Кіріспе

1865–1880 жылдар аралығындағы Энтони Троллоптың туындылары

Паллизер романдары – Энтони Троллоптың серия бойынша жазған алты романы. 1974 жылы BBC теледидарында «Паллизерлер» деп көрсетілген драмаға дейін олар көбінесе «Парламент романдары» деп белгілі болды. Алғашқы басылымдарында «әдепті әдебиет» ретінде сатылған бұл романдар бірнеше әдеби жанрды қамтиды: отбасылық сага, bildungsroman, пикареск, сондай-ақ викториялық (немесе ағылшын) өмірінің сатирасы мен пародиясы, британ үкіметінің сыбайлас және сыбайласқа бейім адамдарды билікке тартуға бейімділігіне сын. Серияның тұрақты кейіпкерлері – бай аристократ және саясаткер Плантагенет Паллизер мен оның әйелі леди Гленкора. Романдардың сюжеттері британдық және ирландтық саясатқа, әсіресе Парламентте және оның төңірегінде әртүрлі дәрежеде қатысты. Паллизерлер әрқашан басты рөлдерде ойнамайды, мысалы, «Евстас алмаздары» романында олар тек негізгі оқиғаларға түсініктеме береді. Бұл серия Троллоптың Барсетшир хроникаларымен байланысты, ол да алты романнан тұрады және Паллизер отбасының саяси маңызға ие болған Барсетшир графтығындағы өмірді көрсетеді. Троллоп «Кешіре аласың ба?», «Финес Финн», «Финес Редукс» және «Премьер-министр» романдарын Паллизер сериясын құрайтын төрт туынды деп есептеді. Ол өзінің өмірбаянында былай деп жазды:
Менің жоспарымды іске асыру үшін мен суретімді соншалықты кең көлемге жайдым, сондықтан мұндай өнерді ұнататын ешкім оны толығымен қарауға тырыспайды деп күтемін. «Кешіре аласың ба?», «Финес Финн», «Финес Редукс» және «Премьер-министр» романдарын Омниум герцогының, Плантагенет Паллизердің және леди Гленкораның кейіптерін түсіну үшін бірінен соң бірі кім оқиды? Олардың осылай оқылатынын кім біледі?

