Кіріспе

Гарри Харрисонның романдық сериясы «Deathworld» – американдық жазушы Гарри Харрисонның ғылыми фантастика романдарының сериясы. Оған «Deathworld» кітабы (алғаш рет 1960 жылы жарық көрді, «Astounding Science Fiction» журналында бөлім-бөлім жарияланды), «Deathworld 2» (1964, бастапқыда «The Ethical Engineer» деп аталған, «Analog» журналында бөлім-бөлім жарияланды) және «Deathworld 3» (1968, «Analog» журналында «The Horse Barbarians» деп жарияланды) кіреді. Сонымен қатар, «The Mothballed Spaceship» (1973, Джон У. Кэмпбелге құрмет көрсету мақсатында жазылған) повесі де осы серияға жатады. Оқиғаның басты кейіпкері – өте қауіпті планетадағы колонистермен байланысқа түсетін құмар ойыншы.

Қысқаша мазмұны

Deathworld Джейсон динАлт туралы, ол өзінің бейтарап псиондық қабілеттерін пайдаланып, өз пайдасына мүмкіндіктерді бұрауға тырысатын кәсіби құмар ойыншы. Кассилия планетасына сапар шеккенде, оны Керк Пирр (Пирр планетасының елшісі) деген адам үкімет жүргізетін казинода құмар ойындар ойнатып, үлкен ақшаны үлкен сомаға айналдыруға шақырады. Ол сәттілікке жетіп, планеталық үкімет ақшаны қайтарып алу үшін күш салғанда аман қалады. Өзінен жоғары біреумен кездескенін ойлап, ол Керкпен Пиррге барады, бірақ ол адамзат тұрып жатқан ең қауіпті әлем екені ескертіледі. Бұл аймақта көптеген суперновалар болды, яғни бұл аймақтағы планеталар бағалы радиоактивті кендерге бай, бірақ Пирр - өмір сүруге қолайлы жалғыз планета, сондықтан ол тау-кен өндірісін қолдауға қабілетті жалғыз планета. Пирр - бұл жұмақ емес. Оның гравитациясы 2 g; 42° көлбеулігі ауа райының қатал болуына әкеледі; жер сілкіністері мен жанартау атылулары жиі болады; екі үлкен ай 30 метрге дейінгі су тасқындарын тудырады; және, ақыр соңында, радиацияның жоғары деңгейі бар. Жер бетіндегі барлық нәрсе адамдар үшін қауіпті. Үлкен жануарлар кішкентай көліктерді жоятын күшті, ал кішкентайларда жүйкеге зиянды улы заттары бар. Тіпті өсімдіктер де өлімге әкеледі. Барлық микроорганизмдер қорғалмаған тіндерді қышқылдар сияқты тез жейді. Осылардың бәрінен бұрын, өмір өте тез дамып келеді, тіпті Керк пен оның пирандық командасы аман қалу үшін оралғаннан кейін қайта даярлаудан өтуі керек. Осы қатал ортаның салдарынан қоныс аударушылар өмір сүру үшін үнемі күресіп келеді, бірақ ұрпақтар адаптация мен ежелгі спартандықтардан да қатал жаттығу режиміне қарамастан олар жоғалып жатыр. Джейсон жеңген ақша өте қажетті қару-жарақ сатып алуға жұмсалады. Жассон қатал планетаға бейімделіп, оның құпиясын ашуға және құлдыраудан қалған колонияны құтқаруға көңіл бөледі. Тарихи деректерге сүйенсек, планетаға алғаш қоныс тепкеннен бері қоныстанушылар саны азайып, қазір бір ғана елді мекенде тұрады. Осыны артқа қарай қарастыра отырып, Джейсонға өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің бұрын адамдар үшін