бірінші кезекте режимнің жақтасы болу идеясына қайшы келмейтінін" айтты. Судья NIAC-тің Иран үкіметінің мүддесі үшін лоббилік іс-әрекет жасап жатыр деген пікірді ұқсатып айтудың қисынды екеніне келді. Эндрю Салливан The Atlantic басылымында бұл оқиғаға жауап ретінде Парсидің беделін "жамандау" мақсатында жазылғанын айтты. 2015 жылдың наурыз айында Bloomberg View басылымындағы Эли Лейктің мақаласында электрондық хаттар Парси мен сол кездегі Иранның Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі, қазіргі Сыртқы істер министрі Мохаммад Джавад Зариф арасындағы ынтымақтастықты көрсеткені айтылды. NIAC веб-сайты Парсидің Зарифпен қарым-қатынас орнатқанын растайды, оны кітабы үшін "көптеген рет сұхбаттасқаннан" кейін танысқан. Парси АҚШ Конгресінің мүшелерімен Зарифтің кездесуін ұйымдастырғанын, бұл сұраныс заң шығарушы органдардан түскенін мәлімдейді. The Washington Times газетінде жарияланған мақалада "Заң сарапшылары, сотқа қатысушылар The Times газетіне ұсынған құжаттарды қарап шықты, Парси мен Иранның сол кездегі БҰҰ елшісі Жавад Зариф арасындағы электрондық хаттар және Лоббилік әрекеттерді ашу туралы заңды ішкі тексеру тобының жұмысы, бұл ұйым жарияланбаған лобби ретінде жұмыс істегенін және салық заңдарын, Шетелдік агенттерді тіркеу туралы заңды және лоббилік әрекеттерді ашу туралы заңдарды бұзғаны үшін кінәлі болуы мүмкін екенін көрсетеді" делінген. Обама әкімшілігі кезінде NIAC Иранның ядролық келісімін қолдау арқылы өзінің ықпалының шарына жетті. Конгресс басылымы The Hill Иранның ядролық келісімін қолдау бойынша NIAC-тің жұмысын "2015 жылғы ең табысты лоббилік жеңістердің" бірі деп атады.

Трамп әкімшілігі: наразылық

2019 жылдың шілдесінде NIAC Вашингтондағы NIAC кеңсесі алдында өткен демонстрацияларда ирандық қауымдастықтың мүшелері тарапынан үнемі наразылықтарға ұшырады. Олар NIAC-ты ирандық-америкалықтардың дауысы емес, "сыбайлас және қатыгез Ислам Республикасы режимінің өкілі" деп есептеді. Режимді өзгертуді талап еткен ирандықтар NIAC әйелдер, өмір, бостандық қозғалысына қосылмағанын және әлі де JCPOA келісімін қайта жаңарту арқылы реформа жасаудың жолын іздеп жүр деп санайды. Сондай-ақ, 2019 жылы АҚШ Мемлекеттік департаменті "#NIACLobbies4Mullahs" хэштегімен NIAC-қа шабуыл жасаған топты қаржылағандығы анықталды.

Байден әкімшілігі: Сенаторлар тергеуді талап етеді

2020 жылдың қаңтар айында сенаторлар Том Коттон, Тед Круз және Майк Браун NIAC және оның серіктес ұйымы NIAC Action шетелдік агенттерді тіркеу туралы заңды (FARA) бұзғанын және олар "АҚШ-тағы билік режимінің үгітін күшейтеді" деп мәлімдеді. Олар АҚШ Бас прокуроры Уильям Баррдан "NIAC-тің FARA заңын бұзу мүмкіндігін тергеу қажеттігін бағалап, АҚШ саяси процесіне әсер етуге жасалған шетелдік әрекеттерге қатысты ашықтық қамтамасыз етуді" сұрады. 2022 жылы Холли Дагрес "NIAC режимі лоббиі / оны жақтаушысы деген мағынада қолданылатын, тіпті Ирандағы ирандықтардың өзі қолданатындай бір сөзге айналды" деп мәлімдеді.

Қаржыландыру

NIAC Charity Navigator бағалауы бойынша 100% рейтингке ие және Guidestar-дың «Тазалықтың платиналық белгісімен» марапатталған. NIAC-тың 8000-нан астам доноры бар, олардың ішінде иран-американдық азаматтар мен американдық қоры бар. NIAC Иран үкіметінен де, АҚШ үкіметінен де қаржы алмайды. Оның демеушілерінің арасында Намази отбасы да бар, олар NIAC-ты оның саясаты отбасының қаржылық мүддесіне қызмет ететін кезде қаржыландырған.

Саясат ұстанымдары

NIAC Вашингтондағы Ислам Республикасының ықпал етуші тобы деп сипатталған.

Иранға қарсы санкциялар

NIAC баяндамасында 1995 және 2012 жылдар аралығында АҚШ-тың Иранға қатысты салған санкциялары АҚШ экономикасына экспорттан түсетін кірістен 135 миллиардтан 175 миллиард долларға дейін шығын келтірді деп қорытындыланды. NIAC Иранға қарсы экономикалық санкцияларды жағымсыз бағалайды және Иранға санкция салу туралы көптеген ұсыныстарға қарсы шығып, оларды өте тиімсіз деп санайды. Ұйым гуманитарлық ұйымдардың ирандықтарға төтенше жағдайларда көмек беруіне кедергі келтіретін санкцияларды жою үшін науқандар ұйымдастырды, сондай-ақ Facebook және YouTube сияқты онлайн байланыс құралдарына салған санкцияларды алып тастауға көмектесті. 2015 жылы ұйым 131 өкілдің қол қойған Конгресс хатына (Дент Прайс) қолдау көрсетті, ол Иран президенті Хасан Рухани сайланғаннан кейін Иранмен ядролық мәселе бойынша келіссөздерге мүмкіндік беруді жақтады.

АҚШ-тағы ирандық студенттер үшін лоббилік қызмет

NIAC көрінеді, АҚШ-та оқыған ирандық студенттердің мүддесі үшін жұмыс істеген. NIAC ирандық студенттерге елге сапарларын жеңілдету үшін көп реттік виза алуға мүмкіндік беру арқылы АҚШ-тың ирандық студенттерге қатысты бір реттік виза саясатын өзгерту науқанына жетекшілік етті, бұл шара 2011 жылы Обама әкімшілігі тарапынан қабылданды.

Адамдар

Негар Мортазави – NIAC ұйымының бұрынғы қызметкері. Обама әкімшілігінде ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшінің орынбасары Бен Родс NIAC ұйымының бір шарасында негізгі спикер болды.