Плантагенет Паллизер

Плантагенет Паллизер – Паллизер романдарының басты кейіпкері. Алғаш рет «Аллингтондағы кішкентай үй» романында, Барсетшир романдарының бірінде, екінші дәрежелі кейіпкер ретінде таныстырылған Паллизер Омниум герцогының мұрагері болып табылады. Паллизер – тыныш, еңбекқор және жауапкершілігі жоғары адам, өміріндегі басты арманы – Қаржы министрі болу. Үйленген леди Дэмбелломен (доктор Грантлидің қызы және пастор Хардингтің немересі, «The Warden» және «Barchester Towers» романдарының кейіпкерлері) ақылсыз сырбаздықтан кейін, ол сол заманның бай мұрагері, еркін және табиғи леди Гленкора М'Клускиге үйленуге келіседі. Басында ол оны көңілсіз деп санайды және үйленуге дейін, ақшасы жоқ, бірақ тартымды Бурго Фицджеральдпен қашуды ойлайды. Әйелінің сезімдері мен жоспарларын білгеннен кейін, Паллизер оны қарым-қатынастарын нығайту үшін Еуропаға саяхаттауға көндіреді, содан кейін оған канцлер лауазымы ұсынылады, бірақ ол өте өкінішпен бас тартады, себебі оның басты міндеті – әйелі. Олардың мінездері өте әртүрлі болғанымен, жұбайлар бақытты некеде өмір сүреді. Серияның соңғы кітабы, «Герцогтың балалары», олардың үш баласының өмірі мен махаббатына арналған. Паллизерге соңында Қаржы министрі лауазымы ұсынылады. Алайда, герцогтыққа ие болғаннан кейін, ол сүйікті лауазымынан бас тартуға мәжбүр болады, өйткені Лордтар палатасының мүшесі үшін бұл конституциялық нормаға қайшы келеді. «Премьер-министр» романында, либералдар мен консерваторлардың ешқайсысы көпшілікті құра алмағандықтан, жалғыз шешім – әлсіз коалициялық үкімет құру болады. Паллизер премьер-министр болуға шақырылады, өйткені ол ешкімді бөліп-жармайтын тұлға, бірақ ол өзінің қызмет ету мерзімінен ләззат алу үшін тым сезімтал. Әлеуметтік жағынан ұялатын ол, әсіресе әйелінің оны қолдау үшін басқаларды ықпал етуге тырысатын, оның сәнді кештеріне ашуланады. Коалицияның тұрақсыздығына байланысты Паллизер елді тепе-теңдікте ұстаудан басқа ештеңеге қол жеткізе алмайды. Ол лауазымынан өкінішпен кетеді, өйткені ол өзінің күшіне үйреніп кеткен және одан да көп істей алмағанына қатты ренжіді. Ол либералдық кабинеттегі орыннан бас тартады, өйткені ол кабинетті басқарғаннан кейін, кабинетте қызмет етуді жөнсіз деп санайды, бірақ ойланып, болашақта үкіметке қатысуға мүмкіндік қалдырады. «Герцогтың балалары» романының соңында, бірнеше жыл өткен соң, либералдар үкімет құрғанда, ол Лорд-президент кеңесінің төрағасы лауазымын қабылдайды. Герцогиняның күтпеген өлімінен кейін, Паллизер оның бақытына қаншалықты қажет екенін түсінеді. Ол оның жалғыз нағыз досы болды: ал қалғандарының бәрі саяси одақтастар немесе оның достары болды. Жесір қалған ол үш ұлы-қызының екеуінің некелерін шешуге мәжбүр болады, бірақ олардың ешқайсысы да бастапқыда оның мақұлдауына ие болмайды.

Өзгерістер

Сэр Орландо Дроутт отставкаға кетеді, сырттай үкімет саясатымен келіспеушілікке байланысты, бірақ шын мәнінде ол Палата басшысы Премьер-министр болуы керек деп санайды, өйткені Паллизер Лордтар палатасында отыр және оның саяси амбициялары орындалмады. Оның орнына Адмиралтействоның бірінші лорды Финес Финн, ал Қоғамдар палатасының басшысы ретінде Джошуа Монк тағайындалады, ол сонымен қатар Қазынашылық канцлері лауазымын сақтайды. Финннің орнын Ирландияның бас хатшысы қызметіне кім тағайындалғаны айтылмайды. Сэр Тимоти Бисвакс округтік сайлау құқығы туралы заңға наразылық білдіріп, отставкаға кетеді. Оның орнына кімнің келетіні туралы мәлімдеме жасалған жоқ.

А

Олд Рикидің маркизасы. Леди Гленкораның тәтесі. Маркиза Гленкораны Плантагенет Паллизерге тұрмысқа шығуға мәжбүрлейді.

Б

Леди Балдок. Вайолет Эффингемнің тәтесі. Езекиел Бонкасен – Изабельдің әкесі. Білімді америкалық, ол АҚШ-тың болашақ президенті болу мүмкіндігі туралы айтылады. Изабель Бонкасен – «Герцогтың балалары» романында Сильвербриджке ғашық болатын қыз. Оның әкесі келісімін бергеннен кейін оған тұрмысқа шығады. Г-жа Бонкасен – Изабельдің анасы. Лондон қоғамында аздап күлкілі кейіпкер ретінде бейнеленген, бірақ оның қызына деген шексіз махаббаты ерекше атап көрсетілген. Мистер Ботт – Паллизерді іздеп жүретін, біршама жоғарыпарлы және жалтақ парламент мүшесі. Ол Леди Гленкора Бурго Фицджеральдпен билегенін көргенде ренжіп, сондай-ақ Паллизерлер шетелде болған кезде өткен сайлауда парламенттегі орнынан айырылады. Мырза және ханым Банс – Финес Финннің үй иесі және оның күйеуі.

