Мексикадағы Порфирио Диас билеу кезеңі (1876-1911)

Кіріспе

Мексикадағы авторитарлық билік кезеңі 1876-1911 жылдар.

Порфириато (Порфирио Диас дәуірі) – XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Мексиканы генерал Порфирио Диас президент ретінде басқарған кезеңді белгілейтін термин. Бұл терминді мексикалық тарихшы Даниэль Косио Вильегос енгізген. 1876 жылы төңкеріс арқылы билікке келген Диас «тәртіп және прогресс» саясатын ұстанды, Мексикаға шетелдік инвестициялар тартуға және қажет болған жағдайда күш қолданып, әлеуметтік және саяси тәртіпті сақтауға ұмтылды. Осы кезеңде маңызды экономикалық, технологиялық, әлеуметтік және мәдени өзгерістер орын алды. Диас 1910 жылы 80 жасқа толғанда, 1884 жылдан бері үзбей сайланып келгенімен, өзінен кейін кім келеді деген жоспар әлі де дайындалмаған еді. 1910 жылғы жалған сайлау Порфириатоның аяқталуы деп есептеледі. Соның салдарынан зорлық-зомбылық күшейді, Диас отставкаға кететін болды және эмиграцияға кетіп, Мексика он жылдық аймақтық азамат соғысы – Мексика революциясын бастан кешірді.

Порфириато тарихи кезең ретінде

Тарихшылар Диас президент болған кезеңді саяси өзгерістерге негізделген біртұтас тарихи кезең ретінде зерттеді. Атап айтқанда, бұл 1884 жылдан кейінгі «тәртіп және прогресс» кезеңін Мексика революциясының (1910–20) және революциядан кейінгі дамулардың алабұрлы он жылдығынан бөліп қарастыруды білдіреді, бірақ Порфириато революциядан кейінгі Мексиканың негізін қалағандығы көбірек мойндалуда. Диас билігінде Мексика билікті орталықтандыруға, саяси талас-тартыстарды басқаруға, қарақшылықты басуға және экономикалық ұлтшылдыққа бағытталған ұстанымдардан шетелдік инвестицияларды қабылдауға қол жеткізді. Бұл маңызды экономикалық өзгеріс экономикалық және технологиялық дамудың қарқынын арттырып, мәдени жаңаруларға, қалалардың өсуіне және элиталардың қоғамдық көзқарастарының өзгеруіне жағдай жасады. Экономикалық өсімнің пайдасы тең бөлінбеді және әлеуметтік мәселелер күшейді, оның ішінде шаруалардың қарызға батып жұмыс істеуі және жаңа өнеркәсіптік кәсіпорындарда бала еңбегінің пайда болуы да осыған жатты. Мексикалық консерваторлардың Реформа соғысындағы жеңілісі және Мексикаға француз әскерлерінің араласуы либералдарға Мексика бойынша өз көзқарастарын іске асыруға мүмкіндік берді. Диас, оның есімімен аталған кезең, Реформа соғысы мен француз интервенциясы кезінде өзін ерекше көзге түйген либералды мексикалық армия генералы болды. Ол Мексика президенті болуға ниеттенген, және бұл Туктепек жоспары бойынша Себастьян Лердо де Техадаға қарсы көтеріліс жасағанда іске асты. Ол алғаш рет 1876 жылдан 1880 жылға дейін билік етті. Диас билігінің алғашқы кезеңі кейде жеке қарастырылады, себебі ол билікті консолидациялап, АҚШ үкіметінен өзінің режимін мойындауға тырысты. Туктепек жоспары президентті қайта сайлауға тыйым салды, сондықтан Диас өкілеттігі аяқталғаннан кейін Федералды армияның саяси одақтасы генерал Мануэль Гонсалес бір мерзімге президент болды. 1884 жылы Диас қайта сайлау принципінен бас тартып, президенттікке қайта оралды және 1911 жылға дейін одан бас тартпады. Франсиско И. Мадеро 1910 жылы Диасқа қарсы «Нақты сайлау құқығы, қайта сайлау жоқ» деген ұранмен күресті.

Historians have investigated the era of Díaz's presidency as a cohesive historical period based on political transitions. In particular, this means separating the period of "order and progress" after 1884 from the tumultuous decade of the Mexican Revolution (1910–20) and post Revolution developments, but increasingly the Porfiriato is seen as laying the basis for post revolutionary Mexico. Under Díaz, Mexico was able to centralize authority, manage political infighting, tamp down banditry, and shift tendencies of economic nationalism to embrace foreign investment. That major economic shift allowed rapid economic and technological change, an openness to cultural innovation, increasing urbanization, and shifts in societal attitudes of elites. The benefits of economic growth were unevenly distributed and social ills increased, including debt peonage of the peasantry and child labor in new industrial enterprises. The defeat of Mexican conservatives in the War of the Reform and the French intervention in Mexico cleared a path for liberals to implement their vision of Mexico. Díaz, after whom the period is named, was a liberal Mexican army general who had distinguished himself during the War of Reform and the French intervention. He had aspirations to be president of Mexico, which came to fruition when he rebelled against Sebastián Lerdo de Tejada under the Plan of Tuxtepec. He initially ruled from 1876 until 1880. Díaz's first term is sometimes treated separately, as he consolidated power and sought the U. S. government's recognition of his regime. The Plan of Tuxtepec explicitly called for no reelection of the president, so at the end of Díaz's term, a political ally from the Federal Army, General Manuel González, became president for one term. In 1884, Díaz abandoned the principle of no reelection and returned to the presidency, not relinquishing it until 1911. Francisco I. Madero challenged Díaz in 1910, campaigning under the slogan "Effective suffrage, no reelection."

Саяси тәртіп

Диастың екінші мерзімі (1884–88) басталғаннан бастап, президент Гонсалестің аралық кезеңінен кейін, режим диктатура ретінде сипатталды. Диасқа қарсы кандидаттар Конгреске сайланбады, ал Диас демократиялық емес сайлаулар арқылы билікте қалды. Конгресс Диас үшін заң шығарудың құралы болды. Ішкі тұрақтылық, кейде Порфириандық бейбітшілік деп аталатын, Мексика мемлекетінің күшеюімен және кеңейіп жатқан экономикадан түскен кірістердің артуымен байланысты болды. Диас бірқатар тәуелсіз аймақтық көшбасшыларды өзіне адал адамдармен ауыстырды және наразылықты басу үшін, оларды шетелдік инвесторлармен байланыстырып, жеке байылу мүмкіндігін берген саяси "сырттан келгендерді" пайдаланды. Мемлекеттік билікті нығайту үшін Диас жергілікті күштерге бағынышты, орталық үкіметке жауап беретін saяси басшыларды ("jefes políticos") тағайындады. Келісім, ықпалдастыру және репрессия саясаты режимге ондаған жылдар бойы тәртіпті сақтауға мүмкіндік берді. Мексиканың орталық аймақтарында жерлері мен халқына саяси және экономикалық бақылау жүргізген жергілікті қауымдар Диас режимімен жерлерді тартып алу және жергілікті басшылықты әлсірету арқылы ықпалдан басылды. Ауылдық жерлерді тартып алу көбінесе шетелдік инвесторларға тиесілі ірі жер иеліктері (хасиендалар) кеңейген кезде орын алды. Диас демократиялық билікті басу үшін "нан немесе соққы" ("pan o palo") саясатын қолданды. Бұл оған жергілікті халыққа қалағанын істей алатын, бірақ Диасқа кедергі келтірмейтін штат губернаторларын тағайындауға мүмкіндік берді. Бұл процеске Мексика революциясына дейінгі Морелос штатында Эмилиано Запатаның Анекуилкода ауылдық жерлер мен құқықтарды қорғау үшін көшбасшы ретінде пайда болуы белгілі бір мысал. Диас режимі шетелдік инвесторлар мен ірі жер иелерінің, отандық және шетелдіктердің арасында келісімге қол жеткізуді мақсат еткендіктен, жергілікті ауылдар саяси және экономикалық жағынан зардап шекті. 1876 жылы Диас билікке келген кезде Мексиканың АҚШ-пен солтүстік шекарасы шиеленіс пен қақтығыс аймағына айналды, Диас режимі Мексиканың егеменді үкіметі ретінде танылуы үшін оны шешу қажет болды. Шекара аймағында жергілікті тұрғындар мен мал ұрлаушылар тонаған. Апачилар АҚШ-тың немесе Мексиканың өз аумақтарына егемендігін мойындамады, бірақ халықаралық бөлінуді өздерінің пайдасына пайдаланып, шекараның бір жағынан шабуыл жасап, екінші жағында пана іздеді. Ұрылар мал ұрлап, билік органдарынан қашу үшін де шекараны пайдаланды. АҚШ шекара мәселесін Диас режимін танудан бас тарту үшін себеп ретінде пайдаланды және төмен деңгейдегі халықаралық қақтығыс жалғасты. Тану мәселесі 1878 жылы Диас үкіметі Мексикаға инвестиция салуды қолдаған АҚШ-тың белгілі өкілдеріне жомарт жеңілдіктер бергенде, президент Рутерфорд Б. Хейсті тануға қысым жасағанда шешілді. Диас үшін тәртіпті сақтау барлық басқа мәселелерден жоғары тұрды. Он жылдан астам соғыс (1857–1867) және экономикалық дағдарыс бандитизмге әкелді. Осыған қарсы күресу үшін, азаматтық президент Бенито Хуарес басшылығымен, оның бақылауында болған шағын, тиімді ауылдық полиция күштері, "Руралес" тәртіпті орнату құралы болды. Диас президент болған кезде, ол Руралестің көлемін және аясын кеңейтті; олар Мексика армиясының емес, оның тікелей бағынысында болды. Порфириатоның "тәртіп және прогресс" деген ұраны саяси тәртіпсіз экономикалық даму мен өсім – прогресс мүмкін емес екенін растады. Саяси жағдай тұрақсыз болса, инвесторлар өз капиталын тәуекелге салуға дайын болмайды. Темір жолдардың салынуы үкіметке Мексиканың көптеген аймақтарын тиімдірек бақылауға мүмкіндік берді, олар елордадан алыста болғандықтан тәуелсіздік деңгейін сақтады. Темір жолдың жанына телеграф желілерін салу үкімет бақылауын одан әрі жеңілдетті, сондықтан Мексика қаласынан келген бұйрықтар бірден басқа жерлердегі лауазымды адамдарға жеткізілді. Үкімет аймақтық көтерілістерге қарулы Руралес пен олардың жылқыларын пойыздарға тиеп, тәртіпсіздіктерді басу үшін жылдам жауап бере алатын. XIX ғасырдың соңында зорлық-зомбылық көбінесе толығымен жойылды.

