Кіріспе
19-20 ғасырдағы ағылшын актері сэр Джон Хейр (16 мамыр 1844 – 28 желтоқсан 1921), тумасы Джон Джозеф Фейрс, 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында ағылшын актері және театр менеджері болды. Лондонда туып өскен, Вест-Эндке жиі баратын Хейр бала кезінен театрға құштарлық танытты. Жас кезінде әуесқойлықпен айналысқаннан кейін ол Ливерпульдегі кәсіби труппаға қосылды, ал 1865 жылы 21 жасында Мари Уилтонның труппасымен Лондонға дебют жасады. Уилтон натуралистік театрдың пионері болды, оған Хейр жоғары симпатиямен қарады және ол тез арада кейіпкерлік рөлдерде, әсіресе комедияларда танымал болды. Он жыл ішінде Хейр менеджментке кіруге жеткілікті беделге ие болды. Ол 1875 жылдан 1879 жылға дейін Сот театрында актер В. Х. Кендалмен, ал 1879 жылдан 1888 жылға дейін Кендал мен оның әйелі Маджбен бірге Сент-Джеймс театрында жұмыс істеді. Олар, көбінесе табысты, жаңа британдық пьесалардың, француз туындыларының бейімделулері мен қайта қоюларын ұсынды. Гарик театрында 1888 жылдан 1895 жылға дейін Хейр жеке менеджерлік мансапқа ие болды, содан кейін ол АҚШ-та, британдық провинцияларда және Вест-Эндте гастрольдік сапарлар жасап, актерлік өнерге көбірек назар аударды. Хейрмен тығыз байланысты драматургтардың арасында Т. В. Робертсон, В. С. Гилберт және Артур Уинг Пинеро болды. Хейр мұқият жасалған кейіпкерлері, комедиялық шеберлігі және әдемі безендірілген қойылымдары үшін жоғары бағаланды. Ол 1907 жылы рыцарь атағын алды және 1921 жылы 77 жасында, соңғы сахналық өнерінен төрт жыл өткен соң Лондонда қайтыс болды.
Sir John Hare (16 May 1844 – 28 December 1921), born John Joseph Fairs, was an English actor and theatre manager of the later 19th– and early 20th centuries. Born and brought up in London, with frequent visits to the West End, Hare had a passion for the theatre from his childhood. After acting as an amateur as a young man he joined a professional company in Liverpool, before making his London debut in 1865 at the age of 21 with Marie Wilton's company. Wilton was a pioneer of naturalistic theatre, with which Hare was greatly in sympathy, and he quickly gained a reputation in character roles, particularly in comedies. Within a decade Hare was well enough established to go into management. He was in partnership with the actor W. H. Kendal at the Court Theatre from 1875 to 1879, and from 1879 to 1888 at the St James's Theatre with Kendal and the latter's wife, Madge. They presented, mostly successfully, a succession of new British plays, adaptations of French works, and revivals. At the Garrick Theatre from 1888 to 1895 Hare had a solo managerial career, after which he concentrated on acting – in the US, on tour in the British provinces, and in the West End. Among the playwrights with whom Hare was closely associated were T. W. Robertson, W. S. Gilbert and Arthur Wing Pinero. Hare was admired for his carefully observed characterisations, his comedic flair and his handsomely mounted productions. He was knighted in 1907, and died in London in 1921 at the age of 77, four years after his last stage appearance.
