Кіріспе

Юга Пурана – санскрит мәтіні және Вриддхагаргия Самхита астрологиялық мәтінінің соңғы тарауы. Ол сонымен қатар Пураникалық әдебиеттегі екінші дәрежелі мәтін саналады.

Мазмұны

Юга Пурана – жылнама түрінде құрылған және болжам ретінде берілген тарихи ақпараттарымен ерекшеленеді. Бұл – Ұлы Ескендірден кейін Үндістанға келген гректер және Маурья империясының астанасы Паталипутраны жаулаған грек-үнділіктердің егжей-тегжейлі сипаттамасын қамтитын жалғыз сақталған үнді мәтіні. Онда мифология ғана емес, Магада империясы, Маурья императоры Шалишука, Шунга әулеті, яван және сактар туралы да айтылады. Бұл жазба болашақ оқиғалардың сипаттамасы түрінде берілген, тіпті адам тарихы басталмас бұрын жазылғандай көрінеді. Явандардың (яғни Димитрий I немесе Менандр I басқарған грек-үнділіктердің) шамамен б.з.д. 180 жылы жасаған шапқыны туралы едәуір толыққанды мәлімет берілген:
«Яван (гректер) билік етеді, патшалар жоғалады. (Бірақ соңында) шайқасқа құмар болған явандар Мадхьядесада (Орталық елде) тұрақтап қалмайды; олардың өз елінде (Бактрияда) азаматтық соғыс басталады, одан қорқынышты және қатыгез соғыс туады». (Гарги Самита, Юга Пурана тарауы, №7).

Қолжазбалар мен олардың жазылған уақыты

Юга Пурананың қазірге сақталған қолжазбалары нашар күйде және ғалымдар оны тарихы бойында қатты бұзылған деп санайды, бірақ соңғы зерттеулер одан да қабылданбалы мәтін табуға бағытталған. Оның маңыздылығы күмәнді, кейбір пікірлер бойынша бұл Пурана атауы бар ең көне сақталған мәтін болуы мүмкін, ал енді бірі – "құнды емес және кешіккен" қолжазба. Табылған қолжазбалар өте үйлесімсіз, ал 20 ғасырдың басындағы аудармашылар осы қолжазбалардың ниетін болжап, мәтіндегі жеке есімдерді "еркіндікпен өзгертіп" қолжазбаны қайта құрастырды. 20 ғасырдың басындағы ғалымдар (Флит 1912 жылы, кейін Уильям Тарн 1938 жылы) бұл мәтін кеш жазылған деп мәлімдеді және Юга Пурананың тарихи құндылығы жоқ деп есептеді, Тарн оған "әрине, мен сенімді бола алмаймын" деп қосты. Алайда, индолог Джон Митчинердің тағы сегіз қолжазбаны тауып, мәтіннің толық аудармасын жасауы жағдайды жақсартты. Санскритті зерттеуші Лудо Рочер былай дейді: "Юга [Пурана] ең алдымен тарихи құжат ретінде маңызды. Бұл Мағадха империясының, Сунгалардың құлдырауы мен сактардың келуі туралы фактілерге негізделген шежіресі. Бұл Мағадхаға явандардың шапқыны мен кері шегінуін сипаттауымен ерекше". Джон Митчинер мәтіндегі архаикалық, ерекше санскрит тіліне байланысты оны шамамен б.з.д. 25 жылға жатқызады. Митчинердің сөзіне қарағанда, қолжазбалардың өзі 18-19 ғасырларда көшірілген болуы мүмкін, бірақ қолжазбалардың салыстырмалы зерттеуі олардың "б.з. 1000 жылдан бұрынғы" көзден шыққандығын көрсетеді. Кейбір ғалымдар бұл астрологиямен байланысты мәтіннің пайда болуын б.з.д. 1-ші ғасыр мен б.з. 3-ші ғасыры аралығына жатқызады. Басқа ғалымдар бұл мәтін пракрит және санскрит тілдерінің қоспасымен жазылған деп санайды, бірақ мұны мәтіннің "қатты бұзылуына" байланысты деп түсіндіреді. Мәтіннің қабылданбалы нұсқасы туралы бірлік жоқ. Алайда, индолог Джон Митчинердің тағы сегіз қолжазбаны тауып, мәтіннің толық аудармасын жасауы осы жағдайды жақсартты.