Вануату тілдерінің алуан түрлілігі

Кіріспе

Оңтүстік Тынық мұхитындағы Вануату мемлекетінде сөйленетін тілдер

Вануату Республикасы адам басына шаққандағы тілдердің ең жоғары тығыздығымен әлемде бірінші орында тұр. Вануатуда 138 түпкілікті мұхиттық тіл бар. Елдің үш ресми тілі – ағылшын, француз және ағылшын тіліне негізделген креол тілі – бислама. Сонымен қатар, соңғы жылдары көші-қонның нәтижесінде басқа да тілдерде сөйлейтін адамдар бар (мысалы, самоан, хакка қытай, мандарин қытай).

Жергілікті тілдер

Мұнда жүзден астам жергілікті тілдер бар (төменде тізімделген), олардың барлығы австронезиялық тілдер отбасына жатады. Вануату – әлемде жан басына шаққандағы тілдердің ең жоғары тығыздығына ие ел: қазіргі уақытта әрбір жергілікті тілді орташа есеппен 1760 адам қолданады, ал тарихи ең төменгі көрсеткіш 565 адамды құрады; тек Папуа-Жаңа Гвинея ғана оған жақын. Осы тілдердің кейбіреулері өте сиреп барады, оларды қолданатын адамдардың саны санаулы, тіпті соңғы жылдары бірнеше тіл жойылып кетті. Дегенмен, көптеген жергілікті тілдердің қолданушыларының саны аз болғанымен, олардың жойылу қаупі жоғары деп есептелмейді.

Бислама

Бислама – ағылшын тілінен туындаған креол тілі, Папуа-Жаңа Гвинеяның ток-писин тіліне және басқа жақын маңдағы креол тілдеріне ұқсас. Бұл Вануатудың көптеген қала тұрғындарының, яғни Порт-Вила және Луганвилл қалаларының тұрғындарының ана тілі; Вануату аралдарының басқа аймақтарында ең көп таралған екінші тіл. Соңғы жылдары Бислама тілінің ана тілі ретінде қолданылуы жергілікті тілдердің қолданылуын ығыстырды, нәтижесінде 1999 жылдан 2009 жылға дейін олардың қолданылу деңгейі 73,1 пайыздан 63,2 пайызға төмендеді. Вануатудағы үш ресми тілдің ішінде Бислама ең көп қолданылады, одан кейін ағылшын және соңғы орында француз тілі тұр.