Алғашқы жылдары: 18441865
Хэр Лондон қаласында туып өскен, Джейн Армстронгтың (1801–1858) және Томас Фэйрстің (1796–1848) ұлы. Жасөспірім шағында ол Чарльз Кин, Фредерик Робсон, Чарльз Мэтьюс және Дж. Б. Бакстоун сияқты сол кездегі жұлдыздарды көру үшін Уэст-Энд театрларына қашып жүретін. Екі қосымша әуесқойлық қойылымда ойнағаннан кейін – «Лион ханымы» бурлескісіндегі Бозант рөлі және «Қораптағы қорап және Кокс» пьесасындағы Бокс рөлі – ол сахнаға шығуға бел буды. Гигглсвик мектебіндегі тәлімгері Хэрдің мемлекеттік қызметке жарамсыз екенін түсінді және оның ықпалымен Хэрдің туысы жас жігітке сахналық мансабын жалғастыруға рұқсат берді. Лондонға оралғаннан кейін Хэр танымал актер Ли Мюррейден сабақ алды. Туулдан кейін компанияға тағы бір қонақ жұлдыз келді, ол – Е. А. Сотерн. Ол жас актерді ынталандырып, Уоттс Филлипстің «Маувтағы әйел» комедиясындағы басты комедиялық рөлге қоюын талап етті. Сотерн 1864 жылдың желтоқсанында театр сахнасында осы пьесаны қойды. 1865 жылдың 12 тамызында Хэр (әлі де өзінің бастапқы тегімен белгілі, Фэйрс) балалық шақтағы сүйіктісі Мэри Адела Элизабет Холмске (1845–1931) үйленді. Ол Джон Хэр Холмстың қызы еді, және Хэр сахналық есімін ортаңғы есімінен алды. 1904 жылы ол медицинаға ауысып, патолог, бактериолог және университет оқытушысы болды. 1919 жылы ол қайтадан сахналық мансабын бастады. Екі айдан кейін Хэр Т. В. Робертсонның «Қоғам» комедиясындағы рөлімен көпшіліктің және сыншылардың назарына ілікті. Кейін «Таймс» газеті былай деп жазды: «[Хэр] біздің заманымыздағы кез келген актерден гөрі тез даңққа ие болды». 1865 жылдың 1 қарашасындағы маңызды кеш – ағылшын сахнасы үшін де, Хэр үшін де маңызды – Том Робертсонның «Қоғам» пьесасы қойылды, онда Хэрге Лорд Птармиганттың кішкентай рөлі берілді. Уэльс принсі театры ағылшын актерлік өнерінде жеткен реформалардың бәрін Хэрдің Лорд Птармигантында көруге болады: егжей-тегжейге назар аудару, орындылық, шынайылық, театр мен сахнаның кішігірім көлеміне рұқсат етілген мұқият өңдеу, ағылшын актерлерінің ең жақсыларын француздармен бірдей деңгейге жеткізді. Лорд Птармиганттың істегені – ұйықтау ғана еді, бірақ ол оны соншалықты жақсы орындады, кішкентай рөл қойылымның сәтті түскен бөліктерінің бірі болды. Ол өзінің рөлін ұзақ уақыт бойы шеккен төмен комедиялық қарым-қатынастан құтқарып қалғандығы үшін мақталды, бірақ кейбіреулер оның бейнелеуі қарама-қарсы бағытта қателік жасады және тым ауыр болды деп ойлады. Осы уақыт ішінде, 1869 жылы, Хэр актерлер үшін әлеуметтік клуб ретінде «Лондонның қойларын» құрды; ол оның алғашқы Бағушысы (Лондонда) болып сайланды және «көп шындық пен әзіл-сықақпен» «Деспот» деп аталды. 1874 жылдың қазан айында ол У. С. Гилберттің «Сүйіктілер» пьесасындағы басты рөлді ойнай алмағандықтан Уэльс принсі компаниясынан кетті. Автор жақын дос болғандықтан, Хэрдің табиғи балалық келбеті мен қарт еркектер рөлін атқаруға деген талантын пайдаланғысы келді. Репетицияда Хэр жас романтикалық басты рөлді ойнаумен күресті, ақырында Гилберттің кеңесіне қарамастан, ол компаниядан кету шарттарымен келісті, ал Коглан оның рөлін алды. Біраз уақыттан бері Хэр театр менеджментіне кіруді жоспарлаған болатын, ол өзінің үнсіз серіктесі ретінде В. Х. Кендалмен Сот театрын қамтамасыз етті. Кендалдың әйелі Мадж 1875 жылдың 18 наурызында Хэрдің алғашқы қойылымында, Когланның леди Флорасында, күйеуі мен Хэр басқа басты рөлдерде ойнады. Шығармашылық және актерлік өнер жақсы қабылданды, бірақ пьесаны «The Era» мақтағанмен, басқа газеттер оны аз ойлады. Хэр Робертсонның дәстүрін жалғастыруға үміттеніп, жаңа ағылшын комедияларын өсірді, бірақ ол Коглан мен Гилберттің