Кіріспе

Blackwater (ирландша: An Abhainn Mhór) немесе Ulster Blackwater – негізінен Солтүстік Ирландияның Армаг және Тайрон округтерінде, сондай-ақ Ирландияның Монаган округінде ағатын өзен. Оның бастауы Тайрон округіндегі Фивемилтаун қаласының солтүстігінде орналасқан. Бұл өзен Армаг округі мен Тайрон округін, сондай-ақ Тайрон округі мен Монаган округін бөліп тұрады, осылайша Ұлыбритания мен Ирландия Республикасы арасындағы шекараның бір бөлігін құрайды.

Бағыт

Блэквотердің ұзындығы 91,3 км (56,75 миль). Егер Блэквотер ағысы 30 км (19 миль) көлеміндегі Lough Neagh арқылы және одан әрі 64,4 км (40 миль) төменгі Bann арқылы теңізге дейін өлшенсе, жалпы ұзындығы 186,3 км (115,75 миль) құрайды. Бұл Блэквотер – Neagh – Bann жүйесін Ольстердегі ең ұзын табиғи су ағынына айналдырады және ол Манстер Блэквотерінен ұзын.

Аттар

Блэквотер өзені бастапқыда ирланд тілінде "Дабалдың шалғыны" деген мағынаны білдіретін Клуан Дабхайл деп аталды. Бұл Эглиш приходының бұрынғы атауы Кланаул ретінде ағылшыншаланды, сондай-ақ Армаг одағының бұрынғы жергілікті округтік сайлау бөлімінің атауы болған Гленаул деп те аталды. Оны An Abhainn Mhór (Ұлы өзен) деп те біледі. Өзеннің бір бөлігі Тайрон және Монаган округтерінің арасындағы шекараны құрайды.