Этнолог

Төменде Этнологтың Вануатудың көптеген абориген тілдерінің тізімі келтірілген, олар әлі де қолданылады немесе соңғы уақытқа дейін қолданылып келді. Ол тіл үшін OLAC медиа ресурстары тізіміне сілтемелерді ұсынады. Кеңес: Сорт тәртібін өзгерту үшін баған атауына басыңыз. Тіл OLAC Басқа атаулар Сөйлейтін халық саны Жалпы халыққа қатысты пайызы Аймақ Тілдік отбасы Ескермелер Акей tsr Тасирики 650 0.2404 Эспириту-Санто NCV Амблонг alm 300 0.1109 Эспириту-Санто NCV Анежом̃ aty Анейтюм 900 0.3328 Анейтюм SV Аоре aor Құрылысы жоқ 0.0000 Эспириту-Санто, Аоре NCV Апма app 2.8846 Пентекост NCV Араки akr 8 0.0030 Араки NCV Жоғалуға жақын Аулуа aul 750 0.2774 Малекула NCV Авава tmb Катболь 700 0.2589 Малекула NCV Аксамб ahb Ахамб 750 0.2774 Малекула NCV Баетора btr 0.4919 Маево NCV Баки bki Бурумба, Паки 350 0.1294 Эпи NCV Биеребо bnk Бонковиа йевали 800 0.2959 Эпи NCV Биериа brj Биери, Вово, Вово 70 0.0259 Эпи NCV Қауіпті Бурмбар vrt Банан Бэй, Вартаво 900 0.3328 Малекула NCV Бутмас Тур bnr Ати 520 0.1923 Эспириту-Санто NCV Орталық Маево mwo 0.5177 Маево NCV Даакие ptv Порт Вато 0.4808 Амбрим NCV Даакака bpa Байап, Оңтүстік Амбрим 0.4438 Амбрим NCV Диксон Риф dix 50 0.0185 Малекула NCV Өзгеріп отыр Дориг wwo Ветамут 300 0.1109 Банкс аралдары (Гауа) NCV Эмае mmw 400 0.1479 Шепард аралдары (Эмае) Полинезиялық Этон etn 500 0.1849 Эфате NCV Фортсенал frt Киай 450 0.1664 Эспириту-Санто NCV Футуна Анива fut Батыс Футуна 0.5547 Футуна, Анива Полинезиялық Хано lml Рага 2.4038 Пентекост NCV Хив hiw Хиу 280 0.1035 Торрес аралдары (Хив) NCV Ифо iff Құрылысы жоқ 0.0000 Эрроманго SV Квамера tnk 1.2944 Танна SV Коро krf 250 0.0925 Банкс аралдары (Гауа) NCV Ламену lmu Ламен, Вармали 850 0.3143 Эпи, Ламен NCV Лакон lkn Лакона; Вурэ 800 0.2959 Банкс аралдары (Гауа) NCV Ламап psw Порт Сэндвич 0.4438 Малекула NCV Лареват lrv Ларават 680 0.2515 Малекула NCV Лехали tql 200 0.0740 Банкс аралдары (Урепарапара) NCV Лелепа lpa Хаванна порты 400 0.1479 Лелепа, Эфате NCV Лемериг lrz Сасар 2 0.0007 Банкс аралдары (Вануа Лава) NCV Жоғалуға жақын Ленакел tnl 4.2529 Танна SV Летембои nms Кішкентай Намбас 800 0.2959 Малекула NCV Лево lww Варсу 0.8136 Эпи NCV Лонволвол crc Батыс Амбрим 0.4438 Амбрим NCV Лоредиакаркар lnn 850 0.3143 Эспириту-Санто NCV Ло Тога lht Лох, Тога 580 0.2145 Торрес аралдары (Ло, Тога, Тегуа) NCV Лёйөп urr Лехалуруп 240 0.0888 Банкс аралдары (Урепарапара) NCV Мае mme Дирак 0.3698 Малекула NCV Майи mmm 180 0.0666 Эпи NCV Малфаксал mlx На’ахай 600 0.2219 Малекула NCV Малуа Бэй mll Орталық Намбас 500 0.1849 Малекула NCV Марагус mrs 15 0.0055 Малекула NCV Маскелайнс klv 0.4068 Малекула, Маскелайнс аралдары NCV Мав̈еа mkv Мавеа, Мафеа 34 0.0126 Мав̈еа NCV Меле Фила mxe Ифира Меле 1.2944 Эфате, Меле, Ифира Полинезиялық Мереи lmb 400 0.1479 