Кіріспе

Китен () – Болгарияның Қара теңіз жағалауындағы курортты қала, Бургас облысының құрамына кіреді. Ол Китен өзенінің сағасына жақын, кішкентай Урдовиза түбегінде орналасқан және екі жағажайға ие: Атлиман мен Урдовиза. 1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстарына дейін бұл жерде ағаш және көмір экспорттауға арналған қараусыз пантон болған. Китен 1931 жылы Шығыс Фракиядан келген 30 болгар босқын отбасымен құрылды, олар жаңадан құрылған Фазаново босқын ауылынан көшіп келген. Дегенмен, аймақтың тарихы ежелгі заманға дейін жетеді, себебі оңтүстік жағажайда (Урдовиза) б.з.б. 6 ғасырға жататын амфоралар табылған. Китен 1962 жылы ұлттық курорт деп жарияланды, ал 1981 жылдан бастап әкімшілік тұрғыдан жақын орналасқан Приморско қаласының бір бөлігі болды. 2005 жылдың 17 маусымында бұрынғы ауыл, көбінесе Болгария, Румыния, Чехия, Словакия, Польша, Сербия, Ресей және Германиядан келген туристер ағынының артуын тиімдірек басқару мақсатында, жеке қала болып жарияланды.

География

Китен қаласы Болгария Республикасының оңтүстік-шығыс бөлігінде, Қара теңіз жағалауында, Бургас облыстық орталығынан оңтүстік-шығысқа қарай 53 км, Приморско муниципалитетінің орталығынан оңтүстікке қарай 6 км және көршілес Царево муниципалитетінің орталығынан солтүстік-батысқа қарай 12 км жерде орналасқан. Қала Китенска өзенінің сағасының солтүстігінде және оның бір бөлігі шағын Урдовиза түбегінде жатыр. Китендегі жер бедерінің ерекшеліктері, туризм үшін маңыздысы – жағажайлар мен екі көрнекті шығанақ: Караагач және Конник, көбінесе Атлиман деп аталады. Странджа жағалауында Созополь, Кавацит, Стомопло сияқты әдемі шағын шығанақтар да бар, бірақ олардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері мен тартымдылығы бар. Бұған Странджа орманды бұталары мен теңіздің үйлесімі себеп. Жағажайлар – Китеннің курорт ретінде және жазғы теңіз демалысының орталығы ретінде дамуын анықтайтын негізгі табиғи ресурстар. Китен қаласында екі құмды жағажай бар, олардың жалпы ауданы шамамен 145 000 м². Солтүстік жағажай немесе "Китен Атлиман" сол аттас шығанақтың төменгі бөлігінде орналасқан. Оның ауданы шамамен 81 000 м², оның ішінде әдемі құмды төбелер бар. Жағажайдың екі жағында биік тік жартастар орналасқан. Оңтүстік жағажай шартты түрде екіге бөлінеді: "Китен Оңтүстік" жағажайы және "Кемпинг Китен" жағажайы. Ол Урдовиза шығанағында орналасқан, ол теңізге көбірек ашық. Жағалау сызығының ұзындығы 1380 м. Оңтүстікке қарай Қараағаш өзенінің сағасына, ал солтүстікке қарай қазіргі порт орналасқан Urdoviza жартасты түбегінің басына дейін созылады. Китеннің жанында "Приморско" және "Приморско Оңтүстік" демалыс орталықтарының жағажайлары орналасқан, олар Бургастан оңтүстікке қарай Қара теңіз жағалауындағы ең үлкен жағажайлардың бірі. Китенде орташа, күннөлді, жылы және ылғалды Жерорта теңізі климаты басым. Жылдық орташа температура 12 °C, ал қаңтар айының орташа температурасы 2 °C-тан төмен түспейді. Китенде Странджаның ішкі аймақтарына тән қыраулар болмайды. Жазғы орташа тәуліктік температура 27 °C, мамырдан қазанға дейін 1700 сағатқа жуық күн сәулесі шашырады. Басым жел бағыты – солтүстік-батыс, сондай-ақ жылдың жылы кезеңінде жел айналымы байқалады. Жақсы климаттық жағдайлар, жабық шығанақтардың жер бедерінің ерекшеліктерімен үйлесіп, жазғы маусымның көп бөлігінде теңіздің тыныш болуын қамтамасыз етеді. Жаздың соңында, әдетте тамыз және қыркүйек айларында, қатты жаңбыр мен найзағайлар болады. Курорт Қара теңіз жағалауында орналасқан, ол өзі жабық теңіз, оның Дүниежүзілік мұхитпен жалғыз байланысы – Мрамор теңізімен байланыстыратын Босфор бұғазы. Бұл оның төмен тұздылығын анықтайды, себебі оған үлкен Еуропа өзендері – Дунай, Днепр, Днестр және Дон құяды. Қара теңіздің тұздылығы 18 промильге жетеді, бұл оны басқа теңіздерден ерекшелейді, сондай-ақ, азаятын су деңгейі мен қауіпті теңіз жануарларының жоқтығы да бар. Бұл жағдай осы су алабының жағалауында жазғы теңіз туризмін дамытуға, сондай-ақ су спорты, балық аулау сияқты басқа да демалыс түрлерін ұйымдастыруға қолайлы жағдайлар жасайды. Китен екі қара теңіз шығанағы – Қараағаш пен Конник арасындағы шағын түбекте орналасқан (соңғысы – Ібіліс шығанағының ең оңтүстік бөлігі). Оларға Қараағаш, Китенска және Дьявольская өзендері құяды. Екі өзенде де өзен және батпақ балықтары, қара барбел, ақ балық кездеседі. Сондай-ақ курортта Атлиман кемпингінің жанында орналасқан минералды бұлақ бар. Су шамамен 700 м тереңдіктен шығады. Ол каналданған және белгілі бір химиялық құрамына ие (нитраттар, хлоридтер – 277 мг/дм³). Бұл бұлақтың суын негізінен ауыз су ретінде пайдаланады. Бұл аймақтың ерекшелігін құрайтын негізгі өсімдік түрлері – әр түрлі емен түрлері, мысалы, мүйізді емен, кесек емен, ақ және қара қарағайдың жасанды егістіктері. Сонымен қатар, қайың да кездеседі, ал негізінен Қараағаш шығанағының айналасында емен ағаштары көптеп өседі. Китенска өзенінің сағасы қамыс, саз ағаштарымен өсіп жатыр, ал Оңтүстік жағажайға қарай тік жартастың бойында жабайы жүзім өседі. Странджа өсімдіктерінен климаттың теңіз тропиктерінің әсерінен өсуі анықталатын белгілі бір өсімдік түрлері бар, мысалы, "парнар" деп аталатын Filirea media бұталы субтропиктік өсімдік, Strandzha periwinkle деп аталатын әдемі мәңгі жасыл Rhododendron ponticum және басқалар.

Құрмет

Антарктидадағы Грэм Жеріндегі Китен нүктесі осы қаланың құрметіне аталған.