Сот судьяларының иммунитеті: сот шешімдерінен туындаған жауапкершіліктен қорғау, тәуелсіздікті сақтау және заң үстемдігін қамтамасыз ету. Әрекеттерінен жауаптылықтан құтылу жоқ.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сот иммунитеті – судьялар мен сот жүйесінде жұмыс істейтін басқа да адамдарды сот әрекеттерінен туындайтын жауапкершіліктен қорғайтын егемендік иммунитетінің бір түрі. Оның мақсаты – судьялардың қандай да бір сыртқы ықпалсыз, тәуелсіз шешімдер қабылдауын қамтамасыз ету, соның арқасында сот билігінің бейтараптығы мен құқықтық мемлекеттің үстемдігіне үлес қосу. Қазіргі заманда "сот иммунитеті" негізгі арнасы – судьялардың қарапайым азаматтардың, әсіресе сот шешімімен наразы болған тараптардың талаптарынан қорғалуын қамтамасыз ету. Судьялар сотқа шағымданудан иммунитетке ие болғанымен, көптеген конституциялық демократияларда сот қызметіндегі бұзушылықтар немесе жеке мінез-құлық толығымен қорғалмайды, толық жазасыздық құқықтық мемлекет принциптеріне қайшы келеді. Әр құқықтық жүйеге байланысты, судьялар шешім қабылдау процесіне қатысы жоқ соттағы әрекеттері үшін қылмыстық жауапқа тартылуы мүмкін (мысалы, кісі өлтіру) және олар қызметтен алынуы мүмкін. Судьяларды қызметтен алу тәсілдері сот жүйесіне қарай өзгеше болады, оларға сол немесе жоғары соттағы басқа судьялар (АҚШ-та сот кеңесі), қайта сайлау, кезекті сайлау немесе заң шығарушы орган жүргізген импичмент процедурасы жатады.
Judicial immunity is a form of sovereign immunity, which protects judges and others employed by the judiciary from liability resulting from their judicial actions. It is intended to ensure that judges can make decisions free from improper influence exercised on them, contributing to the impartiality of the judiciary and the rule of law. In modern times, the main purpose of "judicial immunity [is to shield] judges from the suits of ordinary people", primarily litigants who may be dissatisfied with the outcome of a case decided by the judge. Though judges may be immune to suits, in many constitutional democracies judicial misconduct or bad personal behavior is not completely protected – total impunity is considered contrary to the rule of law. Depending on the jurisdiction, they may be criminally charged for courtroom behavior unrelated to the decision making process (for example, by shooting someone and committing a murder) and judges may be removed. The method by which judges are removed varies by the judicial system in question, they include removal by other judges on the same or a higher court (in the United States, a judicial council), by a recall election, by the next regular election, or following impeachment by a legislature.
Тарих
Сот иммунитетінің көлемі мен маңыздылығы уақыт өте келе толыққанды анық емес. Дегенмен, сот тәжірибесіндегі басым пікір сот иммунитетінің уақыт өте біртіндеп дамып, қазіргі күйіне жеткенін көрсетеді. Доктринаның бастапқы тамырлары, кейбір дереккөздерге сәйкес, сол кездегі саяси күштерден соттың тәуелсіздігін қорғаумен байланысты болуы мүмкін, бірақ бүгінде сот тәуелсіздігі жеке принцип ретінде қарастырылады, ал иммунитет негізінен судьяның іске қатысушы тараптардан қашықтығымен және тәуелсіздігімен байланыстырылады.
The extent and importance of judicial immunity over time are not wholly clear. A consensus of jurisprudential opinion however shares the view that judicial immunity developed gradually over time, evolving into its current day position. The early origins of the doctrine may be, according to some sources, traced to the preservation of judicial independence from the political forces of the day, although today judicial independence is regarded as a separate principle, and immunity mainly justified from the judge's distance and independence from the parties to a case.