Эспириту-Санто NCV Мороуас mrp 150 0.0555 Эспириту-Санто NCV Мота mtt 750 0.2774 Банкс аралдары (Мота) NCV Мпотоворо mvt 430 0.1590 Малекула NCV Мверлап mrm Мерлав 0.4068 Банкс аралдары (Мерелава) NCV Мсвен msn Мосина 10 0.0037 Банкс аралдары (Вануа Лава) NCV Мвотлап mlv Мотлав 0.7766 Банкс аралдары (Моталава) NCV Нахавақ sns Оңтүстік-Батыс Бэй 700 0.2589 Малекула NCV Наканаманга llp 3.5133 Эфате, Шепард аралдары (Нгуна, Тонгоа) NCV Намакура nmk Макура 1.3868 Эфате, Шепард аралдары (Тонгоа, Тонгарики) NCV Наман lzl Литзлитц 15 0.0055 Малекула NCV Наранго nrg 160 0.0592 Эспириту-Санто NCV Насариан nvh 5 0.0018 Малекула NCV Навут nsw 520 0.1923 Эспириту-Санто NCV Несе 160 0.0592 Малекула NCV Невервер lgk Лингарак 0.4623 Малекула NCV Нинде mwi Лабо 0.4068 Малекула NCV Нисвай – Ветбон 0.0518 Малекула NCV ЮНЕСКО Нокуку nkk 160 0.0592 Эспириту-Санто NCV Солтүстік Танна tnn 1.8491 Танна SV Солтүстік Амбрим mmg 1.9416 Амбрим NCV Солтүстік-Шығыс Амбае omb Лоловоли; Аоба 1.8491 Амбае NCV Нуме tgs Тарасаг 0.2589 Банкс аралдары (Гауа) NCV Олрат olr Құрылысы жоқ 0.0000 Банкс аралдары (Гауа) NCV Паама paa Паамесе 2.2189 Паама NCV Пиаматсина ptr 150 0.0555 Эспириту-Санто NCV Полономбаук plb 220 0.0814 Эспириту-Санто NCV Репанбитип rpn 90 0.0333 Малекула NCV Ререп pgk Пангкуму, Тисман 380 0.1405 Малекула NCV Рориа rga Морес 75 0.0277 Эспириту-Санто NCV Саа sax Са 0.9245 Пентекост NCV Сакао sku Хог Харбор, Н’кеп 1.4793 Эспириту-Санто, Сакао NCV Шарк Бэй ssv 450 0.1664 Эспириту-Санто, Литаро NCV Сие erg Се, Эрроманга 0.7027 Эрроманго SV Ске ske Секе 300 0.1109 Пентекост NCV Оңтүстік Эфате erk Эракор, Нафсан 2.2189 Эфате NCV Оңтүстік-Шығыс Амбрим tvk 1.3683 Амбрим NCV Оңтүстік-Батыс Танна nwi 1.8491 Танна SV Сова sww Құрылысы жоқ 0.0000 Пентекост NCV Сунгвадия mrb Марино; Солтүстік Маево 0.1849 Маево NCV Тамамбо mla Мало; Тамабо 1.4793 Мало NCV Тамботало tls 50 0.0185 Эспириту-Санто NCV Тангоа tgp 800 0.2959 Тангоа NCV Тасмате tmt 150 0.0555 Эспириту-Санто NCV Тиале mnl 400 0.1479 Эспириту-Санто NCV Толомако tlm 900 0.3328 Эспириту-Санто NCV Тутуба tmi 500 0.1849 Эспириту-Санто, Тутуба NCV Унуа onu Онуа 520 0.1923 Малекула NCV Ура uur 6 0.0022 Эрроманго SV Урипив Вала Рано Атчин upv Урипив 3.3284 Малекула NCV Валпей vlp 300 0.1109 Эспириту-Санто NCV Вао vao 0.7027 Вао, Малекула NCV V’ënen Taut nmb Биг Намбас 1.2389 Малекула NCV Вера’а vra Ватрата 500 0.1849 Банкс аралдары (Вануа Лава) NCV Винмавис vnm Неве’эй 500 0.1849 Малекула NCV Волоу mlv Валува Құрылысы жоқ 0.0000 Банкс аралдары (Мота Лава) NCV Вунапу vnp 380 0.1405 Эспириту-Санто NCV Вурэс msn Вуреас, Мосина 0.7396 Банкс аралдары (Вануа Лава) NCV Уайлапа wlr 100 0.0370 Эспириту-Санто NCV Батыс Амбае nnd Дуидуи 3.2174 Амбае NCV Уайтсандс tnp 2.7736 Танна SV Вуси wsi 300 0.1109 Эспириту-Санто NCV