С

Мисс Кассуар. Леди Мейбл Грекстің серігі. Освальд Стэндиш, Чилтерн лорды. Лейди Лора Стендиштің агрессивті бауыры. Ол кезде ол Девонширдің 8-ші герцогы Спенсер Кавендиштің прототипі деп есептелген.

Е

Вайолет Эффингем. Финес Финннің махаббат мүддесі, "Финес Финн" романында. Кейін Освальд Стэндиштің әйелі, Чилтерн лорды. Баррингтон Эрл – Либерал партиясының парламент мүшесі және кіші кабинет министрі. Омниум үкіметіндегі пошта басшысы. Лиззи, леди Юстас. Бұрын Лиззи Грейсток, "Еустас алмаздары" романының басты кейіпкері. Оның алмаздарының көрінеу ұрлануы қоғамды қызықтырады, бірақ романның соңында оның жалғандығы ашыққа шығады. Кейін ол "Финес Редукс" және "Премьер-министр" романдарында да пайда болады, онда Фердинанд Лопестің ықпалына қарсы тұрып, оның ақшасын иеленбеуге тырысады.

F

Мари Финн: Алғаш рет «Финес Финн» романында Веналық жесір, мадам Макс Геслер болып көрінеді және Омниумның ескі герцогының жақын досы мен сенімді серігіне айналады. Герцог қайтыс болғаннан кейін оған алмаз зәрдешелер қалдырылады, бірақ ол олардан бас тартады. Ол Финес Финнге үйленеді. Леди Гленкораның, содан кейін оның қызы Мэридің жақын досы. Гленкораның жесірі Плантагенет, қазір Омниум герцогы, Леди Мэри мен Фрэнк Треджердің үйленуіне оның ықпалы болды деп ойлағандықтан, одан бас тартады. Кейін герцогпен татуласады. Бурго Фицджеральд. Гленкора ханым Плантагенет Паллизерге тұрмысқа шығар алдында оған ғашық болған. Сырт келбеті әдемі, бірақ кедей, ол леди Гленкораны өзімен бірге қашып кетуге итермелей жаздай болады. Оны неміс құмар ойындарының қаласында кездестіргенде, оған тек аяныш сезінеді, ал Паллизер оған сол жерде шағын зейнетақы тағайындауға көмектеседі. Артур Флетчер. Грей отставкаға кеткеннен кейін Сильвербриджтен парламент депутаты болып сайланады; көптен бері сүйген Эмили Лопеске (туған тегі Уортон) үйленеді.

G

Г-жа Арабелла Гриннов. Вавасор иегерінің қызы, Джонның қарындасы және Джордж, Кейт және Элис немере қыздарының тәтесі. Бай, егде жастағы Гринов мырзаға тұрмысқа шығып, көп ұзамай жесір болады. Қызы Кейтке қызығушылық танытып, оны өзімен бірге Ярмутқа алып кетеді. Г-жа Гринновқа әдемі, босқын капитан Беллфилд, сондай-ақ тартымды емес, бірақ бай Мистер Чизакер күміс тартады. Грейшем мырза. Либералдық партияның жетекшісі және Добени мырзаның достық бәсекелесі. Премьер-министр, Омниум герцогынан кейін қызметке тағайындалады. Уильям Эварт Гладстонның прототипі деп саналады. Леди Мейбл Грекс. "Дюктердің балалары" романында Лорд Сильвербриджтің алғашқы сүйіктісі. Сильвербриджге емес, Фрэнк Треджерге ғашық болғанымен, Омниум герцогинясы болу үмітімен онымен ойнайды, бірақ ол көп ұзамай Изабел Бонкассенге ғашық болады. Әкесі, құнсызданған лорд Грекс қайтыс болғаннан кейін, ол кедейленіп, серігі мисс Кассеваримен екеуі жалғыз қалады. Джон Грей. Кейіннен оған үйленген Элис Вавасордың сүйіктісі. Бай шаруа, ол Паллизер Берсетширге депутат болу үшін Сильвербриджтен бас тартқаннан кейін, Сильвербридж округінен Парламент мүшесі болады, өйткені округтік орындықтар көбірек беделге ие.