Starting with Díaz's second term (1884–88), following the interregnum of President González, the regime has been characterized as a dictatorship, with no opponents of Díaz elected to Congress and Díaz staying in office with undemocratic elections. Congress was Díaz's rubber stamp for legislation. Internal stability, sometimes called the Pax Porfiriana, was coupled with the increasing strength of the Mexican state, fueled by increased revenues from an expanding economy. Díaz replaced a number of independent regional leaders with men loyal to himself, and quelled discontent by coopting political "outs" by making them intermediaries with foreign investors, allowing their personal enrichment. To further consolidate state power, Díaz appointed jefes políticos ("political bosses") answerable to central government, who commanded local forces. The policies of conciliation, cooptation and repression allowed the regime to maintain order for decades. In central Mexico, indigenous communities that had exercised political and economic control over their lands and populations were undermined by the Díaz regime through expropriation of lands and weakening or absence of indigenous leadership. Expropriation of village lands occurred as landed estates (haciendas), often owned by foreign investors, expanded. Díaz used coercion to repress democratic power, using pan o palo or "bread or bludgeon" policy. This allowed him to appoint state governors who could do what they wanted to local populations, so long as they did not interfere with Díaz's operations. This process is known for the state of Morelos before the Mexican Revolution when Emiliano Zapata emerged as a leader in Anenecuilco to defend village lands and rights. Since the Díaz regime aimed to reconcile foreign investors and large estate owners, foreign and domestic, indigenous villages suffered politically and economically. When Díaz came to power in 1876, the northern border of Mexico with the U. S. became a region of tension and conflict, which had to be resolved in order for Díaz's regime to be recognized as the sovereign government of Mexico. Indigenous groups and cattle thieves marauded in the border region. The Apache did not recognize the sovereignty of either the U. S. or Mexico over their territories, but used the international division to their advantage, raiding on one side of the border and seeking sanctuary on the other. Thieves stole cattle and likewise used the border to escape authorities. The U. S. used the border issue as a reason to withhold recognition of Díaz's regime and a low level international conflict continued. The issue of recognition was finally resolved when Díaz's government granted generous concessions to prominent U. S. promoters of investment in Mexico, who pressured President Rutherford B. Hayes to grant recognition in 1878. It was clear to Díaz that order was to be maintained over all other considerations. The turmoil of over a decade of war (1857–1867) and economic disruption gave rise to banditry. To combat this, during the administration of civilian president Benito Juárez, a small, efficient rural police force under his control, known as the Rurales, was a tool to impose order. When Díaz became president, he expanded the size and scope of the Rurales; they were under his command and control in a way the Mexican army was not. The slogan of the Porfiriato, "order and progress," affirmed that without political order, economic development and growth—progress—was impossible. Investors would be unwilling to risk their capital if political conditions were unstable. The construction of railways gave the government more effective control of many regions of Mexico that had maintained a level of independence due to their distance from the capital. The construction of telegraph lines alongside railroad tracks further facilitated the government's control, so that orders from Mexico City were instantly transmitted to officials elsewhere. The government could respond quickly to regional revolts by loading armed Rurales and their horses on trains to quell disturbances. By the end of the 19th century, violence had almost completely disappeared.

Философия

Диас өзі прагматикалық саясаткер болған, бірақ мексикалық зиялылар либерализмнің өзіндік түрінің негізін қалыптастыруға тырысты. Оларды "Científicos" деп атады. Олар Мексика үшін француз философы Огюст Конттың позитивизмін және Герберт Спенсердің әлеуметтік дарвинизмін бейімдеп, осы философияның негізін тапты. Позитивизм метафизика мен діни сенімге қарағанда, байқауларға және эмпирикалық білімге негізделген білімді орнатуға ұмтылды. Мексикадағы либерал зиялылар Мексиканың Диас кезіндегі тұрақтылығы оның күшті үкіметінің нәтижесі деп сенді. Әлеуметтік дарвинизм мен позитивизмде зиялылар өз билігін негізінен ауылдық, негізінен үнді және аралас нәсілді (метис) мексикалық халқынан жоғары тұрғандықтарымен ақтады. Либералдар Мексиканы экономикалық жағынан дамытуға және "ұлтшылдық, капитализмді қолдау, үнемшілдік, еңбекқорлық, кәсіпкерлік, дұрыс гигиена және қанағаттылық" сияқты моральдық қағидаларды насихаттайтын идеология арқылы прогреске қол жеткізуге тырысты.

Экономика

Порфириатоның басында Мексика негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын ел болды, ірі жер иелері жергілікті және аймақтық азық-түлік нарығы үшін ауыл шаруашылығы өндірісін бақылап отырды. Ауыл шаруашылығымен айналысатын мексикалықтардың ең ірі топтары шағын мал өсірушілер мен күнкөрісін қамтамасыз ететін шаруалар, сондай-ақ жері жоқ шаруалар болды, олар өздеріне тиесілі емес жерді өңдеді. XIX ғасырда жер иелену үлгілері өзгерді. Либералдық реформа Рим-католик шіркеуі мен үнді қауымдарының меншігіндегі жерлерді жоюға тырысты, оларды бөліктерге бөліп сатуға мәжбүрледі, соның салдарынан жердің корпоративтік меншігі жойылды. Либералдардың үміттеріне қарамастан, бұл шаруалардың жаңа класын құрмады, бірақ үнді қауымдарының тұтастығын бұзды және шіркеудің экономикалық күшін әлсіретті. Бұл жерлер, тіпті басқалар сонда тұрса да, "бос" деп есептелді. Олардың меншігі Диасқа адал жандарға орын беру үшін сотта жарамсыз деп танылды. Ауылдықтарды шаруалардан құтылу үшін пайдаланды, ал олардың туған жерлерін қайтарып алуға тырысуы олардың көбінесе сауатсыздығы мен адвокаттарды жалдау мүмкіншілігінің болмауына байланысты күрт әлсіретілді. Темір жол желілерін салу Мексика экономикасын өзгертуге маңызды фактор болды. Мексикада арзан су көлігін қамтамасыз ететін кеме жүретін өзендер болмады, ал жолдар жаңбырлы маусымда көбінесе өткілі болмайтын, сондықтан темір жол желілерін салу Мексиканың экономикалық дамуына үлкен кедергіні жойды. Салынған алғашқы желі француз интервенциясы кезінде басталған Веракрус портынан Мексика қаласына дейін салынды, бірақ Мексиканың орталық және солтүстік бөлігіндегі желілердің жылдам кеңеюі жолаушылар мен жүк тасымалының құнын төмендетті, Мексиканың солтүстігіндегі Комарка Лагунера сияқты ауыл шаруашылығының дамуына жаңа аймақтар ашылды. Темір жол құрылысына, рельстерге және вагондарға қажетті капитал шетелден әкелінді. Мұндай күрделі инфрақұрылымға инвестиция жасау шетелдік инвесторлардың Мексиканың тұрақтылығына сенімді екенін көрсетеді. Темір жолдардың құрылысы тұрақтылықтың нәтижесі болды, сонымен қатар темір жолдардың арқасында қарақшылық және басқа да тәртіпсіздіктер едәуір азайды. Ауылдықтар мен олардың жылқыларын пойыздарға тиеп, тәртіп орнату үшін жіберуге болады. Темір жолдармен қатар телеграф желілері де салынды. Бұл орталық Мексика мемлекетінің алыс аймақтардағы билігін арттыра отырып, елорда мен алыс қалалар арасында дереу байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Ауылдықтарды қиындыққа тап болған аймақтарға жылдам жіберу тиімді байланыстың тікелей салдары болды. Бұл кезеңде тау-кен өндірісі едәуір өсті. Колониялық дәуірде Мексика күміс өндіріп, тазартып, әлемнің алғашқы валютасына айналған күміс монеталарын шығарды. Тәуелсіздік алғаннан кейін бұл күміс өнеркәсібі төмендеді, өйткені 19 ғасырдың басында қолданылған тазарту процестері (патио процесі және кейіннен табаны біріктіру процесі) сынапты қажет етті, ол колониялық дәуірде Испаниядан әкелінді, ол Рим дәуірінен бері сынапты өндірушілердің бірі болды. Алайда, испандықтар бұрынғы колонияларына реагент сатудан бас тартты және ол жергілікті жерде өнеркәсіптік көлемде қол жетімді болмады. Күміс кен өндіруі кейіннен сынапты қажет етпейтін жаңа процестермен қайта жанданды, бірақ Порфириато кезінде өнеркәсіптік минералдарды өндіру өнеркәсіптің негізгі саласы болды. 1873 жылы күмістің әлемдік бағасы төмендеді, ал сол уақытта дамыған елдердің экономикасы өндірістік минералдарға мұқтаж болды. Мексика экономикасының басқа да салалары сияқты, тау-кен секторының өсуі үкімет орнатып отырған тұрақтылыққа негізделді. Темір жол желісінің кеңеюі кенді арзан тасымалдауға мүмкіндік берді, ал телеграф желісі инвесторларға кен орындарымен тиімді байланыс орнатуға мүмкіндік берді. Шетелдік инвесторлар, әсіресе АҚШ-тан келгендер, Мексикадағы тау-кен кәсіпорындарына өз капиталдарын тәуекелге салуға сенімді болды. Мексиканың солтүстігіндегі мыс, қорғасын, темір және көмір өндіру кәсіпорындары, әсіресе Сонора, Чихуахуа, Дуранго, Гуанахуато және Коахуила, Монтеррей мен Агуаскалиентес ерекше танымал болды. Өндірістік өндірістің дамуы ішкі нарыққа бағытталған, негізінен тоқыма өнімдері. Мексикалық кәсіпкерлер Орисаба мен Гуанахуатода жұмысшыларға жалақы алуға мүмкіндік беретін зауыттарды қалаларда салды. Бұл фабрикалардың көбі француз азаматтарына тиесілді. Сонымен қатар, бұл фабрикалар бумен жұмыс істеді, заманауи өнертабыстарды пайдаланды. 1900 жылдан кейін, Мексика экономикасы шетелдік капиталдың құйылуымен және түрлі салалардың өсуімен күрт өсіп келе жатқанда, ұйымдасқан өнеркәсіптік еңбек те өсті. Жұмысшылар тоқыма сияқты салалардағы механикаландыруға қарсылық көрсетті, онда иелері жұмысшы басына өнімділікті арттыруға тырысты. Мақта тоқыма фабрикаларында ереуілдер болды, ал Рио Бланко ереуілі ең белгілісі болды. Порфириатоның соңында темір жол қызметкерлері ең біріккендердің қатарында болды, олардың шамамен 50% біріккен. Бір ғана кәсіби одақ болған жоқ, олар инженерлер мен оттықтар сияқты нақты тапсырмалар бойынша бөлінген. Жоғары білікті жұмыстарды көбінесе АҚШ жұмысшылары атқарды, ал мексикалық жұмысшылар бірдей жұмыс үшін аз төленді. Кеншілер де ұйымдасты, 1906 жылғы Канане ереуілі ең танымал болды, өйткені кен АҚШ мүдделеріне тиесілі болды және Аризонадан келген қарулы адамдар Мексикаға ереуілді басу үшін кірді. Мексиканың Либералдық партиясы (PLM) еңбек нарығына қатысты радикалды өзгерістертерді жақтағанмен, көптеген өнеркәсіптік жұмысшылар реформаторлар болды, революционерлер емес. Диас режимі реформа талаптарына жауап бермегендіктен, көптеген жұмысшылар режимді өзгертуді қалайтын болды. Темір жол желісінің кеңеюімен жұмысшылар өз үйлерінен алыс жұмыс іздеуге мүмкіндік алды. Мексика қаласында трамвай жүйесінің дамуы, бастапқыда еселдермен тартылған вагондар, кейін электрлі вагондар, көптеген адамдарды тасымалдауға мүмкіндік берді. Қалалық әйелдер мемлекеттік және жеке кәсіпорындарда кеңседе жұмыс істеуге мүмкіндік алды. Әйелдердің үйде болуы орта таптың мәртебесін көрсетеді, бірақ 19 ғасырдың соңында сыйлы әйелдер кеңседе жұмыс істеуге көбірек мүмкіндік алды. Либералдық реформа кезінде (19 ғасырдың ортасы) әйелдер бастауыш мектеп мұғалімдері және қайырымдылық жұмысында жұмыс істеуге басталды. Диас режимі 1890 жылдары әйелдерге мемлекеттік кеңседе жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Мексика мемлекеттік бюрократиясының көп бөлігі әйелдермен төменгі деңгейде қамтамасыз етілді, бұл басқа елдердегідей, білімді әйелдерлердің ресми құжаттардың көбеюімен және пеш, телефон және телеграф сияқты жаңа кеңсе технологияларының енгізілуімен айналысқандығымен байланысты болды. Әйелдер қағаз фабрикалары, мақта тоқымасы, шоколад, аяқ киім және шляпа сияқты қағаз фабрикаларында да қолмен жұмыс істеді.