жауыздыққа жатпайтыны анық. Ясон сонымен қатар қала сыртында тұратын адамдар, "груберлер" деп аталатын адамдар туралы біледі, олармен пирандықтар азық-түлік үшін қатты қажет жабдықтармен сауда жасайды. Бірнеше аптадан кейін Джейсон қаланы тастап, қатал ортамен үйлесімді өмір сүретін жабайыларды іздеп шығады. Олар жануарларды өз-өзіне қол жұмсау деп санайтын жануарларды бағудың түрлерін қолданады. Джейсон өзінің қабілеттерін көрсету арқылы олардың сенімін алады. Қала тұрғындарынан гөрі, сырттан келгендер колонизация туралы көбірек біледі. Олардың келгеніне көп уақыт өтпей, жануарлар кенеттен қалаға шабуыл жасай бастады, содан бері тоқтаған жоқ. Алайда, бірнеше отаршылар қала сыртында өмір сүрді. Олар планетаны әлі де өте қатал деп тапса да, мұндай шабуылдарға ешқашан душар болған емес. Жемшектер олардың ұрпақтары. Екі топ бір-бірін жек көреді. Ашытқышылар қаладағы пирандықтарды немесе "жөнбайларды" ғарыштан аластатып, оларды азық-түлік пен кенді ғылыми білімге немесе озық технологияға, әсіресе медицинаға айырбастаудан бас тартқаны үшін жек көреді. Жемқорлар құрып жатқанда гүлденіп жатқан жіптерді жек көреді. Ол қоқыс аулаушыларды зерттей отырып, бір ерекшелікті байқайды. Бұл аймақтағы тіршілік түрлері қауіпті болғанымен, олар қала маңындағылар сияқты өлімге әкелмейтін. Кейбір grubbers бастапқы схизманың қала орналасқан жер туралы келіспеушілік болды деп болжайды, онда grubbers ата-бабалары қауіпті жерді қазіргі үйлерінің пайдасына тастап кетті. Джейсон қала сыртынан көрінуі үшін, оны қалаға қайтару үшін, оны жабайыларға жібереді. Бұл жерде оның психикалық сезімдері оның гипотезасын растайды. Жергілікті флора мен фаунаның әр түрi псиондық, ал қаладағы барлық тіршілік телепатиялық түрде бiр нәрсенi "қайқайтады": "Дұшпанды өлтіріңдер!" Пиррдің биосферасы қалаға қасақана шабуыл жасап жатыр. Джейсон бұл ақпаратты grubbers-пен бөліседі және олардың толық қолдауына ие болады. Олар Джейсоннан өркениетке барып, кемемен қайтуын сұрайды. Олар бұған лайықты сыйлық береді. Джейсон келіседі, бірақ қалаға қайта оралу үшін. Ол біледі, егер ол grubbers өз сөзін сақтаған, бірінші нәрсе олар алады, өркениет болады қару-жарақпен соғыс жасауға қалаға. Оның жақсы идеясы бар, оны Керкпен және шабуыл туралы шындықпен бөліседі. Джейсон қалаға шабуыл жасау үшін жергілікті флора мен фаунаға бұйрық беретін интеллектті іздейтін құрылғы салады және оны қаланың ғарыш кемесіне орнатады. Олар психикалық бұйрықтар қаладан алыс аралдағы үңгірден келетінін анықтайды. Джейсон төмен түсіп, бұл шетелдік интеллектпен "сөйлесуге" дайындалады, бірақ жөнбайлар оның орнына интеллектке шабуыл жасап, өлтіруді шешеді. Нәтижесіндегі шайқас жүздерше адамның өлімімен аяқталады, сонымен қатар бүкіл аралды ядролық жарылыспен жойғаннан кейін интеллект те жойылды. Алайда, қалаға жасалған шабуылдар