Франсуа және басқалар (2015)

Ванұату тілінің келесі тізімі Франсуа және тағы басқалардың (2015:18-21) еңбегінен алынған. № Тіл Басқа атаулары Сөйлейтіндер ISO 639-3 Аймақ 1 Хиу Хиу 280 hiw Торрес аралдары (Хиу) 2 Ло Тога Лох, Тога 580 lht Торрес аралдары (Ло, Тога, Тегуа) 3 Лехали 200 tql Банкс аралдары (Урепарапара) 4 Лёйөп Лехалуруп 240 urr Банкс аралдары (Урепарапара) 5 Мвотлап Мотлав 2100 mlv Банкс аралдары (Моталава) 6 Волоу Валува 1 mlv Банкс аралдары (Моталава) 7 Мота 750 mtt Банкс аралдары (Мота) 8 Лемериг Сасар 2 lrz Банкс аралдары (Вануа Лава) 9 Вера'а Ватрата 500 vra Банкс аралдары (Вануа Лава) 10 Вурэс Вуреас, Мосина 2000 msn Банкс аралдары (Вануа Лава) 11 Мсвен Мосина 10 msn Банкс аралдары (Вануа Лава) 12 Нуме Тарасаг 700 tgs Банкс аралдары (Гауа) 13 Дориг Ветамут 300 wwo Банкс аралдары (Гауа) 14 Коро 250 krf Банкс аралдары (Гауа) 15 Олрат 3 olr Банкс аралдары (Гауа) 16 Лакон Лакона, Вурэ 800 lkn Банкс аралдары (Гауа) 17 Мверлап Мерлав 1100 mrm Банкс аралдары (Мерелава) 18 Сунгвадия Марино, Солтүстік Маево 500 mrb Маево 19 Сунгвадага Орталық Маево 1400 mwo Маево 20 Баетора Оңтүстік Маево, Сунгалоге 1330 btr Маево 21 Шығыс Амбае Лоловоли, Аоба 5000 omb Амбае 22 Батыс Амбае Дуидуи 8700 nnd Амбае 23 Рага Хано 6500 lml Пентекост 24 Апма 7800 app Пентекост 25 Ске Секе 300 ske Пентекост 26 Са Саа 3900 sax Пентекост 27 Толомако Бигбей 900 tlm Эспириту Санто 28 Пиаматсина 250 ptr Эспириту Санто 29 Вунапу 380 vnp Эспириту Санто 30 Валпей 300 vlp Эспириту Санто 31 Нокуку 250 nkk Эспириту Санто 32 Мери Тасмате, Оа 300 tmt Эспириту Санто 33 Вуси Кула 350 wsi Эспириту Санто 34 Бура 300 Эспириту Санто 35 Мерей Тиале, Ламетин 400 lmb, mnl Эспириту Санто 36 Морес Ко 200 mrp Эспириту Санто 37 Андэ Моруас 500 Эспириту Санто 38 Токсики Сойсору, Рориа 200 rga Эспириту Санто 39 Киай Фортсенал 450 frt Эспириту Санто 40 Мойсо 100 Эспириту Санто 41 Кене 300 Эспириту Санто 42 Даруру 100 Эспириту Санто 43 Акей Тасирики 4000 tsr Эспириту Санто 44 Ретлатур 100 Эспириту Санто 45 Вайлапа Але 500 wlr Эспириту Санто 46 Фарсаф Наранго, Намбел 400 nrg Эспириту Санто 47 Варавара Амблонг, Аже 300 alm Эспириту Санто 48 Нарморис 220 plb Эспириту Санто 49 Билару Тамботало 3 tls Эспириту Санто 50 Атин 120 Эспириту Санто 51 Ати Полономбаук, Мерис 85 Эспириту Санто 52 Фарнанто 100 Эспириту Санто 53 Се Фанафо 20 Эспириту Санто 54 Синия Навут 520 nsw Эспириту Санто 55 Бутмас Тур Ати, Фарафи 520 bnr Эспириту Санто 56 Нген Шарк Бэй 450 ssv Эспириту Санто, Литаро 57 Толп Нетальп 0 Эспириту Санто 58 Сакао Хог Харбор, Нкеп 4000 sku Эспириту Санто 59 Мавеа Мав̋еа, Мафеа 34 mkv Эспириту Санто, Мавеа 60 Тутуба 500 tmi Эспириту Санто, Тутуба 61 Аоре 0 aor Эспириту Санто, Аоре 62 Тамамбо Мало, Тамабо 4000 mla Эспириту Санто, Мало 63 Тангоа Мовоно 370 tgp Эспириту