түпнұсқалық шығармалары Когланның француз пьесасының ағылшын нұсқасынан сәл сәтті болды деп тапты. Сол жылы ол француз комедиясын Палгрейв Симпсонның бейімделуі «Қағаз сынығы» және ескі ағылшын комедиясының қайта жаңғыруы «Жаңа адамдар және ескі акрлар» арқылы жақсы бизнес жасады. Хэр өзінің барлық қойылымдарында пайда болған жоқ; ол «Сынған жүректер» актерлік құрамында болған жоқ, бірақ бір бөлігі оны есте ұстап жазылған; және ол 19 ғасырдың басым бөлігінде жалғасты: «Лондонның ең бақытсыз деп танылған мекеме (1859); «бұл көрінеу бақытсыз ойын-сауық орны» (1875); «бұндай сәтсіздік; оның сыйымдылығы өте аз болғандықтан, ол тіпті толық үйлермен де төлемеді» (1888); Алғаш рет театрдың беделіне қатаң қарсылық көрсетілді. Жаңа жалға алушылар көңілді етуді және жұртшылықтың дәмін жақсартуды мақсат етті және Вэрингтің пікірінше, олар өз мақсаттарына жетті. Олардың басшылығымен Сент-Джеймс жиырма бір пьесаны сахналады: жетісі жаңа британдық пьесалар, сегіз француз пьесаларының бейімделуі, ал қалғаны қайта қойылған пьесалар еді. Мадж Кендал басты рөлді ойнады, бірақ оның күйеуінің шайқасқан әскер офицері де жақсы ұнады, ал «The Morning Post» газеті Хэрдің «шеберлікпен» орындалған ескі полковник рөлін мақтады, «ерекше қызығушылық пен жарқындық» сыйлап, «көп дауыс пен қол соғумен үйді шайқады». Бұл серіктестік 1880 жылдың басында Том Тейлордың танымал пьесасы «Тыныш сулар терең ағады» пьесасының қайта қойылуымен тағы бір ерте жетістікке жетті. Кендалдар басты рөлдерді ойнады, бірақ лавр Хэрге берілді, ол салыстырмалы түрде кішкентай Поттер рөлін орындады, бұл рөлді жазушы Т. Эдгар Пембертон «мінездік актерлік шедевр, киім-кешекте де, шын мәнінде, барлық жағынан да сөзсіз» деп сипаттады. Вэринг «The Money Spinner» (1881) театрының тарихына ерекше маңызды деп санайды, өйткені ол А. В. Пинероның пьесаларының біріншісі болды, оны Хэр мен Кендалдар сахналады. Ол батыл түрде консервативті және тәуекелді кәсіп ретінде қарастырылды, бірақ ол Хэрдің «жаман, бірақ тартымды ескі бұзақы және карта ойыншысы» барон Крудл рөлінің арқасында жұртшылықтың назарына ілікті. Кендалдың Орландосы жылы қабылданбады, ал Хэрдің Тачстон рөлі кейбіреулер үшін ең нашар деп есептелді. Олардың арасында Джордж Александр, Аллан Эйнсуорт, Альберт Шевалие, Генри Кембл, Уильям Террис, Брэндон Томас және Льюис Уоллер сияқты әріптестері болды. 1889 жылдың 24 сәуірінде ол Пинероның «Жабайы» пьесасымен ашылды, онда ол Лорд Дангарстың рөлін ойнады. Пьеса аралас пікірлер алды, бірақ жеті ай бойы көрсетілді. Хэрдің кезеңінде Пинероның тағы екі пьесасы қойылды: «Леди Баунтифул» (1891) және «Жаман әйел Эббсмит» (1895), соңғысында Миссис Патрик Кэмпбелл ойнады. Гаррик театрындағы басқа екі танымал қойылым – Грундидің «Көзілдірік жұбы» (1890), ол Хэрдің ең танымал жетістігіне айналды, және сәтті болмаған өндірістер, соның ішінде Сардудың мелодрамасы «Ла Тоска» (1889) және Грундидің комедиясы «Ескі еврей» (1894), екеуі де қысқа уақыттан кейін алынып тасталды. Хэр 1896 жылдың қаңтарында «Эбби» театрында, Нью-Йорк қаласында Джулия Нильсон, Чарльз Гроувс және Фред Терри қатысқан «Жаман әйел Эббсмит», «Көзілдірік жұбы», «Тыныш резина» және Гилберттің «Комедия және трагедия» пьесаларымен американдық дебютін жасады. «Таймс» газеті оның американдық сапары «күтпегендей сәтті» болғанын хабарлады, «өте тыныш, нәзік өнері көптеген жанкүйерлерді тапты». 1899 жылы Уэст-Эндте Хэр Пинероның «Қызық Лорд Квекс» пьесасындағы атақты рөлдегі ең үлкен кассалық және сындық жетістіктерінің бірін иеленді. Пьеса рецензенттер арасында пікір қақтығыстарын тудырды, бірақ Хэрге берілген пікірлер бірауыздан жағымды болды.