Mexico at the beginning of the Porfiriato was a predominantly rural nation, with large estate owners controlling agricultural production for the local and regional food market. The largest groups of Mexicans involved in agriculture were small scale ranchers and subsistence agriculturalists along with landless peasants tilling lands they did not own. Patterns of land ownership were shifting in the nineteenth century. The Liberal Reform had sought to eliminate corporate ownership of land, targeting estates owned by the Roman Catholic Church and indigenous communities, forcing them to be broken up into parcels and sold. Despite liberals’ hopes, this did not result in the creation of a class of yeoman farmers, but it did undermine the integrity of indigenous communities and undermine the economic power of the Church. These landholdings were deemed "vacant," even if others were living on them. Their ownership would be invalidated in the government courts to make room for Díaz's allies. Rurales would be utilized to dispose of peasants, and the peasant effort to reclaim native land would be severely weakened given that they were often illiterate and could not hire lawyers. Construction of railway lines was a major factor in transforming the Mexican economy. Mexico is not endowed with a navigable river system that would have allowed for cheap water transport, and roads were often impassable during the rainy season, so the construction of railway lines overcame a major obstacle for Mexican economic development. The first line to be built was from the Gulf port of Veracruz to Mexico City, begun during the French intervention, but the rapid expansion of lines in central Mexico and northward to the U. S. border lowered transportation costs for passengers and freight, opened new regions, such as the Comarca Lagunera in northern Mexico, to agricultural development. The capital for railways as well as tracks and rolling stock were foreign. Investment in such capital demanding infrastructure is an indicator that foreign investors had confidence in Mexico's stability. Construction of the railways was an effect of stability, but there was a significant decrease in banditry and other unrest because of the railways. The Rurales and their horses could be loaded on trains and dispatched to impose order. Along with the construction of railways, telegraph lines were built next to the tracks. This allowed instant communication between capital and distant cities, increasing the power of the central Mexican state over distant regions. Dispatching Rurales quickly to troubled areas was a direct effect of more efficient communication. An industry that expanded significantly during this time was mining. In the colonial era, Mexico had mined and refined silver, minting silver coinage that became the first global currency. This silver industry had declined after independence, as the prevalent refining processes in the early 19th century (the patio process and later the pan amalgamation process) required mercury; during the colonial era, this was imported from Spain, which had been one of the world's leading producers of mercury since Roman times. However, the Spanish refused to sell the reagent to its former colonies and it was not available locally in industrial quantities. Silver mining later revived with new processes not requiring mercury, but during the Porfiriato, mining of industrial minerals became the core of the industry. The world price of silver dropped in 1873, while at the same time economies in developed countries needed industrial minerals for their manufacturing. As with other aspects of the Mexican economy, the growth in the mining sector was predicated on the stability established by the government. The expansion of the railway network meant that ore could be transported cheaply and the telegraph network allowed investors to have efficient communications with the mining sites. Foreign investors, particularly from the U. S., had confidence in risking their capital in mining enterprises in Mexico. Mining enterprises for copper, lead, iron, and coal in Mexico's north, especially Sonora, Chihuahua, Durango, Guanajuato and Coahuila, with Monterrey and Aguascalientes becoming especially prominent. The development of industrial manufacturing aimed at a domestic market, primarily in textiles. Factories were built in urban areas by Mexican entrepreneurs in Orizaba and Guanajuato, which provided opportunities for workers to earn wages. These factories, many owned by French nationals, supplied domestic textile needs. Furthermore, these factories were steam powered, capitalizing on modern invention. After 1900, as Mexico's economy was expanding dramatically with the infusion of foreign capital and the growth of various industries, organized industrial labor grew as well. Workers resisted mechanization of such industries as textiles, where owners sought higher productivity per worker. Strikes in cotton textile mills took place, with the Río Blanco strike being the best known. Railway workers were the best unionized in the late Porfiriatio, with some 50% of them being unionized. There was not a single union, but rather split along particular tasks, such as engineers and firemen. More highly skilled jobs were dominated by U. S. workers, and Mexican laborers were paid less for the same work. Mine workers also organized, with the Cananea Strike in 1906 the most widely known, since the mine was owned by U. S. interests and armed men from Arizona crossed into Mexico to suppress the strike. Although the Liberal Party of Mexico (PLM) advocated radical changes in favor of labor, most industrial workers were reformist not revolutionary. As the Díaz regime failed to respond to calls for reform, many workers saw regime change as desirable. With the expansion of the railway network, workers could seek work far away from their homes. In Mexico City, the development of a streetcar system, initially mule drawn cars, and later electric ones, allowed for mass transportation. Street car companies employed a variety of workers to build the tracks, maintain the cars and mules, and serve as conductors. Urban women were able to obtain office employment in both government and private enterprises. Although women's presence in the home rather than working outside the home was a marker of middle class status, in the late nineteenth century respectable women were increasingly employed outside the home as office workers. During the Liberal Reform in the mid nineteenth century, women began entering the workforce as public school teachers and in charitable work. The Díaz regime opened opportunities for women as government office workers in the 1890s. The creation of a Mexican government bureaucracy largely staffed by women at the lower levels occurred in similar fashion to other nations as educated women dealt with the expansion of official paperwork and the introduction of new office technology of the typewriter, telephone, and telegraph. Women also engaged in certain types of manual labor, including factory work in paper mills, cotton textiles, chocolate, shoes, and hats.

Әлеуметтік сынып, гендерлік рөлдер, азаматтар

Порфириат кезінде қоғамдық-әлеуметтік өмірдің жаңа түрі қалыптасты. Порфириат өнер, өмірлік қуат және материалдық жағдай жағынан бұрынғысыздай жаңаруларға толы кезең болды. Темір жолдар салынысымен жергілікті экономикалар байланысты. Экспорттық егіншілік пен индустриализацияның өсуіне байланысты байлықтың артуы көбінесе қалалық элиталар мен шетелдіктерге тиді, ал кедейлер мен олардың арасындағы табыс және мәдени айырмашылық кеңейді. Мексика халқының басым бөлігі ауылдық жерлерде тұрды, ал Мексика қалалары, әсіресе астана, бай элиталардың ең көп шоғырланған жері болды. Шаруалар көбінесе басқаларға тиесілі жерлерді өңдеді. Қалаларда қара халықтан шыққан әйелдер үй шаруасы, нан пісірушілер мен фабрикаларда жұмыс істесе, ал қара халықтан шыққан ерлер түрлі қол жұмыстарын атқарды. Орталық және Оңтүстік Мексикада мемлекет биліктің саяси құрылымын әлсіретіп, қоғамдық жерлердің жоғалуы елеулі әсер етті. Либералдық жоба азаматтарды азаматтық қағидаларға адал болуға тәрбиелеуді мақсат етті, бұл үшін қоғамдық денсаулықты жақсарту, ерлерге кәсіби әскери оқыту, түзетуші жаза жүйесі және зайырлы білім беру жүзеге асырылды. Мемлекет дін мен жергілікті адалдыққа негізделген дәстүрлі құндылықтарды барлық азаматтар ортақ абстрактілі принциптермен алмастыруға тырысты. Порфириат кезінде қалалық орта тап өсті, әйелдер мұғалімдер мен кеңсе қызметкерлері ретінде еңбек нарығына енді. Әйелдердің жаңа рөлдері отбасылық кіріске ғана емес, сонымен қатар орта таптың мәдени ерекшеліктерін қалыптастыруға және әйелдер құқығы үшін күрескен белсенділердің қатарын толықтыруға үлкен үлес қосты. Орта тапқа жататын мексикалық әйелдер заң алдындағы гендерлік теңсіздік және басқа да мәселелерді көтеруді бастады. Мексикадағы феминизм Либералдық реформа және Порфириат кезінде пайда болды, оның жақтастары мексикалық қоғамдағы теңсіздікті сынады, бұл жарты шардың және Батыс Еуропаның басқа аймақтарында да орын алды. Бірнеше әйелдер теңсіздік мәселелерін талқылау үшін әйелдерден құралған топтар құрды, әдеби журналдар шығарды және әйелдер құқығына қатысты халықаралық конгрестерге қатысты. Мексикада әйелдердің сайлау құқығын алу үшін саяси қысым болғанымен, ол 1953 жылға дейін іске аспады. Әйелдердің рөлдеріне қатысты қоғамдық көзқарастар өзгергеніне қарамастан, сексуалдық әртүрлілік осы деңгейде жылдам өзгерген жоқ. Гомосексуализм көбінесе жасырын және жеке қалпында сақталды. 1901 жылдың қараша айында Мексика қаласында гейлер мен киім ауыстырған ерлердің жиынына полиция шабуыл жасағаны туралы көпке тараған оқиға болды, бұл "Қырқ бірдің биі" деп аталды. Карикатурашы Хосе Гуадалупе Посада осы оқиғаға арналған плакат жасады. Порфирио Диас күйеу баласы тұтқындалғандардың бірі болғаны, бірақ кейін босатылғаны туралы әңгімелер тарады. Тұтқындалғандардың тізімі жарияланбады және үкімет бұл ақпаратты нақтыламады не жоққа шығармады.