АҚШ-тағы даму
Құрама Штаттар тәуелсіздік алғаннан кейін Англиядан сот иммунитетінің жалпы құқықтық мұрасын алды, тіпті Жоғарғы Сот "[жалпы құқықта судьялардың сот өкілеттігі шегінде жасаған әрекеттері үшін зиянды өтеуден босатылуынан гөрі аз доктриналар ғана берік орнатылған" деп мәлімдеді. Атап айтқанда, Брэдли Фишерге қарсы іс, 80 АҚШ (13 Wall.) 335, Жоғарғы Сот Англиядағы заманауи прецеденттерге сілтеме жасап, судьяның сот актілері үшін, тіпті олар "қасақандықпен және сыбайлас жемқорлықпен" жасалған деп айтылса да, қарсы шағымдануға болмайтынын 349-бетте айтты. Дегенмен, бұл көзқарасқан кеңдігі жиі даулы. Ғалымдар сот иммунитетінің жалпы құқықтағы нақты тарихы туралы пікірде келіспесе де, көпшілігі оның негізгі мақсаттары судьяның бейтараптығын сақтау және сот органдарына шабуыл жасаудың, шағымдарға жүгінудің орнына қолданылуын болдырмау екеніне келіседі.
The United States, upon independence, inherited from England, a common law heritage of judicial immunity, the Supreme Court even holding that "[f]ew doctrines were more solidly established at common law than the immunity of judges from liability for damages for acts committed within their judicial jurisdiction". Notably, in Bradley v. Fisher, 80 US (13 Wall.) 335, the Supreme Court, referring in dicta to contemporary precedent in England, held that an action ought not to be entertained against a judge for his judicial acts even where allegedly done "maliciously and corruptly", at 349. The breadth of this view, however is often disputed. Whilst scholars disagree on the exact history of judicial immunity at common law, most generally agree that its key purposes include preserving the impartiality of the judge, and avoiding attacks on judicial officers as an alternative or a bypass to appeals.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда трибуналдар сот сипатында қарастырылады, сондықтан оларға ортақ құқық бойынша сот иммунитеті қолданылады. Бұл шешімді Employment Appeal Tribunal, содан кейін Англия мен Уэльс апелляциялық соты 1985 жылғы Полиция (Тәртіп) ережелеріне сәйкес құрылған полицияның қанағаттандырмас әрекеттеріне қатысты (кейіннен 2008 жылғы Полиция (Жүргісі) ережелерімен алмастырылған) Heath v Commissioner of Police for the Metropolis ісінде қабылдады. Алайда, П. қарсы Метрополитен полиция комиссары ісінде, полиция қызметкері (Кронның қызметкері, бірақ 2010 жылғы Теңдік туралы заң бойынша жұмысқа орналасудағы кемсітушілік істерінде жұмыскер ретінде қарастырылады) посттравматикалық стресс синдромына байланысты кемсітушілік деп танылған жұмыстан босату туралы шешімін қайта қарауды сұрады. Жоғарғы Сот Жұмыспен қамтудағы теңдік туралы директива жұмысқа орналасудағы кемсітушілікке қатысты сотқа қол жеткізу құқығын тікелей қамтамасыз етеді деп шешті. Еуропалық Одақ құқығының басымдығын ескере отырып, бұл сот иммунитетінің ортақ құқықтық ережесін жоққа шығарды.
In the United Kingdom, tribunals are considered judicial in nature and so judicial immunity applies to them at common law. This was accepted by the Employment Appeal Tribunal and subsequently the Court of Appeal of England and Wales in respect of police misconduct hearings constituted under the Police (Discipline) Regulations 1985 (since superseded by the Police (Conduct) Regulations 2008) in Heath v Commissioner of Police for the Metropolis. However, in P v Commissioner of Police of the Metropolis, in which a police officer (an officer of the Crown, but under the Equality Act 2010 treated as an employee in employment discrimination cases) sought review of her dismissal as constituting disability discrimination due to post traumatic stress disorder, the Supreme Court ruled that the Employment Equality Framework Directive provided directly applicable rights of access to justice in cases of employment discrimination, which, given the supremacy of EU law, overrode the common law rule of judicial immunity.
