Кіріспе

10 ғасырдағы Үндістанның Гуджарат аймағынан табылған мыс тақташа жазулары

Харсола мыс тақташалары – 949 жылғы екі үнді жазуы, олар Нагар брахманы әке-баласына екі ауылдың берілуін тіркеген. Бұл берілу Парамара патшасы Сияка II-нің бұйрығымен жасалған. Мыс тақташалар қазіргі Гуджарат штатындағы Харсол (немесе Харсола) қаласынан табылған. Сияканың Парамара әулетінен келген ата-бабаларынан басқа, жазуда Раштракута титулдары бар адамдар да есімдері аталады. Оларды Раштракута патшалары деп тануға байланысты, кейбір тарихшылар Парамаралардың Раштракуталардан тарағанын айтады. Дегенмен, басқалары бұл адамдардың Мальвадағы Раштракуталардың мұрагерлері ретінде көрсетілу үшін Раштракута титулдарына ие болған Парамара билеушілері болғанын дәлелдейді.

Тарих

ХХ ғасырдың басында тақталар Виснагар брахманы Бхатта Маган Мотирамның иелігінде болды, ол Харсол тұрғыны еді. Ол осы тақталарды қашан және қалай алғанын білуге болмайды. Кешавлал Дхрувтің мәлімдемесіне сәйкес, алғашқы екі тақта ("Грант А") бір сақинамен біріктірілген күйде табылды, ал қалған екі тақта ("Грант В") бөлек жатқан. Тек бір тақтада ғана Гаруда символы (Парамара әулетінің патшалық белгісі) бейнеленген, сондай-ақ екі грантты да бір патша бір күні әке мен баласына берген. Осыған сүйенсек, бастапқыда барлық тақталар біріктірілген болуы керек деп болжауға болады. Д. Б. Дискалкар 1922-23 жылдары осы тақталарды байқап, көшірмесін гужарати тіліндегі "Пураттаттава" журналында жариялады. Кейін ол К. Н. Дикшитпен бірлесіп, "Эпиграфия Индика" жинағының XIX томында (1927) аудармасымен бірге қайта қараған көшірмені жариялады.

Мазмұны

Мыс тақталар тіктөртбұрышты келген, және олардың тек бір жағында ғана жазулар бар. А грантының бірінші мыс тақтасының мөлшері 21,5 см х 13 см, және ол 16 жолдан тұрады. Екінші тақтаның мөлшері 21 см х 8,5 см, және онда 11 жол бар. В грантының екі мыс тақтасының да шамамен мөлшері 20 см х 13 см, және олар тиісінше 16 және 13 жолдан тұрады. Екі грант та санскрит тілінде және нагари әрпімен жазылған. Мәтін проза мен өлеңнің қосындысынан тұрады.

Кіріспе

Гранттың ресми бөлігі мен Гаруда белгісінен басқа, екі гранттың мазмұны толық сәйкес келеді. Екі грант та дәстүрлі символмен және Вишнудың Вараха аватарының құты-берекесін тілейтін өлеңмен басталады. Бірінші тақтада оң қолында жылан ұстаған, ұшып тұрған Гаруда бейнеленген; сол қолы жыланды ұруға көтерілген. Гранттардағы адам пішіндес, қанаттары бар, өте әдемі ойылған Гаруда суреті – бұл сурет салудың ертерек түрі, кейіннен жайни қолжазбаларында қолданылған жайни стилі деп белгілі болды.

Орындардың анықталуы

Кетака қазіргі Кеда қаласының маңындағы аймақ ретінде белгілі. Оның билеушісінің кім екені нақты емес, бірақ ол Брахмавак әулетінен Прачанданың ұрпағы болуы мүмкін. 910 жылғы Кападвандж құжатына сәйкес, Раштракута патшасы Акалаварша Прачанданы Кхетака мандаласына жауапты еткен. Йогараджаның кім екені де белгісіз: ол Чавда басшысы немесе Чаулукья басшысы Авантиварман Йогараджа II болуы мүмкін. Гуджараттың Чавдалары мен Чалукиялары Пратихаралардың қарауында болған, ал Сияка Раштракуталардың феодалы ретінде олардың біріне қарсы жорық ұйымдастырған болуы мүмкін. Мохадавасака (сыйға берілген ауылдар орналасқан аудан) қазіргі Модасамен теңестіріледі. Кумбаротака және Сихака ауылдары қазіргі Камрод және Сика ауылдарымен сәйкес келеді. Анандпура, сыйлық алғандардың туған жері, Ваднагармен теңестіріледі. Шиваната, патшаның лагері құрған жері, Сарналмен бір болуы мүмкін.