During the Porfiriato a new type of public social life emerged. The Porfiriato was a period of unprecedented change in arts, vitality, and material wellbeing. Local economies were connected when the railroads were constructed. The increase of wealth due to increases in the export agriculture and industrialization largely benefited urban elites and foreigners, with the income and cultural gap with the poor widening. By far the largest sector of the Mexican population was rural with Mexico's cities, especially Mexico City, having the largest concentration of wealthy elites. Peasants tilled land that was generally owned by others. In the cities, plebeian women were domestic servants, workers in bakeries, and factories, while plebeian men pursued a whole variety of manual tasks. In central and southern Mexico, the state increasingly undermined the political structure of rule and the loss of community land had a significant impact. The liberal project sought to nurture a citizenry that adhered to civic virtues through improved public health, professional military training for men, a rehabilitative penal system, and secular public education. The state sought to replace traditional values based on religion and local loyalties with abstract principles shared by all citizens. The Porfiriato saw the growth of the urban middle class, with women entering the work force as teachers and office workers. Women's new roles not only added to household income but also contributed to major cultural changes as they shaped the identity of a middle class household and as some became visible as activists for women's rights. Middle class Mexican women began addressing gender inequality before the law, as well as other issues. Feminism in Mexico emerged during the Liberal Reform and Porfiriato, with adherents critiquing inequality in Mexican society, as happened elsewhere in the hemisphere and Western Europe. A few women formed all women's groups to discuss issues of inequality, they founded literary journals, and attended international congresses on women's rights. Although there was some political pressure for women's suffrage in Mexico, it did not come to fruition until 1953. Despite a societal shift in attitudes toward women's roles, sexual diversity did not change as rapidly. Homosexuality remained clandestine and private in general. In November 1901, there was a public scandal about a police raid of a gathering of gay and cross dressing men in Mexico City, known as the Dance of the Forty One. Caricaturist José Guadalupe Posada made a broadside of the incident. Rumors abounded that the son in law of Porfirio Díaz was one of those arrested, but released. A list of the arrested was never published and the government neither confirmed nor denied.

Білім

Либералдар Рим-католик шіркеуінің діни ықпалына қарсы тұру үшін зайырлы білім беру жүйесін құрды. Мемлекеттік мектептер Бенито Хуарес кезінде ашылған, бірақ француз монархиясы мен олардың мексикалық католик одақтастары жеңілгеннен кейін Порфириато дәуірінде кеңейтілді. Мектептер тек сауаттылықты және есептеуді ғана емес, сонымен қатар уақтылылық, ұқыптылық, пайдалы еңбек дағдылары, алкоголь мен темекі қолданудан және құмар ойындардан аулақ болу қағидаттарымен басшылыққа алынатын жұмыс күшін дайындауға да бағытталды. Дегенмен, сауатсыздық кең таралған, 1910 жылғы халық санауы бойынша ерлердің 33%-ы мен әйелдердің 27%-ы ғана сауатты болды. Бірақ, Жюсто Сьерраның білім беруге берген міндеттемесі, әсіресе жоғары білім беруде, зайырлы, мемлекеттік бақылаудағы Universidad Nacional de México университетінің құрылуымен маңызды қадам болды. Діни билік астында XVI ғасырдың басында құрылған Мексиканың понтификалық университеті 1865 жылы жабылды. Мектепте сабақ беру – әйелдерге берілген санаулы құрметті мамандықтардың бірі еді. Қалалық, білімді әйелдер-мектеп мұғалімдері Мексикадағы феминистердің алдыңғы қатарында болды.

Қоғамдық денсаулық

Халық денсаулығы мексикалық үкімет үшін маңызды мәселеге айналды, себебі салауатты халық экономикалық даму үшін маңызды деп есептелді. Халық денсаулығына мемлекеттік инвестициялар Мексиканың жалпы модернизация жобасының бір бөлігі ретінде қарастырылды. Мексика қаласында үкімет орталық көл жүйесін кептіру үшін, яғни desagüe жобасы арқылы елордада жиі болатын су тасқындарын болдырмауға бағытталған ірі инфрақұрылымдық жобаға инвестиция жасады. Мексика қаласындағы каналдарда, мысалы Canal de la Viga сияқты, әлі де қайықтар көп жүріп тұрды, бірақ каналдар канализация, қоқыс және жануарлардың денелерін тастау орындарына айналды. Ішуге жарамды суға қол жеткізу көбінесе қоғамдық бұлақтардан су алу және жұмысшылар арқылы үй-үйге тарату немесе арбада немесе арқада контейнерлермен тасымалдауды білдірді. Кейбір үйлер су төлеміне шамасы келмейтін, сондықтан үйдің бір мүшесі суды әкеліп тасымалдауға мәжбүр болатын. Жоспарлаушылар нашар дренаж, кәрізді тазарту және таза, ішуге жарамды судың жетіспеушілігін ғылыми әдістермен шешілетін мәселелер деп қарады. Модернизаторлар ет өңдеу өнеркәсібіндегі санитария мәселесін де қарастырды. Дұрыс гигиена идеяларын мектептерде сіңіру қажетті құндылықтардың бірі саналды.

Қылмыстық реформа

Мексика қаласының басты түрмесі – бұрынғы Белем монастыры болды, ол әйелдер мен еркектерге арналған түрмеге айналуға дейін бірнеше рет мақсатына қайта бағытталды. Ол лас, нашар басқарылып, тәртіпсіздіктің символы еді. Жаңа нысан салу жоспары жасалды, ол тұтқындарды қайта тәрбиелеуге арналған жаза орындау орталығы болуы тиіс еді. Джереми Бентамның жобалары негізінде паноптикон ретінде салынған Лэкумберри түрмесі 1900 жылы ашылды. Мексика билігі түрме туралы түсініктердің өзгеруін және қылмыс статистикасын жинақтауға жаңаша назар аударуын ескерді.

Мәдениет

Порфириато дәуірінде мексикалық қалалық элита көбірек космополиттік болды, олардың импортталған сән үлгілері мен тауарларын таңдауы Мексиканың қазіргі замандылығының көрсеткіші саналды, ал Франция олар құрмет тұтқан мәдениеттің символы болды. Француздардың 1860 жылдары Мексиканы басып алып, оккупациялағандығынан Мексиканың Францияға бет бұруы Мексика ішінде дау тудырды. Франция Еуропаның маңызды державасы болды және 1870 жылы Наполеон III құлағаннан кейін елдер арасындағы қалыпты қарым-қатынасты қайта орнатуға мүмкіндік ашылды. Дипломатиялық қарым-қатынас жаңадан басталғаннан кейін Мексика француз стилін ынтамен қабылдады. «Паласио де Иерро» сияқты универмагтар Париждің «Бон Марше» және Лондонның «Харродс» үлгісінде салынды. Францияның сән, өнер және сәулет мәдениетіне әсері елордада және Мексиканың басқа да ірі қалаларында айқын байқалады, мексикалық элита француз стиліне құштарлық танытып, оларды «афрансадас» деп атады. Элиталар арасында ат жарысы танымал болды және жаңадан құрылған Жокей клубы салған Пералвильо ипподромы сияқты арнайы жарыс жолдары салынды. Клуб Еуропа мен АҚШ-тағы жарыстарға қатысқан сәулетшіні 1882 жылы Пасха күні ашылатын жолдың жобасын жасауға және салуға шақырды, бұл мерекеге діни емес, ерекше тәсіл болды. Кешіктірілген ашылу салтанатында Республика Президенті (1880–82) Мануэль Гонсалес, оның кабинеті және дипломатиялық корпустың өкілдері, сондай-ақ кіру билетін алуға мүмкіндігі бар мексикалықтар, джентльмендерге тиесілі жылқылардың жүлде үшін жарысқанын көрді. Жокей клубы 1881 жылы Еуропадағы ұқсас клубтар үлгісінде құрылды. Мексика қаласындағы клуб ғимараты Орисаба графының 18 ғасырға жататын бұрынғы резиденциясының жоғарғы қабатында, «Плиткалар үйі» деп белгілі ғимаратта орналасқан. Клуб элиталық әлеуметтік жиналыстар өткізуге арналған орын болды. Жокей клубының директорларының арасында Диасқа ең жақын кеңесшілері Мануэль Ромеро Рубио және Хосе Ив Лимантур, президент Гонсалес және Диас өзі де мүшелік етті. Жокей клубында темекі шегуге арналған бөлмелер, асханалар, қару-жарақ, боулинг, покер және баккара ойнауға арналған залдар болды. Үкімет тарапынан реттелген жоғары деңгейлі ойын үйлері де болды. Олардың бірі – император Итурбидтің бұрынғы сарайы, ол 19 ғасырдың соңында қонақ үйге айналдырылды. Қалалық халықтың ойын-сауығына әтешпен және бұқамен күресу сияқты дәстүрлі спорт түрлері кірді. Велосипедтер 1869 жылы француз интервенциясынан кейін Париж бен Бостоннан Мехикоға әкелінді. Француз компаниясы велосипедтерді импорттап, жалға беру бизнесін ашты, бірақ технология 1890 жылдары жақсарғанда, тең өлшемді доңғалақтар мен пневматикалық шиналар пайда болғанда спорт кеңінен танылды. Көп ұзамай велосипед клубтары мен ұйымдастырылған жарыстар пайда болды. Спорттың ұйымдастырылған ережелері, бәсекелестіктің теңдігі, бюрократия және ресми тіркеулер қазіргі заманның белгілі бір белгілері болды. Көбінесе ерлер спорттың басты қатысушылары болғанымен, әйелдер де қатысты. Әсіресе әйелдер үшін велосипедпен жүру дәстүрлі мінез-құлық, әдеп және киімдерге қарсы шығып, оларды қатаң бақылаудан босатты. Велосипедпен жүруге ыңғайлы әйелдер киімдері қажет болды, сондықтан көптеген әйелдер велосипедпен жүруге арналған шалбарды (блюмерлер) қабылдады. 1898 жылы «El Hijo del Ahuizote» сатиралық басылымында жарияланған мультфильм монтажы «неге велосипедпен жүру керек? » деген сұраққа жауап берді: көңіл көтеру үшін, көшеде ләззат алу үшін, ал бір панельде құшақтасып тұрған жұппен бірге велосипед жатып тұрды, оның астында «сүйіспеншілік үшін» деген жазу болды. Велосипедпен жүру дене шынықтыруды және жақсы гигиенаны дамытуға ықпал ететіні айтылды және ол қазіргі заман, жылдамдық және технология арқылы жаңарумен байланысты болды.

