Кіріспе

Ең үлкен мойыншақ ганглиясы

Жоғарғы мойыншақ ганглиясы (ЖМГ) – симпатикалық жүйкелік сабаның мойыншақ симпатикалық ганглияларының ең жоғарғы және ең ірісі. Ол, мүмкін, мойын омыртқасының C1–C4 жүйкелерінің төрт симпатикалық ганглиясының қосылуынан қалыптасқан. Қарым-қатынастар ЖМГ екінші және үшінші мойын омыртқаларының алдында орналасқан.

Жасушалық биология

Жоғары мойын ганглионында шамамен 1 миллион жүйке клеткасының денесі бар. SCG нейрондарының түрлерін ажыратудың тағы бір тәсілі – иммунобояу. Иммунобояу SCG нейрондарын нейропептид Y (NPY) бойынша оң немесе теріс деп жіктеуге мүмкіндік береді, ал NPY жоғары сезімталдық нейрондарының бір тобында кездеседі. SCG-нің постганглиондық аксондары ішкі каротидтік плексті құрайды. Ішкі каротидтік плекс SCG-нің постганглиондық аксондарын көзге, жас безіне, ауыз, мұрын және жұтқыншақтың шырышты қабығына, сондай-ақ бас ішіндегі көптеген қан тамырларына жеткізеді.

Асқазан безі

SCG постганглиондық аксондары қызыл безді иннервациялайды және тәуліктік ырғаққа қатысады.

Көз

SCG көзге және жас безіне симпатикалық иннервация ұсынады, ирис пен склерадағы қан тамырларының тарылуын реттейді, қарайғыштардың кеңеюін, қабақ жарығының кеңейуін және жас өндірісінің азаюын қамтамасыз етеді.

Терінің қан тамырлары

SCG терінің қан тамырларын иннервациялайды, қан тамырларын тарылту арқылы денеден жылу шығуын реттейді.

Вестибулярлық жүйе

SCG вестибулярлық құрылымдармен байланысты, оның ішінде жартылай шеңберлі каналдардың нейроэпителийі және отолиттік органдармен, бұл вестибуло-симпатикалық рефлекстерді модуляциялауға негіз болатын жағдай жасайды.

Хорнер синдромы

Хорнер синдромы - бас мидағы симпатикалық автономды жүйке жолының зақымдалуынан туындайтын бұзылыс. Осы жүйенің бөлігі болып табылатын СКГ-нің зақымдануы көбінесе Хорнер синдромына алып келеді. Омыртқа миының Т1-Т3 аймақтарына зақым келген кезде қабақтың түсуі (птоз), оқушының тарылуы (миоз) және көз шарының ішке қарай батуы (көрінетін энофтальмос; шын мәнінде батқан емес, тек қана түскен қабақтан көрінеді) пайда болады. СКГ-нің зақымдануы немесе айқын зақымдануы үшінші дәрежелі нейрондық бұзылысқа әкеледі (Хорнер синдромы: патофизиология қараңыз).

Отбасылық дербестік

Отбасылық дисавтономия – сезімдік және симпатикалық нейрондардың бұзылыстарымен сипатталатын генетикалық ауру. Бұл нейрондардың жоғалуы SCG-ға (дорсальды ганглийге) елеулі әсер етеді және туындаған симптомдардың кейбіреулеріне жауапты болуы мүмкін. Өлімнен кейінгі зерттеулерде SCG орташа есеппен қалыпты көлемнің үштен бірін құрайды және қалыпты мөлшердегі нейрондардың тек 12 пайызын ғана қамтиды. NGF (жүйке өсу факторы) гендерінің кодталуындағы ақаулар, нәтижесінде жеткіліксіз функционалды және бұрыс құрылымдалған NGF туыстық дисавтономияның молекулалық себебі болуы мүмкін. NGF кейбір нейрондардың тірі қалуы үшін қажет болғандықтан, NGF функциясының жоғалуы SCG-де нейрондардың өлуіне себеп болуы мүмкін.

Қайта иннервациялау

XIX ғасырдың соңында Джон Лэнгли жоғарғы мойын ганглиінің топографиялық тұрғыдан ұйымдастырылғанын ашты. Жоғарғы мойын ганглиінің белгілі бір аймақтарын стимуляциялау кезінде, бас аймақтарында рефлекс пайда болды. Оның зерттеулері преганглиондық нейрондардың нақты постганглиондық нейрондарды иннервациялайтынын көрсетті. Лэнгли жоғарғы мойын ганглиін тағы зерттегенде, оның регенеративтік қабілеті бар екенін анықтады. Лэнгли T1 сегментінің үстіндегі жоғарғы мойын ганглиін (SCG) кесіп тастады, нәтижесінде рефлекстер жоғалып кетті. Бірақ, оған ешқандай араласпағанда, талшықтар SCG-ні қайтадан иннервациялады және бастапқы аутономдық рефлекстер қалпына келді, алайда қалқанша безінің (эпифиз) функциясы толыққанды жақсармады. Лэнгли SCG мен омыртқа миының T1–T5 сегменті арасындағы байланыстарды кесіп, SCG-ні басқа ганглиймен ауыстырғанда, SCG бұрынғыдай омыртқа миының сол бөлігімен иннервацияланды. Ол SCG-ні T5 ганглиімен ауыстырғанда, ганглий омыртқа миының артқы бөлігімен (T4–T8) иннервацияланатын болды. Түпнұсқа SCG-ні басқа ганглиймен немесе T5 ганглиімен ауыстыру Лэнглидің SCG-нің топографиялық ерекшелігі туралы теориясын растады.

Зерттеу

Синаптикалық байланыстарды зерттеу үшін шеткі автономды жүйке жүйесінің ганглиялары жиі қолданылады. Бұл ганглиялар зерттеледі, себебі синапты байланыстар орталық жүйке жүйесіне (ОЖЖ) көптеген ұқсастықтар көрсетеді және салыстырмалы түрде қолжетімді. Оларды ОЖЖ-ға қарағанда зерттеу оңай, өйткені оларда жаңару қабілеті бар, ал ОЖЖ-дағы нейрондарда мұндай қабілет жоқ. SCG осы зерттеулерде жиі пайдаланылады, себебі ол ірі ганглиялардың бірі болып табылады. Бүгінде нейробиологтар SCG-нің нейрондарының тірі қалуы және нейриттердің өсуі, SCG-нің нейроэндокриндік аспектілері, сондай-ақ SCG-нің құрылымы мен жолдары сияқты мәселелерді зерттейді. Мұндай зерттеулер көбінесе егеуқұйрықтар, теңіз шошқалары және қояндар үстінде жүргізіледі.

Тарихи үлестері

Э. Рубин ұрық тышқандардағы симпатикалық ганглийдің (SCG) дамуын зерттеді. SCG-дегі жүйкелердің дамуына қатысты зерттеулер, жүйке жүйесінің жалпы дамуына әсер етеді. Тышқанның SCG-сінде симпатикалық нейрондардың дендриттік тармақталуына жастың әсері зерттелді. Алынған нәтижелер, жас тышқандардың SCG-сінде елеулі дендриттік өсім байқалатынын, ал қартайған тышқандарда мұндай өсім болмайтынын көрсетті. Қартайған тышқандарда дендриттер санының азайғаны анықталды. Нервтік өсу факторын (NGF) және оның нейрондардың өсуін бағыттау қабілетін зерттеу үшін SCG жасушалары қолданылды. Нәтижелер NGF нейрондарға бағыттап, тропикалық әсер ететінін және олардың өсу бағытын басқаратынын көрсетті.