Ж

Мэри Джонс. Финес Финннің бала кезінен бергі сүйіктісі, және соңынан бірінші әйелі. Олар үйленгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болады.

К

Роберт Кеннеди: Парламент мүшесі және Финас Финннің леди Лора Стендиштің махаббаты үшін басты бәсекелесі. Соңында ол есінен шығады. Сара Кеннеди. Роберт Кеннедидің анасы, ол одан ұзақ өмір сүрді.

L

Леди Линлитгоу. Лиззи Юстастың қатал тәтесі. Фердинанд Лопес: тегі күмәнді, ол Эмили Уортонға оның ақшасы үшін үйленеді. Омниум герцогинясы Гленкораны Silverbridge-тегі қосымша сайлауда өзіне кандидат ретінде қолдауға көндіреді, сайлауды Артур Флетчер жеңіп алады. Өте қиын қаржылық жағдайда қалғанда, Тенвей торабында пойыздың астына секіріп өліп қалады.

О

Джордж Плантагенет Паллизер, Омниум герцогы; Плантагенет Паллизердің қарындасының күйеуі. Үйленбеген; құрылысы құлпытас Гатхерум қамалының салынуына жауапты, жастық шағында бірнеше махаббат оқиғалары болған. Сильвербридж округінен парламент депутаты болған. Мадам Макс Геслермен (кейін Мари Финн) үйленуді ойлайды, бірақ ол оның ұсынысын қабылдамайды. Қайтыс болып, Мадам Геслерге ақша және барлық әшекейлерін қалдырады. Ол осы мұраны қабылдамайды.

P

Лорд Джеральд Паллизер. Омниум герцогі мен герцогинясының екінші ұлы және екінші баласы. Негізсіз себеппен Кембриджден шығарылып, кейін Оксфордқа оқуға түседі. Картада ақша ұтылады. Леди Гленкора Паллизер (қызы). «Премьер-министр» романында бір рет есімдері аталады, ал бұрын да, кейін де Плантагенет пен Гленкора Паллизердің үлкен қызы ретінде есімдері тілге тимейді. Бұл Троллоптың қателігі болуы мүмкін, себебі оның қайтысы туралы ешқандай мәлімет жоқ, ал «Герцогтың балалары» романында Омниум отбасының үш баласы бар екені айтылады: Лорд Сильвербридж, Лорд Джеральд және Леди Мэри. Джеффри Паллизер. Плантагенет Паллизердің туысы және «Оны кешіресің бе?» романында Омниум герцогтігіне мұрагерлікке ең жақын адам. Кейін үйленеді және Глостерширде тұрады. Леди Мэри Паллизер. Плантагенет пен Гленкораның кіші қызы және баласы. Фрэнк Треджарға ғашық болады. Әкесінің бастапқыда осы некеге қарсылығы және кейін татуласуы «Герцогтың балалары» романының маңызды сюжеттік желісін құрайды. Плантагенет Паллизер (әкесі). Негізгі мақаланы қараңыз. Плантагенет Паллизер (ұлы), Сильвербридж графының құрметті титулын иеленеді. «Сильвербридж графы» бөлімін қараңыз. Сексти Паркер. «Премьер-министр» романында Фердинанд Лопестің серіктесі және оның салдарынан құлайды.