During the Porfiriato, urban Mexican elites became more cosmopolitan, with their consumer tastes for imported fashion styles and goods being considered an indicator of Mexico's modernity, with France being the embodiment of the sophistication they admired. Since the French had invaded Mexico and occupied it during the 1860s, Mexico's turn toward France was not without controversy in Mexico. France was a major European power and with the fall of Napoleon III in 1870, the way was opened to reestablish normal relations between the countries. With the resumption of diplomatic relations, Mexico enthusiastically embraced French styles. Department stores, such as the Palacio de Hierro, were modeled on those in Paris (Bon Marché) and London (Harrod's). French influence on culture in fashion, art, and architecture is evident in the capital and other major Mexican cities, with Mexican elites enthusiastic for French styles known as Afrancesados. Among the elites, horse racing became popular and purpose built race tracks were constructed, such as the Hippodrome of Peralvillo, built by the newly formed Jockey Club. The club hired an architect who attended race events in Europe and the U. S. to design and build the track, which was to be opened on Easter Sunday 1882, a distinctly non religious way to celebrate the holiday. At the delayed opening, the President of the Republic (1880–82), Manuel González, his cabinet, and the diplomatic corps, along with Mexicans who could afford the entry, watched horses owned by gentlemen compete for purses. The Jockey Club was founded in 1881, modeled on those in Europe. Mexico City's occupied the top floor of the eighteenth century former residence of the Count of Orizaba known as the House of the Tiles. The club provided a place for elite social gatherings. Among the directors of the Jockey Club were Manuel Romero Rubio and José Yves Limantour, Díaz's closest advisors, and President González and Díaz himself as members. The Jockey Club had rooms for smoking, dining rooms, weapons, bowling, poker and baccarat. There were upscale gambling houses that were regulated by the government. One was in the former Palace of the Emperor Iturbide, which in the late nineteenth century was a hotel. Entertainment among men of the urban popular classes included traditional sports of cockfighting and bullfighting. Bicycles were imported from Paris and Boston to Mexico City in 1869, just after the French Intervention. A French company imported bicycles and set up a rental business, but the sport took off when the technology improved in the 1890s with wheels of equal size and pneumatic tires. Bicycle clubs and organized races made their appearance soon after. Organized sports with rules, equality of competition, bureaucracy and formal record keeping became hallmarks of modernity. Although men dominated the sport, women also participated. For women especially, bicycling challenged traditional behavior, demeanor, and fashions, freeing them from being closely supervised shut ins. Riding a bicycle required better women's clothing, and many adopted Bloomers for riding. In 1898, cartoon montage in the satirical publication El Hijo del Ahuizote answered the question "why go by bicycle? ": for amusement, for pleasure in the streets, and one panel shows a bicycle on its side with a couple embracing, with the caption "for love." Cycling was touted as promoting exercise and good hygiene and was associated with modernity, speed, and modernization through technology.

Дін

XIX ғасырдың ортасында Католик шіркеуі мен либералды мемлекет арасында қақтығыстар болды. Мексиканың 1857 жылғы либералды Конституциясы шіркеу мен мемлекеттің бөлінуін бекітті және онда дін қызметкерлеріне қарсы күшті баптар қарастырылған. Прагматик саясатшы Диас өзінің үкіметі мен Мексикадағы Католик шіркеуі арасындағы тікелей қақтығысты жаңартпауды қалады. Оның адал католик Кармен Ромеро Рубиоға үйленуі араздықты жауаптауға көмектесті. Диас Конституцияның дінге қарсы баптарын жоймады, бірақ оларды қатаң түрде қолданбады, сондықтан Католик шіркеуі Порфириато кезеңінде саяси және экономикалық жағдайына оралды. Порфириато кезінде АҚШ-тың протестант миссионерлері Мексикаға, әсіресе солтүстікке енді, бірақ Мексикадағы католицизмнің күшіне елеулі сын түгізбеді. Мексиканың бірнеше аймағында жергілікті діни культтар мен наразы шаруалар қозғалыстары пайда болды, Католик шіркеуі оларды бейімсіздік деп санады. Мексика мен басқа жерлерде діншілдерді жоғалту қаупіне жауап ретінде Папа Лео XIII шіркеуді әлеуметтік мәселелерге араласуға шақыратын Rerum Novarum энцикликасын жариялады. Мексикадағы кейбір католиктер жер иеліктеріндегі борышпен байланысты шаруалардың құлдықтан азатуын қолдады, себебі шаруалар борыштарын төлей алмағандықтан жұмыс істеуге мәжбүр болды. Шіркеудің өзі де XIX ғасырдың ортасындағы Либералды реформа кезінде жерлерін жоғалтқандықтан, шаруалардың қиын жағдайына қолдау білдіре алды. Шіркеудің жаңа бастамалардағы табысын Морелос штатындағы сапатистердің Мексика революциясы кезінде дінге қарсы әрекеттер жасамауынан және көптеген жауынгерлердің Гвадалупа шекінің бейнесін киімдеріне тағуынан көруге болады.

Тарихи естелік

Диас режимі кезінде мемлекет Мексиканың мәдени мұрасын бақылауға көшті, Мексиканың археологиялық орындарынан табылған артефакттардың орталық сақталымы ретінде Ұлттық антропология мұражайын кеңейтті, сондай-ақ осы орындардың өзіне де бақылау орнатты. 1897 жылғы Ескерткіштер туралы заң археологиялық орындарға қатысты құқықтарды федералдық үкіметке берді. Бұл археологиялық орындарда жер жыртып, егін өсірген шаруаларды экспроприациялауға және оларды қуып шығаруға мүмкіндік берді, бұл ең жүйелі түрде Теотиуаканда жасалды. Бұрынғы кавалерия офицері және археолог Леопольдо Батрэс археологиялық ескерткіштер инспекторы болып қызмет етті және зор билікке ие болды. Ол Диас үкіметінің қаражатынан Мексиканың орталық және Юкатан аймақтарындағы археологиялық орындарды күзету үшін, сондай-ақ шетелдік ғалымдар мен туристерге Мексиканың даңқты өткенінің бейнесін жасау үшін маңызды археологиялық орындарды қазуға жұмысшыларды жалдау үшін қаражаттар жинады, бұл Мексикада патриоттық сезімді күшейтті. Император Максимилиан салған Ұлттық сарай мен Чапультепек сарайы арасындағы кең, ағаштармен көмкерілген Пасео-де-ла-Реформа бульвары Мексика тарихының тұлғаларын және маңызды тарихи оқиғаларды бейнелейтін мүсіндермен тарихи естеліктер ошағына айналдырылды.

