Кіріспе

Питер Брейгельдің егдесінің "Икардың құлауымен пейзаж" картинасы – қазір Брюссельдегі Бельгияның Көркем өнер музейлерінде сақталып тұрған, майға салынған картина. Бұл картинаның алғашқы голланд және фламанд суретшісі Питер Брейгельдің егдесі салған туындысы деп ұзақ уақыт саналып келді. Алайда, 1996 жылы Брюссель мұражайындағы картинаның техникалық сараптамасынан кейін, бұл авторлық күмәнді болып саналады. Соған сәйкес, шамамен 1560 жылдары салынған картина қазір Брейгельдің жоғалған түпнұсқасының белгісіз суретші жасаған жақсы ерте көшірмесі деп есептеледі, бұл туынды шамамен 1558 жылы жасалған болуы мүмкін. Мұражайдың мәлімдемесінше: "Картинаны Брейгельдің егдесі салғанына күмәнді, бірақ композицияның оған тиесілі екеніне сенімді айтуға болады", дегенмен, жақында жүргізілген техникалық зерттеулер бұл мәселені қайта қарастыруға мүмкіндік берді. Көп жағдайда Овидийден алынған сюжет негізінде салынған бұл картина, В.Х. Ауденнің "Музей де Бо-Артс" атты танымал өлеңінде бейнеленген, сонымен қатар Уильям Карлос Уильямстың осы аттас өлеңінің және Майкл Хамбургердің "Брейгельдің "Икары" туралы шумақтарының" тақырыбы болды. Әлемдік пейзаж – алыстағы кішкентай суреттер арқылы бейнеленген тақырыпты қамтитын жұмыстың түрі, бұл стиль Жоахим Патинирдің ертегі голланд суреттерінде қалыптасқан. Алайда, алдыңғы планға үлкен, сюжетке байланыссыз "жанрлық" суреттерді қосу – жаңашылық болып табылады және жанрлардың өсіп келе жатқан иерархиясына қарсы тұрады. Брейгельдің басқа пейзаждары, мысалы, "Қардағы аңшылар" (1565) және маусымдарды бейнелейтін картиналар сериясы жанрлық суреттерді көтеріңкі алдыңғы планға қояды, бірақ олар суреттің жалпы көлеміне қатысты соншалықты үлкен емес, сондай-ақ, суреттің "жоғары" класына жататын сюжеттерді қамтиды. Дегенмен, сол кезеңдегі Антверпен суретшісі Питер Аэрсеннің картиналарында үлкен ас үй немесе базар көріністері бейнеленген, ал алдыңғы планға ірі тұлғалар, ал алыс фонға Мәсіхтің өмірінен алынған көрініс енген. Бір туындыда "жоғары" емес, "төмен" тақырыпқа басымдық беру – Солтүстік маньеризм өнерінің ерекшелігі, оны көбінесе "маньеризмдік инверсия" деп атайды. Икар туралы әңгіменің дәстүрлі моральдық мәні, шамадан тыс амбициядан сақтандырады, және бұл (әдеби мағынада) өмірде пайдалы ауыл шаруашылық қызметтерді атқаруға қанағаттанған қарапайым тұлғалар арқылы нығайтылады.

Сипаттама

Грек мифологиясында Икар, әкесі Дедал жасаған, балауызбен бекітілген қауырсыннан құралған қанаттармен ұшуға қол жеткізді. Әкесінің ескертулерін елемеген Икар, күнге тым жақын ұшып, балауыз еріп, теңізге құлап, суға батып кетті. Оның аяқтары кеменің астындағы суда көрінеді. Күн көкжиекке жартылай батқан, ал ұшу оған тіпті жақындамады. Бұл картина нұсқасында Дедал бейнеленбеген, бірақ ван Бюреннің нұсқасында (сол жақта) ол әлі де ұшып жатыр. Овидийдің аңыз бойынша, егінші, қойшы және балықшы туралы айтылады; олар: "көкте құдайлардың жақындап келе жатқанын көріп, таңғалып, ойлайды". Сурет, Оденнің өлеңіндей, Икардың байқалмаған өліміне қарамастан, жалғасып жатқан қарапайым оқиғаларды көрсету арқылы адамзаттың қайғыға деген бейжайлығын бейнелеуі мүмкін.

Атауы

Сурет, Брюгельдің жоғалған түпнұсқасының нұсқасы болуы мүмкін. Брюгельдің басқа туындыларына сүйене отырып, жоғалған түпнұсқаның шамамен 1558 жылы жасалғаны айтылады; бұл жұмыс 1912 жылы музей сатып алғанға дейін белгісіз болды. Кейіннен, жалпы сапасы нашар деп есептелетін, ағаш панельдегі тағы бір нұсқа табылды, оны 1953 жылы Даниэль ван Бюрен жеке үйі үшін сатып алды, қазір ол Брюссельдегі мұражай. Бұл нұсқада композицияның сол және оң жақтары алынып тасталған, Икар суда, ал Дедал әлі де ауада, сонымен қатар қойшының үңілуі оған бағытталған, бұл басқа нұсқаның композициялық ерекшелігін түсіндіреді. Түпнұсқа Брюгельдің мифологиялық сюжеттегі жалғыз белгілі суреті болған. Кеме мен тұлғалардың перспективасы толыққанды сәйкес келмейді, бірақ бұл композицияның қуатын күшейтуі мүмкін. Брюгель сонымен қатар кеме мен құлап жатқан екі тұлғаның бейнесін көркемдеу үшін эскиз жасаған. 1912 жылы мұражайға қосылғаннан бері, бірнеше маман оның түпнұсқалығына күмән келтірді, негізінен екі себепке байланысты: (i) картинаның басқа Брюгельдің туындыларымен салыстырғанда сапасы нашарлау, бірақ бұл мәселе кейінірек жасалған жабын бояулармен күрделіленді; (ii) бұл – мақтадан жасалған кенепке майлы бояумен салынған картина, ал Пётр Брюгельдің барлық майлы бояулары ағаш панельге салынған. 1963 жылы музейдің кураторы Филипп Робертс Джонс және Брюгельді зерттеуші Жорж Марлиер бастапқыда ағаш панельге салынған картина кейінірек кенепке көшірілген болуы мүмкін деген гипотеза ұсынды, бұл сол кезде кең таралған практика болған.