бұрынғыдан да нашарлайды. Керк Джейсонды шабуыл тобының жоғалуына (бұл шабуылға бұйрық одан шыққан болса да) және жоспардың нәтижесіздігіне айыптайды және оны өлтіруге дайындалады. Джейсон қашып кету капсуласында мүжілген күйде қалады, бірақ Керк оны атып түсіреді. Джейсон джунглиге құлайды және Пирр инфекциясына шалдығады. Ол жабайылар ауылында оянады. Жемшектер оның қашуын көрген және Джейсонды емдеу үшін жөнбайдан медициналық жиынтығын тартып алған. Содан кейін ауылдың "жер сілкіндірушісі", болашақты көре алатын адам, жақын арада жер сілкінісі болатыны туралы ескертеді. Жемшектер Джейсонды көтеріп алып, ауылдан қашып бара жатқан жер сілкіндірушіге ілеседі, оларға аймақтағы барлық жануарлар қосылады. Жер сілкінісі ауылды қиратып жібереді. Жануарлар бір-біріне шабуыл жасамай, бірге қашып кетеді. Джейсон қақтығыстың мәнін түсінеді. Бірақ ол бәріне - жабайылар мен жөнбайларға бір уақытта айтуы керек. Ол ғарыш портына қарсы жануарлар шабуылын ұйымдастыру арқылы қалаға шабуыл жоспарлайды, олар оңай ғарыш кемесін, демек қаланы басып алады. Осылайша Джейсон жабайылар мен жөнбайларды бір бөлмеге жинап, бір-бірін өлтірмейді. Джейсон енді бәрін ашады. Пиррдегі барлық тіршілік жеке өмірге таласады, бірақ табиғи апаттарға бірлесіп әрекет етеді. Жемшектер өздерінің сөйлеушілерінің көмегімен планетаның экожүйесімен бейбіт түрде интеграцияланып, тек тамақ үшін немесе өзін-өзі қорғау үшін ғана өлтіреді. Жөнбайлар тек өлтіру туралы ойлайды және оларға мүмкіндік болса, барлық нәрсені өлтіреді. Жануарлар мен өсімдіктер ортақ қауіпке қарсы бірігіп, оларды жоюға тырысады, адамдарды өлтіру үшін жақсырақ болу үшін мутациялайды. Джейсон бұл туралы жөнбайларға дәлелдейді, ең алдымен жабайыларға қаланың ультра қауіпті түрінің біреуін қауіпсіз түрде ұстауға рұхсат береді, содан кейін өзі де солай істейді. Қаланың ғылым директоры оның жаттығу құралы екенін мойындап, солай істей алады. Осы біліммен және екі пирандық қауымдастықтың ынтымағымен Джейсон шешім ұсынады. Екі мәдениет арасындағы әділсіздік ұрпақтар бойына созылғандықтан, екі қауымдастық жай ғана біріге алмайды. Оның орнына, таңдалған жөнбайлар жабайылардың арасында олардың өмірге бейімделу әдістерін үйрену үшін өмір сүреді, ал таңдалған жабайыларға қаланың жалғыз ғарыш кемесімен адамзатпен байланысын қалпына келтіруге рұхсат беріледі. Сауда әділ түрде жалғастырылады, жабайылар қалалық пирандықтарға технология мен дәрі-дәрмек үшін тамақ пен кен саудалайды. Білім беру жүйесі жабайылардың өмірге бейімделу әдістеріне негізделген жаңа форматта қайта құрылады, содан кейін қаланың балалары қаланың қоршауындағы жаңа тұрғын үйлерде тұрады, ол Пиррдің жабайы табиғатына бейімделе алмайтындардың үйі болып қалады. Қала сөзсіз шабуылға ұшырайды, бірақ бейімделгендер енді жабайылар немесе жөнбайлар емес, жай ғана Пирр...