Америка Құрама Штаттары
Құрама Штаттарда сот иммунитеті прокурорлық иммунитет, заң шығарушы иммунитет және куәгер иммунитеті сияқты абсолюттік иммунитеттің бірнеше түрінің бірі болып табылады. АҚШ Жоғарғы Соты сот иммунитетін судьялардың "халықпен қорқынышсыз және бейтарап қарым-қатынас жасауына ең жоғары мүмкіндік беретін" құрал ретінде сипаттады. Бұл негіздеме мынадай: сотта жалған айыптаулармен айыпсыз адамдардың сотталу мүмкіндігіне байланысты, сотқа тартылудың "салмағы" судьялардың "ынтасын" немесе "күшін" "әлсіретеді". Сот иммунитетіне қарсылар бұл қағиданың жеткілікті негізделмегенін айтады. Мысалы, судьялар жеке тұлға ретінде жауапкершіліктен босатылып, сонымен бірге лауазымдық өкіл ретінде жауапкершілікке тартылуы мүмкін, осылайша олар келтірген зиян үшін жауапқа тартылуына болады – осы арқылы "зиянды" "теңдестіріп", құрбандардың негізгі құқықтарын жақсырақ қорғауға болады. Сот иммунитеті судьяларды соттан тыс қабылданған әкімшілік шешімдерден туындайтын талаптардан қорғамайды, мысалы, жұмысқа алу және жұмыстан босату туралы шешімдер. Бірақ иммунитет, әдетте, судьяның тиісті құзыреті бар барлық сот шешімдеріне қолданылады, тіпті егер шешім "сыбайлас немесе қасақана ниетпен" қабылданған болса да. Мысалы, 1997 жылы Батыс Вирджиния штатының судьясы Тройзи өрескел күдіктіге ашуланып, соттан түсіп, мантиясын шешіп, күдіктінің мұрнынан шағып алды. Ол штаттық айыптау бойынша өзін кінәлі деп танымады, бірақ күдіктінің азаматтық құқықтарын бұзу туралы федералдық айыптаудан босатылды. Ол бес күн түрмеде отырды және мерзімінен бұрын босатылды. Иммунитет актілердің сот сипатына байланысты болғандықтан, лауазымды тұлғаның ресми атауына емес, сот иммунитеті кейбір жағдайларда шектеулі иммунитет ғана қолданылатын әкімшілік тыңдауларға да қолданылады. (а) Адамның өз функцияларын қорқытусыз немесе қысым көрсетілмей атқаруына кепілдік беру қажеттілігі; (b) конституцияға қайшы мінез-құлықты бақылау құралы ретінде жеке зиянды өтеу туралы талаптарды азайтатын сақшылық шараларының болуы; (c) саяси ықпалдан тәуелсіздік; (d) прецеденттің маңыздылығы; (e) процестің жарысқа толы сипаты; және (f) шағымдағы қателерді түзету мүмкіндігі.
In the United States, judicial immunity is among a handful of forms of absolute immunity, along with prosecutorial immunity, legislative immunity, and witness immunity. The U. S. Supreme Court has characterized judicial immunity as providing "the maximum ability [of judges] to deal fearlessly and impartially with the public". The justification is as follows: because of the likelihood of innocent individuals being convicted in a court of law under false claims, the "burden" of being subjected to a court of law (a trial) would "dampen" the judges "enthusiasm" or "passion". Opponents of judicial immunity argue that this doctrine is not adequately justified. For example, judges could be shielded from any personal capacity liability, and still be subject to official capacity liability so that they may be held accountable for their injurious acts – thus "balancing" the "evil" to better protect the fundamental rights of victims. Judicial immunity does not protect judges from suits stemming from administrative decisions made while off the bench, like hiring and firing decisions. But immunity generally does extend to all judicial decisions in which the judge has proper jurisdiction, even if a decision is made with "corrupt or malicious intent". By way of counterexample: in 1997 West Virginia Judge Troisi became so irritated with a rude defendant, he stepped down from the bench, took off his robe, and bit the defendant on the nose. He pleaded no contest to state charges but was acquitted of federal charges of violating the defendant's civil rights. He spent five days in jail and was put on probation. Because the immunity is attached to the judicial nature of the acts, not the official title of the officeholder, judicial immunity also applies to administrative hearings, although in some situations, only qualified immunity applies. (a) The need to assure that the individual can perform his functions without harassment or intimidation; (b) the presence of safeguards that reduce the need for private damages actions as a means of controlling unconstitutional conduct; (c) insulation from political influence; (d) the importance of precedent; (e) the adversary nature of the process; and (f) the correctability of error on appeal.