1910 Тәуелсіздіктің жүз жылдығы

Ресми жүз жылдық тойлар қыркүйек айында шоғырланды, бірақ жүз жылдық жылдың қыркүйектен тыс шаралары да болды. Қыркүйек айында Мексика қаласының орталық бөлігі гүлдермен безенген шамдармен әсемделіп, жарықтандырылды. Жүз жылдық мереке айларынан кейін бірден кітап жарық көрді, онда мерекелік шаралардың күнделікті оқиғалары егжей-тегжейлі сипатталды, оның ішінде ғимараттар мен ескерткіштердің ашылуы, ардагерлерге арналған қабылдаулар, әскери шерулер, аллегориялық және тарихи процессиялар. Мерекелердің ең жарқын сәттері 15 қыркүйекте Диасқа толуы 80 жыл, және 16 қыркүйекте Идальгоның «Грито де Долорес» мерекесінің жүз жылдығы болды, ол 1810 жылы Мексиканың тәуелсіздік күресінің бастауы деп есептеледі. 15 қыркүйекте Мексиканың 1519 жылғы жаулап алуын, 19 ғасырдың басындағы тәуелсіздік үшін күресті және 19 ғасырдың ортасындағы либералдық реформаны бейнелейтін үлкен шеру өтті. Шеруде тәуелсіздік үшін күресшілер армиясын, тәуелсіздік шейіті Хосе Мария Морелосты, сондай-ақ қазіргі заманғы сауда, өнеркәсіп және банк ісін бейнелейтін аллегориялық платформалар болды. Сағат 11-де Диас Ұлттық сарайдың балконында тұрып, Долорестегі Идальго шіркеуінің қоңырауымен «Viva Mexico!» деп жариялады. 16 қыркүйекте Диас көптеген ардагерлермен бірге Paseo de la Reforma даңғылының маңызды қиылысындағы (glorieta) Тәуелсіздік монументін ашты. Мексиканың 10 мыңнан астам әскері мен шетелдік әскерлердің бөлімдері монументтің ашылу салтанатына қатысты. Тағы бір маңызды қыркүйек шарасы – Диас 18 қыркүйекте Аламеда-Централдың шетіндегі Бенито Хуарес ескерткішін ашуы болды. Саяси қарсылас болғанымен, Диас Хуарес Мексикаға қосқан үлесін еске алуға көмектесті. Салтанатты шарада француз елшісі 1863 жылы француз интервенциясы кезінде генерал Форейге берілген Мексика қаласының салтанатты кілттерін қайтарды. Француздар Мексиканы басып алған кезде, Хуарес президенттігін бұзып, оның үкіметін ел ішіндегі қуғынға мәжбүрледі. 1 қыркүйекте ол Миксоақта жаңа психиатриялық аурухананы ашты. 2 қыркүйекте Идальго шіркеуіндегі крещение тағының бағанасы елордаға үлкен салтанатпен әкелінді және Ұлттық мұражайға қойылды, осы оқиғаны 25 000-ға жуық бала көрді. Көптеген елдер мерекеге қатысты, соның ішінде Жапония, Диас павильонын ашты. Мексиканың жаңарып дамып келе жатқан мемлекеті үшін денсаулық және гигиена маңызды мәселе болды, сондықтан 2 қыркүйекте көрме ашылды. Диас үкіметінің Ішкі істер министрі Рамон Коррал жаңа түрменің іргетасын салтанатты түрде қалады. 4 қыркүйекте, жексенбі күні, Диас пен оның бүкіл кабинеті тамашалаған аллегориялық шеру өтті. 6 қыркүйекте 38 000-ға жуық мектеп оқушысы Мексика туының құрметіне шеру ұйымдастырды. Диас Мексика қаласындағы Жастар христиан қауымдастығының (YMCA) жаңа ғимаратын ашты, бұл протестанттық еріктілер қауымдастығы. Диас пен шетелдік делегаттар қатысқан жаңа мектептің ашылуымен мұғалімдерді даярлау үшін жаңа мектеп ашылды. Сонымен қатар, мерекелік шаралар барысында Ұлттық педагогикалық конгресс өтті. Испания монархиясы мерекеге арнайы елші жіберді, оны ыстық қарсылық күтті. Диас оның құрметіне үлкен кеш ұйымдастырды. 9 қыркүйекте Диас Католик Изабеллаға арналған ескерткіштің іргетасын салды, сондай-ақ Диас колониялық дәуірдегі испан өнерінің көрмесін ашты. Испания елшісі, Полавьеха графы Мексикаға тарихи маңызды заттарды, соның ішінде Морелос әкесінің киімін, портретті және тәуелсіздікке қатысты басқа да жәдігерлерді Ұлттық сарайдағы салтанатты шарада дипломатиялық корпус пен Мексика армиясының офицерлерінің қатысуымен қайтарды. Испания королі өзінің арнайы елшісі арқылы корольдер мен мемлекет басшыларына берілетін ең жоғары награда – Карл III орденін Диасқа табыс етті. Бұл награданы Ресей патшасы, Германия мен Австрия монархтары да алды. Испания королі Карл III-нің портреті Ұлттық сарайдағы Елшілер залында ашылды. Халықаралық американистер конгресі Мексика қаласында өтті, ал Порфирио Диас оның құрметті президенті болып сайланды. Көптеген елдердің көрнекті американистері, соның ішінде Германиядан Эдуард Зелер және АҚШ-тан Франц Боаз қатысты. Мексиканың білім министрі Жюсто Сиера да қатысты. Диас пен Жюсто Сиера конгресс қатысушыларымен бірге Сан-Хуан Теотиуакан археологиялық ескерткішіне сапар жасады. Жүз жылдық мерекеге арналған тарихи еске алу шараларының бір бөлігі ретінде 8 қыркүйекте Ниньос Эроесқа, Чапультепек бекінісін АҚШ-тың басып кірген әскерлерінен қорғаған қаза болған кадеттерге құрмет көрсетілді. Бірақ Диас Мексика қаласындағы американдық колонияда Джордж Вашингтонға арналған ескерткіштің іргетасын да салды. АҚШ делегациясы әріптес делегаттар үшін әсем кеш ұйымдастырды. Мерекеге АҚШ-тан көптеген журналистер келді, мысалы, The New York Times, the New York Evening Post, Harper's Weekly, The Washington Post, сондай-ақ Канаданың Торонто және Монреаль қалаларынан келгендер, АҚШ елшісі осы Солтүстік Америка газетшілері үшін қабылдау ұйымдастырды. Тағы бірнеше ескерткіштер ашылды, олардың ішінде Францияның Луи Пастері мен Германияның Александр фон Гумбольдт ескерткіштері бар. Германия үкіметі неміс теңізшілерінің ескерткіші үшін салтанатты күзет жасады.

The official centennial festivities were concentrated in the month of September, but there were events during the centennial year outside of September. In September the central core of Mexico city was decorated and lit with electric lights many bedecked with flowers. Immediately following the centennial month, there was a book published, detailing the day by day events of the festivities, which included inaugurations of buildings and statues, receptions for dignitaries, military parades, and allegorical and historical processions. The high points of the celebrations were on 15 September, Diaz's 80th birthday, and 16 September, the centennial of Hidalgo's Grito de Dolores, considered the starting point of Mexico's struggle for independence in 1810. On Friday, 15 September, the day was marked by a huge parade representing the arc of Mexican history, focusing on the 1519 conquest of Mexico, the struggle for independence in the early nineteenth century, and the liberal reform of the mid nineteenth century. There were allegorical floats depicting the insurgent army of independence, independence martyr Father José María Morelos, and for the modern era commerce, industry, and banking. At 11 p. m. Diaz stood on the balcony of the National Palace and with the ringing of the bell from Father Hidalgo's church in Dolores, Diaz proclaimed "Viva Mexico." On 16 September, Diaz with an array of dignitaries attending inaugurated, the Monument to Independence at a major intersection (glorieta) of Paseo de la Reforma. Some 10,000 Mexican troops and contingents of foreign soldiers marched at the monument as part of the inaugural ceremonies. Another major September activity included Díaz's inauguration on 18 September of the monument to Benito Juárez at the edge of the Alameda Central. Although a political rival in life, Diaz helped memorialize Juárez's contributions to Mexico. At the ceremony, the French ambassador returned the ceremonial keys of Mexico City that were given to General Forey in 1863 during the French Intervention. The French invasion had disrupted Juárez's presidency, forcing his government into domestic exile while the French occupied Mexico. He inaugurated a new insane asylum in Mixcoac on the first of September. On 2 September, the pillar of the baptismal font in Hidalgo's church was brought to the capital with great ceremony and placed in the National Museum, with some 25,000 children viewing the event. Many nations participated in the celebrations, including Japan, whose pavilion Díaz inaugurated. An important issue for the modernizing Mexican state was health and hygiene, and an exhibition was inaugurated on September 2. Díaz's Minister of the Interior, Ramón Corral ceremonially laid the first stone of a new penitentiary. On Sunday, September 4, there was a parade with allegorical floats, which Díaz and his whole cabinet viewed. On September 6 some 38,000 school children honored the Mexican flag. Diaz inaugurated the new building of the Young Men's Christian Association (YMCA) in Mexico City, a Protestant voluntary association. A new normal school to train teachers was inaugurated with Diaz and foreign delegates attending. Also occurring during the festivities was the Nation Congress of Pedagogy. The Spanish monarchy sent a special ambassador to the festivities, who was enthusiastically received. Diaz gave an enormous reception in his honor. On 9 September Díaz laid the first stone on a monument to Isabel the Catholic and Díaz also opened an exhibition of colonial era Spanish art. The Spanish ambassador, the Marquis of Polavieja returned items of historical importance to Mexico, including the uniform of Father Morelos, a portrait, and other relics of independence in a ceremony at the National Palace, with the diplomatic corps in attendance, as well as Mexican army officers. The king of Spain conveyed through his special ambassador the honor of the Order of Charles III on Diaz, the highest distinction for sovereigns and heads of state. Others holding the honor were the Russian czar, and the monarchs of Germany and Austria. A portrait of Spanish monarch Charles III was unveiled in the Salon of Ambassadors in the National Palace. The International Congress of Americanists met in Mexico City, with Porfirio Díaz elected its honorary president. Prominent Americanists from many countries attended, including Eduard Seler from Germany and Franz Boaz from the U. S. Mexican Secretary of Education, Justo Sierra attended. Diaz and Justo Sierra went with Congress attendees to the archeological site of San Juan Teotihuacan. As part of the historical commemorations of the centennial, on September 8 there was homage paid to the Niños Héroes, the cadets who died defending Chapultepec Castle from the invading U. S. forces during the Mexican–American War. But Diaz also laid the first stone to a monument to George Washington in the American Colony in Mexico City. The U. S. delegation hosted a sumptuous banquet for fellow delegates. There was a large number of journalists from the U. S. attending the celebrations, such as The New York Times, the New York Evening Post, Harper's Weekly, The Washington Post, as well as some from Toronto and Montreal in Canada, with the U. S. ambassador hosting a reception for these North American newspapermen. Other statues that were inaugurated were one honoring France's Louis Pasteur and Germany's Alexander von Humboldt. The German government had an honor guard for the monument of German naval officers.