[Hare] bounded into fame more quickly, perhaps, than any actor of our time. On the eventful evening of November 1, 1865 – momentous to the English stage no less than to Hare – Tom Robertson's Society was produced, with Hare cast for the small part of Lord Ptarmigant. All the reforms in English acting which the Prince of Wales's Theatre was to achieve could be seen in little in Hare's Lord Ptarmigant: the close attention to detail, the propriety and verisimilitude, the minute finish which the small size of the theatre and stage permitted and which brought the best of English acting for a time on to the same level as the French – Lord Ptarmigant had little to do but to go to sleep, but he did it so well that the small part was one of the hits of the production.|group=n His last part at the Prince of Wales's was in 1874: Sir Peter Teazle in The School for Scandal to the Lady Teazle of Mrs Bancroft, with Bancroft and Charles Coghlan as the Surface brothers. He was praised for rescuing his role from the low comedy treatment it had long suffered, but some thought his portrayal erred in the opposite direction and was too serious. During this time, in 1869, Hare founded The Lambs of London as a social club for actors; he was voted its first Shepherd (in London) and, "with much truth and humour, was labelled 'The Despot. He left the Prince of Wales's company in October 1874, when he was unable to master a leading role written for him in Sweethearts by W. S. Gilbert. The author was a close friend and wished to make use both of Hare's naturally boyish appearance and of his talent for impersonating elderly men, contrasting the character in youth in the first act and old age in the second. In rehearsal, Hare struggled with playing the young romantic lead, and eventually, despite Gilbert's advice, he negotiated terms for leaving the company, and Coghlan took over his role. For some time Hare had planned to go into theatre management, and he secured the Court Theatre with W. H. Kendal as his silent partner. Kendal's wife, Madge, played the title role in Hare's first production, Coghlan's Lady Flora, on 18 March 1875, with her husband and Hare in the other leading roles. The production and acting were well received, but though the play was praised by The Era, other papers thought little of it. Hare hoped to continue the tradition of Robertson by fostering new English comedies, but he found that original works by Coghlan and Gilbert were less successful than Coghlan's English version of a French play, A Quiet Rubber, which opened on 8 January 1876, giving Hare one of his greatest successes. In the same year he also did good business with A Scrap of Paper, Palgrave Simpson's adaptation of a French comedy, and a revival of an older English comedy, New Men and Old Acres. Hare did not appear in all his own productions; he was not in the cast of Broken Hearts, although one part was evidently written with him in mind; and it continued throughout most of the 19th century: "an establishment long reputed the most unfortunate in London (1859); "this seemingly ill fated place of amusement" (1875); "an unlucky one; its capacity was so small that [it did not pay] even with full houses" (1888);|group= n At the invitation of Lord Newry, the owner of the freehold of the theatre, Hare and the Kendals jointly took over the management of the house in 1879. For the first time, the theatre's reputation was steadily defied. The new lessees aimed both to amuse and to improve public taste, and in Wearing's view they achieved their aim. Under their management the St James's staged twenty one plays: seven were new British pieces, eight adaptations of French plays, and the rest were revivals. Madge Kendal had the star part, but her husband's dashing army officer was also well liked, and The Morning Post praised Hare's "masterly" performance as the old colonel, giving "extraordinary zest and brilliancy" and "bring[ing] down the house in shouts of laughter and applause". The partnership had another early success at the beginning of 1880 with a revival of Tom Taylor's popular play, Still Waters Run Deep. The Kendals took the main roles but the laurels went to Hare in the comparatively small part of Potter, a