Стамп пен Спаркман (1978)
Сот иммунитеті жөніндегі маңызды шешімдердің бірі – «Стампке қарсы Спаркман» ісі. 1971 жылы судья Харольд Д. Стамп анасының петициясын қабылдады, онда ана 15 жасар қызының «кейбір зияны бар» екенін айтқан. Қызға операция арқылы аппендицитін алып тастау керектігі туралы хабарлады. 1975 жылы қыз, сол кезде үйленген Линда Спаркман атымен, өзінің сүйексіздендірілгенін білді. Ол судьяны сотқа берді. АҚШ Жоғарғы Соты судьяға талап арыз беруге болмайды деп шешті, себебі шешім оның қызметтік міндеттерін орындау барысында қабылданған. Осы ретте судьяның шешімі заңға қайшы және әдепсіз болуы маңызды емес еді.
One of the leading decisions on judicial immunity is Stump v. Sparkman. In 1971, Judge Harold D. Stump granted a mother's petition to have a tubal ligation performed on her 15 year old daughter, whom the mother alleged was "somewhat retarded". The daughter was told that the surgery was to remove her appendix. In 1975 the daughter, going by her then married name of Linda Sparkman, learned that she had been sterilized. She sued the judge. The U. S. Supreme Court ruled that the judge could not be sued, because the decision was made in the course of his duties. In that regard, it was irrelevant that the judge's decision may have been contrary to law and morally reprehensible.
Харрис Харвиге қарсы (1979)
Харрис Харвиге қарсы ісі – судья сотталған және иммунитет алмаған маңызды жағдайлардың бірі. Висконсин штатының Расин қаласындағы афроамерикалық полиция лейтенанты Сильвестр Харриске судья Ричард Гарви түрлі тәсілдермен шабуыл жасады. Харрис, Гарвидің (а) жаңалық құралдарына берген мәлімдемелері, (б) Харристі қорғауға тырысқан қалалық және округтік шенеуніктерге жазған қауесті хаттары және (с) Харристің қызметтен шығаруға бағытталған, штаттың жоғары лауазымды шенеуніктері үшін өткізген кештеріне байланысты Гарвиге шағымданды. Қазылар алқасы Гарвидің осы әрекеттері сот иммунитетіне құқық бермейтінін, себебі мұндай әрекеттер судьяның міндеттеріне жатпайды (яғни, олар судьяның қарауына кірмейді) деп шешті. Қазылар алқасы Харриске 260 000 доллар өтемақы төледі. Кейін тағы бір судья адвокаттық шығындарға 7 500 доллар қосты. АҚШ-тың жетінші апелляциялық округінің соты қазылар алқасының шешімімен келісті. Судья Гарви жетінші округ сотына істі қайта қарау туралы және Жоғарғы Сотқа өтініш жасады, бірақ екеуі де қабылданбады. Харрис Харвиге қарсы ісі – АҚШ-та судьяның азаматтық іс бойынша сотталып, жеңілген алғашқы жағдайы; ол жетінші округте міндетті прецедент болып табылады және басқа округтерде маңызды құқықтық дәлел ретінде қарастырылады.
