Кіріспе

Экономикалық теорема

Сонненшайн–Мантель–Дебре теоремасы – 1970 жылдары Жерар Дебре, Рольф Мантель [es] және Хьюго Ф. Сонненшайн дәлелдеген жалпы тепе-теңдік экономикасының маңызды нәтижесі. Ол пайдалылықты барынша арттыруға ұмтылатын рационалды агенттермен құрылған айырбас экономикасының артық сұраныс қисығының үздіксіз, гомогендік дәрежесі нөлге тең және Уолрас заңына сәйкес келетін кез келген функция түрінде болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бұл артық сұраныс функциясының, тіпті әрбір агенттің пайдалы функциясы жақсы қалыптасқан болса да, дұрыс түрде өркендемейтінін білдіреді. Нарықтық процестер міндетті түрде бірегей және тұрақты тепе-теңдік нүктесіне жете бермейді. Соңғы кезде Жорди Андреу, Пьер Андре Чьяппори және Ивар Экеланд бұл нәтижені нарықтық сұраныс қисықтарына, жеке тауарлар үшін де, экономиканың жалпы сұранысы үшін де қолданды. Бұл сұраныс қисықтарының нарықтағы барлық жеке агенттер толығымен рационалды болса да, өте бейімсіз пішінде болуы мүмкін екенін білдіреді. Көбінесе қабылданған болжамдарға қайшы, тауарға деген сұраныс бағаның өсуімен азаймауы мүмкін. Франк Хан бұл теореманы бағытты неоклассикалық экономикаға қауіпті сын ретінде қарастырды.

Ресми мәлімдеме

Теореманың егжей-тегжейлі шектері мен шарттары бойынша бірнеше нұсқасы бар. Келесі нұсқа экономиканың Arrow-Debreu моделінде тұжырымдалған. Белгілеулер үшін Arrow-Debreu моделінің бетіне қараңыз. Сол сияқты, оны жиындық мәнді, жабық график функциясына өзгерту арқылы, біз тағы бір нұсқа аламыз.

Қосымша өзгерістер

Осы алғашқы жарияланымдардың нәтижесінде бірнеше ғалымдар бастапқы Sonnenschein–Mantel–Debreu нәтижелерін әртүрлі бағыттарда кеңейтті. 1976 жылы Рольф Мантель жариялаған мақаласында теорема барлық тұтынушылардың гомотетикалық қалаулары бар деген қатаң шарт қосылғанда да сақталады екені көрсетілді. Бұл тұтынушылардың бір тауарға беретін бағасы әрқашан осы тауардың санына пропорционалды болады дегенді білдіреді; мысалы, бір миллион апельсиннің құны бір апельсиннен бір миллион есе артық болады. Сонымен қатар, Алан Кирман мен Карл Йозеф Кох 1986 жылы барлық агенттердің бірдей қалаулары болса және табыстың таралуы уақыт өте келе өзгермейтін және бағаларға тәуелсіз болса да SMD теоремасының қолданылатынын дәлездеді. Бір текті табыс таралуында барлық адамдардың табысы бірдей болады, сондықтан олардың қалаулары да бірдей болғандықтан, бәрі де бір-бірінен ерекшеленбейді. Біраз уақыт бойы SMD нәтижелерінің нарықтық сұраныс қисығына ғана емес, артық сұраныс қисығына да қатысты ма екені белгісіз болды. Бірақ 1982 жылы Жорди Андреу осының орынды екенін көрсететін маңызды алдын ала нәтижелерді ұсынды, ал 1999 жылы Пьер Андре Чиаппори мен Ивар Экеланд векторлық есептеулерді қолданып, Sonnenschein–Mantel–Debreu нәтижелерінің нарықтық сұраныс қисығына да қолданылатынын дәлездеді. Бұл нарықтағы сұраныс қисықтары оқулықтардағыдай емес, өте бейшара пішінге ие болуы мүмкін екенін білдіреді, тіпті нарықтағы барлық жеке агенттер толыққанды рационалды болса да.

Түсіндірме

Математикалық тұрғыдан алғанда, нарықтағы артық сұраныс функциясын құрайтын теңдеулер саны жеке артық сұраныс функцияларының санына тең, ал ол өз кезегінде шешілуге тиіс бағалардың санына тең. Уолрас заңына сәйкес, егер артық сұраныстардың барлығынан біреуі ғана нөлге тең болса, соңғысы да нөл болуы керек. Бұл бір артық теңдеу бар екенін білдіреді және біз бағалардың біреуін немесе барлық бағалардың комбинациясын нормализациялай аламыз (яғни, тек салыстырмалы бағалар анықталады; абсолюттік баға деңгейі емес). Бұны істегеннен кейін теңдеулер саны белгісіздер санына тең болады және бізде анықталған жүйе пайда болады. Дегенмен, теңдеулер сызықтық емес болғандықтан, бірегей шешімге кепілдік жоқ. Сонымен қатар, орынды болжамдар жеке артық сұраныс функцияларының бірегей түбірінің болуын қамтамасыз ете алғанымен, бұл болжамдар жиынтық сұраныстың да бірегей түбірінің болуын қамтамасыз етпейді. Назарда ұстау керек бірнеше мәселе бар. Біріншіден, бірнеше тепе-теңдіктер болуы мүмкін, бірақ стандартты болжамдар бойынша әр тепе-теңдік Парето тиімділігіне кепілдік беріледі. Алайда, әртүрлі тепе-теңдіктердің әртүрлі тарату салдары болуы мүмкін және олар кез келген әлеуметтік әл-ауқат функциясы бойынша әртүрлі бағалануы мүмкін. Екіншіден, Хопф индексі теоремасына сәйкес, тұрақты экономикада тепе-теңдіктер саны шектеулі болады және олардың барлығы жергілікті түрде бірегей болады. Бұл салыстырмалы статика, яғни экономикаға соққылар түскен кезде тепе-теңдіктің қалай өзгеретінін талдау, соққылар тым үлкен болмаса, маңызды болып қала береді дегенді білдіреді. Бірақ бұл тепе-теңдіктің тұрақтылығы туралы сұраққа жауап бермейді, себебі салыстырмалы статикалық көзқарас нарық тепе-теңдіктен алшақтағанда не болатынын көрсетпейді.

Толық емес нарықтарға кеңінен таралу

Толық емес нарықтарға кеңеюді алғаш рет Андреу Мас-Колель 1986 жылы болжаған. Ол үшін ол Валрастың заңы мен нөлдік дәрежедегі біртектілікті артық сұраныстың тек бюджет жиынтығына ғана байланысты екендігі ретінде түсіндіреді. Сондықтан, біртектілік дегеніміз, бюджет жиынтығы бірдей болса, артық сұраныс та бірдей болады. Бұл тұжырым толық емес нарықтарға да қолданылады. Валрастың заңы да, егер оны артық сұраныс функциясының бюджеттік мүмкіндігі ретінде қарастырса, солай. Алғашқы толық емес нарықтардағы Sonnenschein–Mantel–Debreu типіндегі нәтижені Жан Марк Боттацци мен Торстен Хенс алған. Басқа жұмыстар активтердің түрін Чиаппори мен Экланд сияқты кең таралған нақты активтер құрылымдарынан асырып түсірді. Мұндай нәтижелердің бәрі жергілікті сипатқа ие. 2003 жылы Такеши Моми Боттацци мен Хенстің тәсілін жаһандық нәтиже ретінде кеңейтті.