performance described by the writer T. Edgar Pemberton as "a masterpiece of character acting, faultless in get up and, indeed, in all respects. [A] keen instance of unexaggerated eccentricity". Wearing regards The Money Spinner (1881) as of particular importance to this period of the theatre's history, being the first of several of A. W. Pinero's plays staged there by Hare and the Kendals. It was regarded as daringly unconventional and a risky venture, but it caught on with the public, partly for Hare's character, the "disreputable but delightful old reprobate and card shark" Baron Croodle. Kendal's Orlando had a lukewarm reception, and Hare's Touchstone was considered by some to be the worst ever seen. among their male colleagues were George Alexander, Allan Aynesworth, Albert Chevalier, Henry Kemble, William Terris, Brandon Thomas and Lewis Waller. He opened on 24 April 1889 with Pinero's The Profligate, in which he played the part of Lord Dangars. The play received mixed reviews but ran for seven months. Two other Pinero plays followed during Hare's tenure: Lady Bountiful (1891), and The Notorious Mrs Ebbsmith (1895), with Mrs Patrick Campbell in the latter. Two other notable productions at the Garrick were Grundy's A Pair of Spectacles (1890), which became Hare's greatest popular success, Less successful productions included an English version of Sardou's melodrama La Tosca (1889) and Grundy's comedy An Old Jew (1894), both of which were taken off after short runs. Hare made his American debut in January 1896, appearing at Abbey's Theatre, New York, with a company including Julia Neilson, Charles Groves and Fred Terry, in The Notorious Mrs Ebbsmith, A Pair of Spectacles, A Quiet Rubber, and Gilbert's Comedy and Tragedy. The Times reported his American visit as "immensely successful contrary to some expectations, his very quiet, delicate art found many admirers". In the West End in 1899 Hare had one of his greatest box office and critical successes in the title role of Pinero's The Gay Lord Quex. The play divided opinion among the reviewers, although more were in favour than not, but the notices for Hare were uniformly enthusiastic. The Pall Mall Gazette said: "Mr John Hare has done few things better: dignified, courteous, urbane, he suggests with infinite tact the presence of a jeunesse orageuse." The Morning Post commented that Hare had "added one more to a long series of triumphs". The Era called his Lord Quex "a masterpiece of comic acting" and said that no other actor in England could have played the part as he did.
20 ғасыр
Жаңа пьесадағы Харенің соңғы рөлі – Дж. М. Барридің «Кішкентай Мэри» (1903) пьесасындағы Лорд Карлтон болды. «The Saturday Review» журналында Макс Бербом Харенің өнерін бағалай келе: «Оны өте жақсы құрғақ шеридің бір стаканын ішкен кездегідей ләззатпен тамашалайсың», – деп жазды. Бірінші рет емес, Харе пьесадан гөрі жақсы пікірлер алды, бірақ ол оны 1904 жылы гастрольдік турға алып шығуға лайық деп ойлады, онда Хилда Тревелян Нина Бусиконың орнына бас рөлді сомдады. Өмірінің қалған бөлігінде Харе ескі табыстарын жаңартып, Америкада және провинцияларда гастрольдеп, түрлі Вест-Энд театрларында қысқа маусымдар өткізді. 1907 жылы ол британдық қоштасу туры деп жарияланған турды бастады; сондай-ақ ол сол жылы Эдуард VII үшін арнайы қойылымдарда өнер көрсетті – Сандрингемде «Тыныш резина» және Виндзор сарайында «Көздік жұбы». Сандрингемдегі қойылымда ол рыцарь атағын алды. Сахнадағы соңғы реттері 1917 жылдың шілдесінде «Көздік жұбы» спектаклін қайта қойғанда болды, ол соғыс кезеңінде қайырымдылыққа үлкен сома жинады, ал сол жылдың қыркүйегінде ол Виндхэм театрында сол пьесада ойнады. «The Observer» газеті «әлі де әдемі, көңілді, әсерлі қойылым» берген қуанышқа тоқталып, «өз рөлін жақсы көретін, оған сенгендіктен, оны әдемі ойнайтын, сондай-ақ бізге де сенуге және одан ләззат алуға мүмкіндік беретін актердің сирек кездесетін тәжірибесін ұсынатын» қойылым туралы жазды. 1921 жылдың желтоқсанында Харе тұмауға, содан кейін пневмонияға шалдықты. Ол 1921 жылдың 28 желтоқсанында 77 жасында Лондонның Куинс-Гейттегі үйінде қайтыс болды. Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуіндегі жерлеу рәсімінен кейін ол 31 желтоқсанда Хэмпстед зиратына жерленді.