Ағылшынша

Агостони, Клаудия. «Прогрестің ескерткіштері: Мексика қаласындағы жаңғыру және қоғамдық денсаулық сақтау, 1876–1910 жылдар». Калгари: Калгари университетінің баспасы/Колорадо университетінің баспасы, 2003 жыл. Бизли, Уильям Х. «Жокей клубындағы Иуда және Порфирий Мексикасының басқа эпизодтары». Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 1987 жыл. Бизли, Уильям Х. «Гвадалахарадағы Торнштейн Вебленді күтетін Порфирийдің ақылды тобы» Ум. Бизли және басқалар, «Билеу рәсімдері, қарсылық рәсімдері». Уилмингтон, Делавэр: Ғылыми ресурстар, 1994 жыл. Бухенау, Юрген. «Прогресс құралдары: Мексика қаласындағы неміс саудагер отбасы, 1865 жылдан қазірге дейін». Альбукерке: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2004 жыл. Буффингтон, Роберт және Уильям Е. Френч. «Заманауи мәдениет» Майкл С. Мейер және Ум. Бизли редакциялаған «Мексика тарихының Оксфорд шолуында». 397–432 беттер. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы, 2000 жыл. Бункер, Стивен Б. «Порфирио Диас дәуірінде Мексиканың тұтынушылық мәдениетін құру». Альбукерке: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2012 жыл. Чоунинг, Маргарет. «Ауылдар арасындағы мәдениет соғыстары? Мексикадағы мемлекеттік мектептер мен католиктік білім беру, 1867–1897 жылдар». «Испан-американдық тарихи шолу» 97:4 (2017 жылдың қарашасы), 613–650 беттер. Коутсворт, Джон Х. «Дамуға қарсы өсім: Порфирий Мексикасындағы темір жолдардың экономикалық әсері». ДеКалб: Солтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 1981 жыл. Коутсворт, Джон Х. «XIX ғасырдағы Мексикадағы экономикалық өсуге кедергілер», «Американдық тарихи шолу» 83-том, 1-сан (1978 жылдың ақпаны), 80–100 беттер. Ковер, Дон М. «Порфирийлік кезең: Мексика президенті Мануэль Гонсалес, 1880–1884 жылдар». Форт-Уорт: Техас Христиан университетінің баспасы, 1981 жыл. Диас, Мария Елена. «Мексикадағы жұмысшылар үшін сатирикалық баспа, 1900–1910 жылдар: танымал мәдениеттің саясаттануына қатысты зерттеу». «Латын Америкасы зерттеулері журналы» 22, 3-сан (1990 жылдың қазаны), 497–526 беттер. Франсуа, Мари Айлин. «Күнделікті несие мәдениеті: үй шаруашылығы, ломбардтар және Мексика қаласында басқару, 1750–1920 жылдар». Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 2006 жыл. Фрэнк, Патрик. «Посаданың парақтары: Мексиканың танымал бейнелері, 1890–1910 жылдар». Альбукерке: Нью-Мексико университетінің баспасы, 1998 жыл. Френч, Уильям. «Проституткалар мен сақшы періштелер: Порфирий Мексикасындағы әйелдер, жұмыс және отбасы». «Испан-американдық тарихи шолу» 72, 4-том (1992 жылдың қарашасы), 529–552 беттер. Гарнер, Пол. «Британдық арыстандар мен мексикалық бүркіттер: Мексикадағы Уитман Пирсонның мансабындағы бизнес, саясат және империя, 1889–1919 жылдар». Стенфорд: Стенфорд университетінің баспасы, 2011 жыл. Гарнер, Пол. «Порфирио Диас». Харлоу: Пирсон білім беру, 2001 жыл. Гарза, Джеймс А. «Қиялға салынған жер асты әлемі: жыныстық қатынас, қылмыс және Порфирий Мексикасының бас қаласындағы өнеге». Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 2007 жыл. Гарза, Джеймс А. «Дон Порфирионың Белль Эпокасындағы үстемдік және бағыну: Луис және Пьедадтың жағдайы» Виктор М. Макиас Гонсалес және Энн Рубенштейн редакциялаған «Қазіргі Мексикадағы ерлік және жыныстық қатынас» кітабында. 79–100 беттер. Альбукерке: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2012 жыл. Хабер, Стивен Х. «Өнеркәсіп және дамудың төмендігі: Мексиканың индустрияландыруы, 1890–1940 жылдар». Стенфорд: Стенфорд университетінің баспасы, 1989 жыл. Хейл, Чарльз А. «XIX ғасырдың аяғындағы Мексикадағы либерализмнің трансформациясы». Принстон: Принстон университетінің баспасы, 1989 жыл. Хибино, Барбара. «Cervecería Cuauhtémoc: Мексикадағы технологиялық және өнеркәсіптік дамудың зерттеуі». «Мексикалық зерттеулер» 8, 1-сан (1992 жылдың қысы), 23–43 беттер. Холден, Роберт. «Мексика және мемлекеттік жерлерді зерттеу: жаңғыртуды басқару, 1876–1911 жылдар». Солтүстік Иллинойс университетінің баспасы, 1994 жыл. Ирвин, Роберт Макки, Эдвард Дж. Маккаухан және Мишель Росио Нассер, редакторлар. «Атақты 41: Мексикадағы сексуалдық қатынас және әлеуметтік бақылау, 1901 жыл». Нью-Йорк: Палгрейв Макмиллан, 2003 жыл. Джонс, Майкл. «Мексика қаласы және Порфирио Диас дәуірі». Остин: Техас университетінің баспасы, 1997 жыл. Кац, Фридрих. «Либералды республика және Порфириато, 1867–1910 жылдар» Лесли Беттелл редакциялаған «Мексика тәуелсіздік алғаннан бері». Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 1991 жыл, 49–124 беттер. Кун, Гэри. «Мейрамдар және сәтсіздіктер: XIX ғасырдағы Мексикадағы ауа шарының ұшуы». «Спорт тарихы журналы» 13, 2-сан (1986 жылдың жазы), 111–118 беттер. Лир, Джон. «Мексика қаласы: Порфирий астанасындағы кеңістік және таптар, 1884–1910 жылдар». «Қалалық тарих журналы» 22, 4-сан (1996 жылдың мамыры), 454–492 беттер. Масиас Гонсалес, Виктор М. «Жас өмірдегі Лагартихо: Порфирий Мексикасындағы ерлер тұтынуы және гомосексуализм». Ирвин және басқалар редакциялаған «Атақты 41», 227–250 беттер. МакКроссен, Алексис, редактор. «Қажеттілік елі: АҚШ-Мексика шекарасындағы тұтынушылық мәдениет». Дарем: Дьюк университетінің баспасы, 2009 жыл. Морган, Тони. «Пролетариаттар, саясаткерлер және патриархтар: Мексика қаласының ерте индустрияландыруында мәдени әдеттердің пайдалануы және зәбірлеуі, 1880–1910 жылдар». Бизли және басқалар редакциялаған «Билеу рәсімдері», 151–171 беттер. Орлов, Бенджамин, редактор. «Шет елдік заттардың тартымдылығы: постколониялық Латын Америкасында импортталған тауарлар». Энн-Арбор: Мичиган университетінің баспасы, 1997 жыл. Овермайер Веласкес, Марк. «Ханшайымның портреттері: Порфирий Оахакасындағы модернизмнің көріністері». «Мексикалық зерттеулер/Estudios Mexicanos» 23, 1-сан (2007 жыл), 63–100 беттер. Пилчер, Джеффри М. «Фахитас және Мексикада тоңазытылған ет өнеркәсібінің сәтсіздігі: тұтынушылық мәдениет және Порфирий капитализмі». «Америкалар» 60, 3-сан (2004 жылдың қаңтары), 411–429 беттер. Пилчер, Джеффри М. «Шұжық көтерілісі: қоғамдық денсаулық сақтау, жеке кәсіпкерлік және Мексика қаласындағы ет, 1890–1917 жылдар». Альбукерке: Нью-Мексико университетінің баспасы, 2006 жыл. Портер, Сьюзи С. «Мексика қаласында жұмыс істейтін әйелдер: қоғамдық дискурс және материалдық жағдайлар, 1879–1931 жылдар». Тусон: Аризона университетінің баспасы, 2003 жыл. Приего, Наталия. «Позитивизм, ғылым және Порфирий Мексикасындағы «ғалымдар»». Ливерпуль: Ливерпуль университетінің баспасы, 2016 жыл. Сарагоса, Александр. «Монтеррей элитасы және мексикалық мемлекет, 1880–1940 жылдар». Остин: Техас университетінің баспасы, 1988 жыл. Шелл, Пейшенс А. «Мектептер мен гигиена арқылы балаларды ұлттық санаға енгізу: Порфирий және революциялық Мексика қаласы». «Америкалар» 60, 4-сан (2004 жыл), 559–587 беттер. Спекман Герра, Элиза. «Тәртіпсіздік және бақылау: қылмыс, әділет және Порфирий және революциялық қоғамдағы жазалау». Уильям Х. Бизли редакциялаған «Мексика тарихы мен мәдениетіне қатысты анықтамалық», 371–389 беттер. Блэквелл, 2011 жыл. Тененбаум, Барбара. «Көшедегі тарих: Реформа аллеясы және Порфирий мемлекеті, 1876–1910 жылдар». Бизли, Мартин және Френч редакциялаған «Билеу рәсімдері», 127–151 беттер.

