Кіріспе

Лайош Кошутқа арналған ескерткіш – Будапешттегі Лайош Кошут алаңындағы Венгрия Парламенті ғимаратының алдында орналасқан, Венгрияның бұрынғы регент-президенті Лайош Кошутқа арналған үш мемлекеттік ескерткіштің бірі. Бұл ескерткіш – маңызды венгр ұлттық символы және ресми салтанаттар өткізілетін орын.

Бірінші ескерткіш

Лайос Коссуттың қайтысы (1894 жылғы 21 наурызда) және Будапешттегі әсем жерлеу рәсімінен кейін, 1848 жылғы революцияның жетекшісіне ескерткіш орнату үшін халық арасында жазылу дереу жарияланды. Келесі жылдары 850 000 форинт жиналды, сол кезде бұл өте үлкен сома болатын. 1906 жылы ескерткіштің стилі мен мазмұны туралы ұзақ пікірталастардан кейін Янош Хорвай бәйгеде жеңіске жетті. Халық Хорвайдың идеясына наразы болғанымен, мүсінші жұмысты бастады. 1914 жылға дейін топтағы барлық мүсіндер, Коссуттің өзінен басқасы аяқталды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан жұмыс тоқтап қалды. Рускика мраморынан жасалған тұғыр Трансильваниядағы карьерде қалды және басып келген румын әскерлерімен тартылып алынды. Соғыстан кейінгі жылдары Хорвай Коссуттың мүсінін аяқтады және қарапайым әктастан жаңа тұғыр жасалды. Бірінші Коссут ескерткіші 1927 жылғы 6 қарашада губернатор Миклош Хортидің қатысуымен 100 000 адамның алдында ресми түрде ашылды. Салтанатты сөзді Альберт Аппоньи айтты. Топтағы мүсіндерде бірінші венгр парламенттік үкіметінің мүшелері бейнеленген: Лайос Коссут (ортада), Пал Эстерхази, Габор Клаузал, Йозеф Эотвос, Иштва́н Се́чени, премьер-министр Лайос Баттиа́ни, Берталан Семере, Ференц Деак және Лазар Месарос. Хорвайдың композициясы сынға ұшырады, себебі Коссут бірінші кабинетте конституциялық тұрғыдан маңызды рөл атқармады. Көркемсурет сыншылары ескерткіштің көңілді көңілсіз атмосферасын айыптап, мүсінге көңіл бөлмеді.

Екінші ескерткіш

1950 жылы Матьяш Ракосидің сталиндік диктатуралық үкіметі, Венгрияның "пессимистік" ескерткішін бұзуға бұйрық берді. Зигмонд Кисфалуди Стробл Қошуттың қоладан жасалған мүсінін, қолды көтеріп, жарқын болашаққа бағыттайтын етіп жасады. Бұл мүсін өз заманының ерекшелігін көрсетсе де, Кисфалуди Стробл талантты суретші болғандықтан, Қошутты ұлы шешен ретінде бейнелеуге қол жеткізді. Жаңа ескерткіш 1952 жылы ашылды. Алты басқа мүсінді (соның ішінде ақын Шандор Петёфиді) Андраш Кочиш және Лайош Унгвари жасады. Тұғыры қызыл мрамормен қапталды. Бұрын бұзған Хорвай тобы 1959 жылы Домбовар қаласына тапсырылды, ал фигуралар 1973 жылы қалалық саябақта қайта орнатылды.

Үшінші ескерткіш

Венгрия үкіметі ұзақ жылдар жоспарлаудан кейін 2012 жылы Коссут Лайош алаңын толыққанды қайта жаңартуға кірісті. Парламент қаулысымен алаңдағы тарихи мүсіндер 1944 жылғы түрінде қалпына келтірілуі тапсырылды. Стробльдің Коссут ескерткіші бұзылып, кейін Орчи паркінде басқа құралымда қайта жинастырылды. Хорвайдың түпнұсқа мүсін тобының нақты көшірмесі (Домбоварда сақталған) 2014 жылы Коссут алаңында қайта орнатылып, ашылу салтанаты болды.