С

Сент-Бунгей герцогы. Либерал саясаткер, "Сен оны кешіре аласың ба?" романында Паллизерге Қаржы министрі лауазымын ұсынады. "Финес Финн" романында болашақ премьер-министр деп аталған. Әртүрлі Министрлер кабинетінің лауазымдарында қызмет етеді және Паллизердің жақын досы мен сенімді серігі. Плантагенет Паллизер, Сильвербридж графы. Плантагенет пен Гленкора Паллизердің үлкен баласы. Оның Леди Мейбл Грекске болған алғашқы махаббаты және кейін Изабел Бонкассенге деген сезімі "Герцогтың балалары" романының маңызды бөлігін құрайды. Құмар ойнауға байланысты жанжалға қатысады. Бастапқыда консерватор, бірақ кейін либерал парламент мүшесі болып қызмет етеді. Лейди Лора Стендиш. "Финес Финн" романында Финес Финннің досы және сүйіктісі.

Т

Фрэнк Треджер. Леди Мэри Паллизерге ғашық түседі. Оның әкесі бұл одаққа қарсылық танытады, бірақ Треджар Парламент депутаты болып сайланғаннан кейін қарсылығы бірте-бірте жеңіліп, басылады.

V

Элис Вавасор. Леди Гленкораның досы және туысы; ұзақ уақыттан кейін Джон Грейге тұрмысқа шығады, оны бұрын көп рет қабылдамайды. Арабелла Вавасор. Вавасор иесінің қызы. Гринноу, Арабелла ханым дегенге қараңыз. Джордж Адам Сент-Джордж Вавасор. Жақсылыққа жарамаған, туысы Элиснен Парламентке өте қымбат науқандарды қаржыландыру үшін ақша алады. Ұзақ уақытқа дейін палатада отырады, бірақ атасы оны мұрадан айырып, ақырында Америкаға қашады. Джон Вавасор. Элис әкесі және Джорджтың әкесі. Джордж мұрадан айырылғаннан кейін Вавасорлардың мұрагері. Кейт Вавасор. Джордж Вавасордың қарындасы және Элис Вавасордың туысы. Вавасор иесі. Джонның қажырлы әкесі және Джордж, Кейт және Элис атасы. Ол тұңғыш балаға құқыққа берілгендігіне сенсе де, өлімінен аз уақыт бұрын Джорджты мұрадан айырады.

W

Эмили Уортон. Фердинанд Лопеске үйленеді және ол өзін-өзі өлтіргеннен кейін жесір қалады. Кейін Артур Флетчерге үйленеді. Эверетт Уортон. Эмилидің бауыры. Әбел Уортон мырза. Эмилидің әкесі, коммерциялық құқық саласындағы адвокат.

Бейімделулер

1974 жылы BBC Паллизер романдарын, Trollope-тың Барсетшир романынан "The Small House at Allington" (1864) шығармасының материалдарын пайдаланып, жиырма алты бөлімді "The Pallisers" сериалы ретінде бейімдеді. Бұл романды Джон Гарфорт Тони Хасси атты бүркеншік атымен бір томдық кітап ретінде жариялады. 2004 жылы BBC Radio 4 арнасында "Classic Serial" атты 12 бөлімді драма қойылды, ол BBC Radio 4 Extra арнасында бірнеше рет қайта көрсетілді. Сериалды Дэвид Траутон Троллоп рөлінде, Бен Майлз Плантагенет Паллизер рөлінде және Софи Томпсон Леди Гленкора рөлінде ойнады. 2019 жылдың 10 қарашасында BBC Radio 4 арнасында Майк Харристің "The Pallisers" атты жаңа алты бөлімді бейімделуі басталды. Кевин Кванның 2017 жылғы "Бай адамдардың мәселелері" романында Паллизер романдарында жиі сілтемелер кездеседі. Екінші дәрежелі кейіпкер Колетт Бинг, Гленкора герцогының ұлы, Паллизер графы Люсьен Плантагенет Монтегю Скоттқа үйленеді, олардың отбасылық ошағы Барсетшир графтығындағы Барчестерде орналасқан.