Agostoni, Claudia. Monuments of Progress: Modernization and Public Health in Mexico City, 1876 1910. Calgary: University of Calgary Press/University Press of Colorado 2003. Beezley, William H. Judas at the Jockey Club and Other Episodes of Porfirian Mexico. Lincoln: University of Nebraska Press 1987. Beezley, William H. "The Porfirian Smart Set Anticipates Thornstein Veblen in Guadalajara" in Wm. Beezley et al., Rituals of Rule, Rituals of Resistance. Wilmington DE: Scholarly Resources 1994. Buchenau, Jürgen. Tools of Progress: A German Merchant Family in Mexico City, 1865 Present. Albuquerque: University of New Mexico Press 2004. Buffington, Robert and William E. French. "The Culture of Modernity" in The Oxford History of Mexico, Michael C. Meyer and Wm. Beezley, eds. 397 432. New York: Oxford University Press 2000. Bunker, Steven B. Creating Mexican Consumer Culture in the Age of Porfirio Díaz. Albuquerque: University of New Mexico Press 2012. Chowning, Margaret. "Culture Wars in the Trenches? Public Schools and Catholic Education in Mexico, 1867 1897". Hispanic American Historical Review 97:4 (Nov. 2017), pp. 613–650. Coatsworth, John H. Growth Against Development: The Economic Impact of Railroads in Porfirian Mexico. DeKalb: University of Northern Illinois Press 1981. Coatsworth, John H. "Obstacles to Economic Growth in Nineteenth Century Mexico," American Historical Review vol. 83, No. 1 (Feb. 1978), pp. 80–100
Coever, Don M. The Porfirian Interregnum: The Presidency of Manuel González of Mexico, 1880 1884. Fort Worth: Texas Christian University Press 1981. Díaz, Maria Elena. "The Satiric Penny Press for Workers in Mexico, 1900–1910: A Case study in the Politicisation of Popular Culture." Journal of Latin American Studies 22, no. 3, (Oct. 1990): 497–526. Francois, Marie Eileen. A Culture of Everyday Credit: Housekeeping, Pawnbroking, and Governance in Mexico City, 1750 1920. Lincoln: University of Nebraska Press 2006. Frank, Patrick. Posada's Broadsheets: Mexican Popular Imagery 1890 1910. Albuquerque: University of New Mexico Press 1998. French, William. "Prostitutes and Guardian Angels: Women, Work, and the Family in Porfirian Mexico". Hispanic American Historical Review 72, ano. 4 (November 1992):529 52. Garner, Paul. British Lions and Mexican Eagles: Business, Politics, and Empire in the Career of Weetman Pearson in Mexico, 1889 1919. Stanford: Stanford University Press 2011. Garner, Paul. Porfirio Diaz. Harlow: Pearson Education 2001. Garza, James A. The Imagined Underworld: Sex, Crime, and Vice in Porfirian Mexico City. Lincoln: University of Nebraska Press 2007. Garza, James A. "Dominance and Submission in Don Porfirio's Belle Epoque: The Case of Luis and Piedad" in Masculinity and Sexuality in Modern Mexico, Victor M. Macias Gonzalez and Anne Rubenstein, 79 100. Albuquerque: University of New Mexico Press 2012. Haber, Stephen H. Industry and Underdevelopment: The Industrialization of Mexico, 1890 1940. Stanford: Stanford University Press 1989. Hale, Charles A. The Transformation of Liberalism in Late Nineteenth Century Mexico. Princeton: Princeton University Press 1989. Hibino, Barbara. "Cervecería Cuauhtémoc: A Case Study of Technological and Industrial Development in Mexico." Mexican Studies 8. no. 1 (Winter 1992):23–43. Holden, Robert. Mexico and the Survey of Public Lands: The Management of Modernization, 1876–1911. Northern Illinois University Press 1994. Irwin, Robert McKee, Edward J. McCaughan, and Michelle Rocío Nasser, eds. The Famous 41: Sexuality and Social Control in Mexico, 1901. New York: Palgrave MacMillan 2003. Johns, Michael. The City of Mexico and the Age of Porfirio Diaz. Austin: University of Texas Press 1997. Katz, Friedrich, "The Liberal Republic and the Porfiriato, 1867 1910" in Mexico Since Independence, Leslie Bethell, ed. New York: Cambridge University Press 1991, pp.49 124. Kuhn, Gary. "Fiestas and Fiascoes Balloon Flights in Nineteenth Century Mexico". Journal of Sports History 13, no. 2 (Summer 1986):111–18. Lear, John. "Mexico City: Space and Class in the Porfirian Capital, 1884 1910." Journal of Urban History 22, no. 4. (May 1996) 454–92. Macias González, Victor M. "The Lagartijo at The High Life: Masculine Consumption and Homosexuality in Porfirian Mexico." In Irwin et al. eds. Famous 41, 227 50. McCrossen, Alexis, ed. Land of Necessity: Consumer Culture in the United States Mexico Borderlands. Durham: Duke University Press 2009. Morgan, Tony. "Proletarians, Politicos, and Patriarchs: The Use and Abuse of Cultural Customs in the Early Industrialization of Mexico City, 1880 1910". In Beezley, et al. Rituals of Rule, 151–71. Orlove, Benjamin, ed. The Allure of the Foreign: Imported Goods in Postcolonial Latin America. Ann Arbor: University of Michigan Press 1997. Overmyer Velázquez, Mark. "Portraits of a Lady: Visions of Modernity in Porfirian Oaxaca, Mexico." Mexican Studies/ Estudios Mexicanos 23, no. 1 (2007) 63 100. Pilcher, Jeffrey M. "Fajitas and the Failure of Refrigerated Meatpacking in Mexico: Consumer Culture and Porfirian Capitalism." The Americas 60, no. 3 (Jan. 2004):411–29. Pilcher, Jeffrey M. The Sausage Rebellion: Public Health, Private Enterprise, and Meat in Mexico City, 1890 1917. Albuquerque: University of New Mexico Press 2006. 1879 1931. Tucson: University of Arizona Press 2003. Porter, Susie S. Working Women in Mexico City: Public Discourses and Material Conditions,
Priego, Natalia. Positivism, Science, and 'The Scientists' in Porfirian Mexico. Liverpool: Liverpool University Press 2016. Saragoza, Alexander. The Monterrey Elite and the Mexican State, 1880 1940. Austin: University of Texas Press 1988. Schell, Patience A. "Nationalizing Children through Schools and Hygiene: Porfirian and Revolutionary Mexico City. : The Americas 60, no. 4 (2004) 559 87. Speckman Guerra, Elisa. "Disorder and Control: Crime, Justice, and Punishment in Porfirian and Revolutionary Society." In A Companion to Mexican History and Culture, edited by William H. Beezley, 371 89. Blackwell 2011. Tenenbaum, Barbara. "Streetwise History: The Paseo de la Reforma and the Porfirian State, 1876 1910". In Beezley, Martin and French, Rituals of Rule, 127 51.

Испан тілі

Базант, Ян: Мексиканың қысқаша тарихы. Мексика: Eds Coyoacán (2003). Базант, Милада. Порфиато кезеңіндегі білім беру тарихы. Мексика қаласы: El Colegio de México, 1993. Косио Вильегас, Даниель. АҚШ Хулио Эрнандес Жалилиге қарсы. Arriba el cultural Мексика: Hermes (1956). Косио Вильегас, Даниель. Мексиканың қазіргі тарихы. El Porfiriato vida social Мексика: Hermes (1972). Косио Вильегас, Даниель. Мексиканың қазіргі тарихы. El Porfiriato Vida política interior 2.ª бөлігі. Мексика: Hermes (1972). Эскивель, Г.: Мексика тарихы. Оксфорд: Harla, (1996). Гилли, Адольфо: Үзілген революция. Мексика: El caballito (1971). Гонсалес Гомес, Франсиско: Мексика тарихы 2. Порфиризмнен неолиберализмге дейін. Мексика: Quinto sol (1990). Гера, Франсуа Ксавье. Мексика: Ескі режимнен революцияға дейін. Том I. Мексика: Fondo de Cultura Económica (1991). (толық еңбек). Краузе, Энрике: Порфирио Диас. Өкімет биографиясы. Мексика: Ed Clio (1991). Краузе, Энрике; Зерон Медина, Фаусто: Порфирио. Амбиция. Мексика: Ed Clio (1993). Краузе, Энрике; Зерон Медина, Фаусто: Порфирио. Өкімет. Мексика: Ed Clio (1993). Морено, С.: Historia de México. Мексика: Ediciones Pedagógicas, (1995). Монод, Эмиль: 1889 жылғы Әлемдік көрме. Париж: E. Dentu (1890). Ортис Гайтан, Джульетта. Ықылым суреттері: Мексиканың суреттелген баспасөзіндегі өнер және жарнама, 1894–1900. Хамден, КТ: Archon Books, 1997. Перес Район Элизундия, Нора. "ХІХ ғасырдың соңындағы Мексикадағы жарнама: Экономикалық прогрестің және порфиристтік заманауилықтың көрінісі, жаңа құндылықтар мен мәдени үлгілердің таратушысы." Sociológica 9, № 1 (қыркүйек–желтоқсан 1994): 195–226. Родер, Ральф: Hacia el México moderno: Porfirio Díaz. Мексика: Fondo de Cultura Económica (1973). (толық еңбек). Торре Виллар, Эрнесто де ла: Мексика тарихы II. Мексика: McGraw Hill (1992). Валадес, Хосе С: Порфиризм: Режим тарихы. Мексика: UNAM (1999). Валадес, Хосе С: Порфиризмнің қысқаша тарихы 1876–1911. Мексика: Eds mexicanos unidos (1971). Завала, Сильвио: Ұлттық тарихтан жазбалар 1808–1974. Мексика: Fondo de Cultura Económica (1995).

Bazant, Jan: Breve historia de México México: Eds Coyoacán (2003) Bazant, Mílada. Historia de la educación durante el Porfiato. Mexico City: El Colegio de México 1993. Cosío Villegas, Daniel. Estados Unidos contra Julio Hernández Jalili Arriba el cultural México: Hermes (1956). Cosío Villegas, Daniel. Historia Moderna de México. El Porfiriato vida social México: Hermes (1972). Cosío Villegas, Daniel. Historia Moderna de México. El Porfiriato Vida política interior 2.ª Parte México: Hermes (1972). Esquivel, G.:. Historia de México. Oxford: Harla. (1996)
Gilly, Adolfo: La revolución interrumpida México: El caballito (1971) González Gómez, Francisco: Historia de México 2 del Porfirismo al Neoliberalismo México: Quinto sol (1990) Guerra, François Xavier. México: del antiguo régimen a la revolución. Tomo I. México: Fondo de Cultura Económica (1991). (obra completa). Krauze, Enrique:Porfirio Díaz Biografía del Poder México:Ed Clio (1991) Krauze, Enrique; Zerón Medina, Fausto: Porfirio La Ambición México:Ed Clio (1993) Krauze, Enrique; Zerón Medina, Fausto: Porfirio El Poder México:Ed Clio (1993) Moreno, S.: Historia de México. México:Ediciones Pedagógicas. (1995)
Monod, Émile: L'Exposition Universelle de 1889 París: E. Dentu (1890). Ortiz Gaitán, Julieta. Imágenes del deseo: Arte y publicidad en la prensa ilustrada mexicana, 1894 1900. Hamden CT: Archon Books 1997. Pérez Rayón Elizundia, Nora. "La publicidad en México a fines del siglo XIX: Expresión del progreso económico y la modernidad porfirista, trasmisor de nuevos valores y modelos culturales." Sociológica 9, no. 1 (Sept Dec 1994): 195 226. Roeder, Ralph: Hacia el México moderno: Porfirio Díaz México:Fondo de Cultura Económica (1973) (obra completa). Torre Villar, Ernesto de la: Historia de México II México: McGRAW HILL (1992) Valadés, José C: El porfirismo: historia de un régimen México: UNAM (1999). Valadés, José C: Breve historia del porfirismo 1876 1911 México: Eds mexicanos unidos (1971). Zavala, Silvio: Apuntes de historia nacional 1808 1974 México:Fondo de Cultura Económica (1995) .