Кіріспе

Apotex Inc v Wellcome Foundation Ltd, [2002] 4 S. C. R. 153, Канада Жоғарғы Сотының Канадада патенттің пайдалы болуы талабына қатысты маңызды шешімі болып табылады. Сот генерикалық дәрі өндіруші Novopharm және Apotex компанияларының Glaxo Wellcome компаниясының АЗТ (АЙДС-ке қарсы дәрі) патентын жарамсыз деп жариялау туралы шағымын қабылдамады.

Өмірбаян

1983 жылдан бастап Glaxo Wellcome компаниясының тобы СПИД-ке қарсы препаратты зерттеуді бастады. Топ ВИЧ-тың өмірлік циклының кері транскрипция кезеңінде тоқтатуға қабілетті тізбекті үзушіні жасауды мақсат етті. Химиялық құрылымы негізінде таңдалған препараттар 1984 жылдан бастап тексеріле бастады. Сол кезде тексерілген препараттардың бірі қазір AZT деп белгілі. Бұл препарат алғаш рет 1964 жылы қатерлі ісіктерді зерттеушілермен синтезделген, бірақ аталған жоба кейіннен тоқтатылған. Одан бері Glaxo Wellcome компаниясы AZT-ны бактерияға қарсы препарат ретінде дамытып келді. Егешкілердің жасушаларында жүргізілген in vitro сынақтары AZT-ның СПИД-ке қарсы тиімді болу мүмкіндігін көрсетті. Glaxo Wellcome компаниясы препаратты адам жасушаларында сынауға мүмкіндігі болмағандықтан, бұл жұмыс үшін Ұлттық денсаулық сақтау институттарымен (NIH) келісімшарт жасасты. 1985 жылдың ақпан айында NIH Glaxo Wellcome компаниясына тексерудің оң нәтижелерін хабарлады, ал 1985 жылдың 16 наурызында Glaxo Wellcome компаниясы Ұлыбританияда AZT-ның жаңа қолданылуына патент алуға өтініш берді. Апелляциялық шағымданушы, жалпы қолданыстағы препараттарды өндірушілер, осы патенттің заңдылығына күмән келтірді.

Пайдалылығы

Генерик препараттарды өндірушілер патенттің пайдалылық талабына сай келмейтінін мәлімдеді. Сотта судья Бинни өнертабыстың пайдалылығын анықтау үшін дұрыс болжау доктринасын қарастырды. Үш элемент бар. Біріншіден, болжаудың нақты негізі өтінім берілген күні болуы керек. Екіншіден, өнертапқыш нақты деректерден қалаған нәтижеге жетуге мүмкіндік беретін дұрыс логикалық тұжырымдамаға ие болуы керек. Үшіншіден, дұрыс ақпарат жариялау қажет. Судья Бинни болжамдылық – фактілік мәселе деп есептегендіктен, ол алдынғы сот шешіміне сүйенді және дұрыс болжаудың барлық үш талабы орындалғанын анықтады. Патент өтінімі берілген кезде Glaxo Wellcome AZT-нің адамдарды ұзақ мерзімге емдеуге жарамды екенін, оның класындағы қосылыстар тізбекті тоқтатушы ретінде әрекет ете алатынын және in vitro тиімділігі адам жасушаларында көрсетілгенін білген. Дұрыс болжау доктринасын қолдануда судья Бинни бұл доктрина жалпыға қолданылуы мүмкін екенін, бірақ оны "[сеңіру] арқылы сәтті болжау немесе қарапайым болжамдарды қосу үшін оның теріс пайдаланылмауын қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдау қажеттігін" атап өтті.

Ашкөздікпен талап ету

Патент АЗТ-нің профилактикалық және емдік қасиеттері бар екенін мәлімдеді. Жалпы өндірушілер патентке шабуыл жасап, дәрінің қандай да бір профилактикалық қасиеттері бар екенін болжауға ешқандай негіз жоқ екенін айтты. Сот бұл аргументті қабылдамады, оның орнына "профилактика" анықтамасы "себепші факторды [АИТВ-ні] міндетті түрде жоймай, [СПИД] ауруының белгілері мен симптомдарының дамуын болдырмауды" қамтиды деп шешті.

Өнертабыс

Генерикалық дәрі өндірушілер сондай-ақ патентті жарамсыз деп жариялауға тырысты, себебі адам жасушаларын тексеруді жүзеге асырған NIH зерттеушілері патентте бірлескен өнертапқыштар ретінде көрсетілмеген. Әділет судьясы Бинни бірлескен өнертапқыш саналу үшін адамның өнертапқыштық идеяның өзіне қатысуы керек екенін, оны жай ғана тексеру жеткіліксіз екенін қорытындылады.