Өлім әлемі 2

Deathworld 2-де Джейсон діни фанатик Мика тарапынан ұрлап әкелінеді, ол оны Кассилия планетасына қайтаруға ниеттенген, сырттай қарағанда түрлі қылмыстары үшін сотталуы үшін, бірақ шындығында (Кассилия Джейсонның оралуын қаламайды, себебі оның үлкен жеңістері сарпталған, ал планета бұл оқиғаны казиносының "әділдігін" жарнамалау үшін пайдаланған) Миканың діни қозғалысына жемқор деп санайтын үкіметті құлатуға көмектесу үшін. Джейсон адам саны кеміген планетаға авариялық қонуға мәжбүр болады. Технология өте қарапайым, ал білім көптеген шағын рулар арасында бөлінген, әрқайсысы өзінің білетінін қызғанышпен сақтайды. Джейсон өмір сүру үшін өзінің ептілігін пайдаланады, білімін қорғау мен билік үшін саудалайды. Соңында ол электр туралы білімі бар румен одақтасады. Ол ру үшін жаңалықтар мен машиналар жасайды, осы процесте өзінің орнын оның пиррандық достасы Мета басқаратын ғарыш кемесіне сигнал беретін қарапайым құрылғыны ойлап табады.

Өлім әлемі 3

Өлім әлемі 3-ші бөлімінде Джейсон өздерінің туған жеріндегі өзгерістерге бейімделе алмайтын пиррандықтарды "Felicity" планетасына қоныс аударуға шақырады. Бұл планета минералды байлыққа бай, бірақ ерте Азияны еске түсіретін екі примитивті қоғамға бөлінген адамдарға арналған. Бірі – қалаларда және кенттерде өмір сүретін егіншілік қоғам, екіншісі – бір-бірімен үнемі соғысып тұратын көшпелі тайпалардан тұрады, бұл Қытайға басып кіріп, қоныстанғанға дейінгі моңғолдарды қатты еске салады. Екеуін арақашықтығы бірнеше шақырымға созылатын, континентті аралап өтетін тік жарлық бөліп тұр. Соғысшыл тайпалардың көбісі жақында өзін Темужин деп атаған айлакер басшының қол астында бірікті. Джейсон жауынгерлік қоғамға кіріп, пиррандықтарын Темужиннен тайпа басшылығын тартып алу үшін пайдалануға тырысады, бірақ сырттан келген адам екені анықталып, терең үңгірге тасталады. Ол құлап, қардың арасына түсіп, жартастан өтетін жолға жетеді. Джейсон жоспарларын өзгертіп, Темужинмен байланысады, ол оны өлтірілмейтін демон деп санайды. Джейсон варвар басшысына ең үлкен тілегін – құрлықтың қалған бөлігін жаулап алуды ұсынады. Темужин шындығында тоқтатылмас күшке ие болып шықты, бірақ жеңісінің шыңында, ол жеңгені үшін зор құн төлеуге мәжбүр екенін түсіне алды, себебі оның халқы өркениеттің жеңіл өміріне құмарланып, көшпелі өмір салтын ұмытып барады.

"Ақпанға ұшып кеткен ғарыш кемесі"

"Мотболданған ғарыш кемесінде" жау әскері Жерге қарай бет алды, ал үкімет Джейсон мен Пирранды ежелгі, ұзақ уақыт сақтауға қойылған соғыс кемесін қайта іске қосуға шарт жасады. Бірінші галактикалық соғыстың қалдығы болған бұл кемені пайдалану, жаңа флотты бастап құруға қарағанда арзан. Алайда, кеме сақтау үшін тоқтатылғанда, яғни "моутбол" жағдайында, ол жақындаған кез келген нысанды жоюға бағдарламаланған, осылайша Жердің жаулары оны ұрлай алмас еді. Кемені пайдалану үшін тек дұрыс кодты алу қажет. Жау әскеріне бірнеше апта ғана қалғандықтан, Джейсон мен Керк кемеге ену үшін уақытқа қарсы күресуі керек. Джейсон бұл мәселеге ақыл-ой және айла-шарғымен қарап, жеткілікті уақытпен кемеге өте алады. Керктің Пиррандық жауынгерлік дағдылары кеменің қорғанысын тез жеңіп шығады. Бірақ олар басқару орталығына жеткенде, компьютер өзін-өзі жою тізбегін іске қосады – кеме "ұрланбасын" деп соңғы шара ретінде. Дәл сол сәтте Джейсонның Пиррандық сүйіктісі Мета дұрыс кодты тауып, өзін-өзі жоюды тоқтатады. Бұл эсперанто тіліндегі бес әріптен тұратын қарапайым сөз: "Haltu", яғни "Тоқта". Бұл әңгіме атақты және ықпалды редактор қайтыс болғаннан кейін жарық көрген "Асқырлық: Джон В. Кэмпбеллдің естелік антологиясында" жарияланды.