Ішкі су қатынасы тарихы

Ирландияның ішкі су жолдары желісі XVIII ғасырдың соңғы бөлігінде дамыды, ал 1814 жылы ішкі су қатынасы бас директорлары әртүрлі бөліктерді біріктіруге ниеттенді. Бұл Lough Neagh пен Lough Erne арасындағы, сондай-ақ Lough Erne мен River Shannon арасындағы байланысты талап етті. Осыған байланысты олар инженер Джон Киллелиден осы маршруттардың біріншісін «жалпы тұрғыда» қарауын сұрады. Директорлар дереу іс-қимылға көшпесе де, қаржы жетіспеуіне байланысты, 1822 жылы жоба қайта жандандырылды және 1841 жылы канал аяқталды. Charlemont маңындағы бірінші шлюзден төмен канал өзенге қосылып, Lough Neagh-қа жету үшін өзен арнасын пайдаланды. Көлік көлемінің жеткіліксіздігіне байланысты жоба сәтті болмады, ал 1851 жылы канал Жұмыс кеңесіне (Board of Works) берілді. Сонымен қатар, 1842 жылы Қоғамдық жұмыстар басқармасы (The O. P. W., көбінесе «Жұмыс кеңесі» деп аталады) Lough Neagh бассейні маңындағы әртүрлі жобаларды жүзеге асыруға қабілеттілік алды, бұл дренажды, навигацияны және диірмен қуатын жақсартуға бағытталған. Олардың инженері Джон МакМахон жүргізген зерттеуден кейін, Lower Bann-ды Lough Neagh-дан теңізге дейін жүзуге жарамды ету жоспары жасалды. Бұл Portna маңындағы үлкен тау жыныстарын алып тастауды білдірді, нәтижесінде Lough Neagh деңгейі шамамен 6 футқа (2 метрге) төмендеді. Бұл Blackwater өзеніне елеулі әсер етті және оны кеме жүзуге жарамды ету үшін өзенде ауқымды жұмыстар жүргізілуі қажет болды. Derrywarragh аралының оңтүстігінде Lough Neagh-қа кіруге мүмкіндік беретін Maghery кесігі тереңдетіліп, кеңейтілді, ал өзен арнасы кеме жүзу тереңдігін сақтау үшін бұзылды. Coalisland каналы мен Ulster каналының соңғы шлюздері өзеннің төменгі деңгейіне бейімделу үшін төменгі төбе және терең қақпалармен қайта жаңартылды, сондай-ақ Newry каналының соңғы шлюзі Upper Bann-ға қосылған жерде. Жобаның жалпы құны навигациялық және дренаждық жұмыстар арасында бөлініп, 183 775 фунт стерлингке бағаланды. Blackwater-дегі жұмыстардың құны Lough Neagh-қа құятын басқа өзендердегіден асып түсті. Өзеннің сағадан жоғары 8 км-і кең және үлкен болғанымен, Blackwatertown-ға дейін өткір бұрылыстар мен сағаларды жою үшін қосымша жұмыстар қажет болды. Өзен арнасының жаңа бөліктері қазылып, жаз айларында Lough Neagh ең төменгі деңгейде болған кезде 6 фут (2 метр) суды қамтамасыз ететін тереңдікке жеткізілді. Ескі өзен арналарын толтыру үшін қазылған материал пайдаланылды, осылайша жердің жоғалуы азайтылды. Өзеннің тасқынынан төменгі жатқан жерді қорғау үшін арна жағалаумен қоршалды. Жағалаулар су ағындары су деңгейі қолайлы болғанда өтуіне мүмкіндік беретін өздігінен жұмыс істейтін шлюздермен жабдықталды. Кейбір жағалаулар аяқталғаннан кейін жергілікті жер иелері олардың аяқталуына қарсы шықты, өйткені Lough Neagh-тың төменгі деңгейі мен жүргізілген жұмыстар оларға жеткілікті қорғаныс берді және жерді толық қорғау қажет емес деп есептеді. Осылайша қорғаныс жұмыстары кейінге шегерілді. Бастапқы жоспарлар Tall River және Callan River жағалауларын кесіп, оларды Clonmain-нің оңтүстігінде біріктіріп, Charlemont көпірінен төмен Blackwater-ге құюды көздеген. Жобаның бұл бөлігі қайта қаралып, Tall River-дегі бір нүктеден Clonmain-нің солтүстігіне қарай тік қиылыс жасалды, ол сэр Уильям Вернердің батпағын кесіп өтіп, Вернер көпірінен жоғары, бастапқы қосылыстан 8 км төмен Blackwater-ге қосылды. Бұл су тасқыны кезінде Blackwater-дегі су деңгейінің жоғары ағыстағы деңгейден төмендеуіне мүмкіндік берді. Вернер көпірінің астындағы арна да айтарлықтай кеңейтілді, осылайша екі қосалқы өзеннің суын тиімдірек қабылдауға болатын. Жобаны аяқтауға он бір жыл кетті, осы уақытқа дейін шығындар 50 000 фунтқа артты. Үкіметке бұл кемшілікті өтеуге өтініш жасалды, ол қабылданды. Жоспар басталған кезде жұмысты бақылау үшін бірыңғай басқару органы құрылуы тиіс еді, ал табысты Lower Bann, табысы аз Blackwater және Upper Bann-ды қаржыландыруға көмектесетін еді. Алайда, жоба аяқталған кезде үш жеке және тәуелсіз траст құрылды. Upper Bann және Blackwater-ді Upper Bann Navigation Trust басқарды. Lough Neagh-тың оңтүстігіндегі округтер өздерінің дренаждық және навигациялық жұмыстарының бөлігін қаржыландыруға және Trust жұмысын жүргізу үшін жылына 800 фунт стерлинг үлестіруге міндетті болды, бірақ бұл шығындарды өтеуге жеткілікті табыс болмады. Lower Bann Navigation Trust және Lough Neagh Drainage Trust 1929 жылы таратылды, олардың жауапкершілігі Қаржы министрлігіне берілді, бірақ Upper Bann Navigation Trust-ты қолдаған округтердің қарсылығына қарамастан, үкімет оны таратудан бас тартты және ол 1954 жылға дейін қаржыландырыла берді, осы жылы Коммерция министрлігі су жолдарына иелік етіп, оларды жапты.