Санто, Тангоа 64 Араки 8 akr Эспириту Санто, Араки 65 Аксамб Ахамб 750 ahb Малакула 66 Лендамбой Кішкентай Намбас, Летембой 800 nms Малакула 67 Насванг 275 Малакула 68 Сёрсöриан 3 Малакула 69 Авок 500 Малакула, Авок 70 Уливео Маскелин 1100 klv Малакула, Маскелин 71 Порт Сэндвич Ламап 1200 psw Малакула 72 Нисвай Ветбон 200 Малакула 73 Бурмбар Банам Бэй, Вартаво 900 vrt Малакула 74 Мбвенеланг <10 Малакула 75 Аулуа 750 aul Малакула 76 Ниолеан Репанбитип 90 rpn Малакула 77 Ререп Пангкуму, Тисман 380 pgk Малакула 78 Унуа Онуа 520 onu Малакула 79 Вивти <5 Малакула 80 Нитита <5 Малакула 81 Авава Катболь, Навава, Бангса’ 700 tmb Малакула 82 Невервер Лингарак, Неввервер 1250 lgk Малакула 83 Литцлитц Наман 15 lzl Малакула 84 Урипив Урипив Вала Рано Атчин, Солтүстік-Шығыс Малакула 9000 upv Малакула, Атчин, Урипив 85 Рутан ? Малакула 86 Ботовро Мпотоворо 430 mvt Малакула 87 Вао 1900 vao Малакула, Вао 88 Аловас ? Малакула 89 Вово 475 Малакула 90 Несе Матанват 160 Малакула 91 Нажит <5 Малакула 92 Малуа Бэй Орталық Намбас 500 mll Малакула 93 Нжав 10 Малакула 94 Тиракс Мае, Дирак 1000 mme Малакула 95 V'ëнен Таут Үлкен Намбас 3350 nmb Малакула 96 Тейп Марагус 15 mrs Малакула 97 Лареват Ларават, Лареват 680 lrv Малакула 98 Неве'эй Винмавис 500 vnm Малакула 99 Ниват <10 Малакула 100 Насариан 5 nvh Малакула 101 Аветеиан Диксон Риф 50 dix Малакула 102 Нинде Лабо 1100 mwi Малакула 103 Нахавақ Оңтүстік-Батыс Бэй, Сиесип 700 sns Малакула 104 Нати 25 Малакула 105 Наха'ай Мальваксал, Мальфаксал 600 mlx Малакула 106 Наввиен 5 Малакула 107 Солтүстік Амбрим 5250 mmg Амбрим 108 Оркон Фанбак 30 Амбрим 109 Оңтүстік-Шығыс Амбрим 3700 tvk Амбрим 110 Дааки Порт Вато 1300 ptv Амбрим 111 Даакака Оңтүстік Амбрим, Баиап 1200 bpa Амбрим 112 Далкалаен 1000 Амбрим 113 Ралжаго Батыс Амбрим, Лонволвол <10 crc Амбрим 114 Паама Паамесе 6000 paa Паама 115 Ламен Ламену, Вармали 850 lmu Эпи, Ламен 116 Лево Варсу 2200 lww Эпи 117 Биеребо Бонковиа Йевали 900 bnk Эпи 118 Баки Бурумба, Паки 350 bki Эпи 119 Мкир Майи 180 mmm Эпи 120 Биериа Биери, Вово, Вово 25 brj Эпи 121 Намакура Макура, Намакир 3750 nmk Эфате, Шепард аралдары (Тонгоа, Тонгарики) 122 Эмае Макатеа 400 mmw Шепард аралдары (Эмае) 123 Наканаманга 9500 llp Эфате, Шепард аралдары (Нгуна, Тонгоа) 124 Лелепа Хаванна порты 400 lpa Эфате, Лелепа 125 Этон 500 etn Эфате 126 Оңтүстік Эфате Эракор 6000 erk Эфате 127 Меле Фила Ифира Меле 3500 mxe Эфате, Меле, Ифира 128 Си Се, Эрроманга 1900 erg Эрроманго 129 Ура 6 uur Эрроманго 130 Утаха 0 iff Эрроманго 131 Солтүстік Танна 5000 tnn Танна 132 Ленакел Нетваар 11500 tnl Танна 133 Оңтүстік-Батыс Танна Навал 5000 nwi Танна 134 Уайтсэндс Нарак 7500 tnp Танна 135 Квамера Нафе, Нɨфе 3500 tnk Танна 137 Анежом̃ Анейтюм 900 aty Анейтюм 138 Футуна Анива Батыс Футуна 1500 fut Футуна, Анива