One significant case where a judge was sued and did not receive immunity is Harris v. Harvey. Sylvester Harris, an African American police lieutenant in Racine, Wisconsin, was attacked in a variety of ways by Judge Richard G. Harvey. Harris sued Harvey because of (a) comments Harvey made to the news media, (b) threatening letters Harvey wrote to city and county officials who attempted to defend Harris, and (c) parties Harvey held for ranking state officials during which he attempted to get Harris removed from law enforcement. The jury concluded that Harvey was not eligible for judicial immunity for these actions, as such acts were not part of the judge's normal duties (i. e. they were "outside his jurisdiction"). The jury awarded Harris $260,000 in damages. Another judge later added $7,500 in legal fees. The United States Court of Appeals for the Seventh Circuit concurred with the jury's decision. Judge Harvey petitioned the Seventh Circuit court for an en banc rehearing, and petitioned to the Supreme Court, both of which were denied. Harris v. Harvey is the first case in the United States where a sitting court judge has been sued and lost in a civil action; it is a binding precedent in the Seventh Circuit and is persuasive authority in the other circuits.
Вирджинияның Жоғарғы соты қарсы Тұтынушылар одағы (1980)
Вирджиния Жоғарғы Соты мен Тұтынушылар одағы (1980) ісінде АҚШ Жоғарғы Соты Вирджиния Жоғарғы Сотының штат заңнамасы бойынша адвокаттарға қатысты белгілі бір іс-шараларды бастауға дербес құқығы болған жағдайда, оның атқару құзыретіне араласудан иммунитеті жоқ екенін қабылдады. Тұтынушылар одағы адвокаттар тізімін жасау кезінде көптеген адвокаттар Вирджиния Жоғарғы Соты бекіткен ережелерді бұзудан қорқып, ақпарат беруден бас тартқандықтан қиындықтарға тап болды. Сондықтан Тұтынушылар одағы 42 АҚШ кодексінің 1983-бабына сәйкес Вирджиния Жоғарғы Соты мен басқа да тараптарға қарсы федералды сотқа талап арыз берді, онда бұл ереженің конституцияға қайшы екенін жариялау және күдіктілерге оны күшіне енгізуге тыйым салу талап етілді. Алайда, АҚШ Жоғарғы Соты кейбір жағдайларда Вирджиния Жоғарғы Сотының заң шығару иммунитетіне ие екенін растады.
In Supreme Court of Virginia v. Consumers Union (1980), the U. S. Supreme Court ruled that the Supreme Court of Virginia did not have immunity from being enjoined in its enforcement capacity where state law gave the court independent authority to initiate certain proceedings against attorneys. Consumers Union was hindered in compiling an attorney directory because many attorneys declined to provide information for fear of violating regulations promulgated by the Supreme Court of Virginia. Consumers Union filed a lawsuit in federal court against the Supreme Court of Virginia and others, under 42 U. S. C. § 1983, seeking to have the regulation declared unconstitutional and to enjoin the defendants from enforcing it. The U. S. Supreme Court affirmed the Supreme Court of Virginia's possession of legislative immunity in some cases, however.
Мирелес пен Уэко (1991)
Мирелес В. Вако (1991) ісінде, қорғаушы заңгер жоспарланған сот отырысына келмеген кезде, судья оны қамауға ордер шығарған ғана емес, сонымен қатар оны қамауға жіберілген полицейлерге "сәл қиындық тудыруды" бұйырды, сот отырыстарын жібермеу үшін сабақ беру мақсатында. Бұл толығымен кәсіби емес және мүмкін қылмыстық әрекет болғанымен, Жоғарғы Сот судьяны осы салдарынан туындаған ұрып-сапыруға байланысты шағым бойынша толық иммунитетке ие деп шешті, өйткені оның бұзық мінез-құлқы сот төрағасы ретіндегі қызметінің шеңберінде болды.
In the case of Mireles v. Waco (1991), when a defense lawyer failed to appear for a scheduled hearing, the judge not only issued a bench warrant for his arrest, but instructed the police sent to arrest him to "rough him up a little" to teach him not to skip court dates. Although this was entirely unprofessional and possibly criminal, the judge was held, by the Supreme Court, to have absolute immunity from a lawsuit arising from the resulting beating, because the misbehavior occurred entirely within his activities as a judge presiding over a court.