Тілдер тобы: лингвистикалық байланыстар, прото-тілдердің диффузиясы, тілдердің таралуы мен өзгеруі. Тілдердің қарым-қатынасы мен эволюциясы туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Туысқан тілдер тобы
Group of related languages
Тарихи тіл білімінде, байланыс – прототілдің біртіндеп таралуы мен ерекшеленуі нәтижесінде пайда болған, туысқан диалекттер мен тілдердің желісі. Бұл терминді Малкольм Росс Батыс мұхит тілдерін зерттеуінде енгізді. Ол тіл отбасынан өзгеше, себебі тіл отбасы прототілді қолданушы қауым бір-бірінен оқшауланып, желі құрамайтын топтарға бөлінген кезде пайда болады.
In historical linguistics, a linkage is a network of related dialects or languages that formed from a gradual diffusion and differentiation of a proto language. The term was introduced by Malcolm Ross in his study of Western Oceanic languages It is contrasted with a family, which arises when the proto language speech community separates into groups that remain isolated from each other and do not form a network.
Принцип
Тілдер тарихи түрде бұрынғы диалектілік континуумның әртараптануынан пайда болған кезде байланыстар қалыптасады. Оның құрамындағы тілдер кейінгі жаңалықтарды бөлісуге қарамастан айырылып кеткен болуы мүмкін, немесе мұндай диалекттер байланысқа түсіп, біріккен болуы да мүмкін. Кез келген диалектілік континуумда жаңалықтар көршілес диалекттер арасында қиылысатын үлгілерде таралады. Осы қиылысатын жаңалықтардың үлгілері диалектілік континуум байланысқа айналғанда айқын көрінеді. Салыстырмалы әдіс бойынша, бір жиын жаңалықтарды ғана бөлісетін тілдер тобы "(генеалогиялық) кіші топты" құрайды. Сондықтан, байланыс әдетте қиылысатын кіші топтардың болуымен сипатталады. Ағаш моделі қиылысатын кіші топтардың болуына мүмкіндік бермейді, сондықтан байланысты бейнелеу үшін тиімді емес, оны толқын моделі арқылы қарастыру оңтайлы. Ағаш моделіне негіз болатын кладистік тәсіл, әр кіші топтың ортақ ата-бабасының басқа туысқан тілдерден бөлек болуын және олардың "бөлінуінен" кейін олармен ешқандай жаңалықты бөлісе алмауын талап етеді. Бұл талап Росс пен Франсуадың байланыстарға қатысты көзқарасында жоқ. Олардың генеалогиялық кіші топтарында да ортақ ата-бабадан тараған тілдер бар, олар ерекше ортақ жаңалықтар жиынтығымен анықталады, бірақ олардың ортақ ата-бабасы көршілерінен дискретті түрде бөлінбеген болуы мүмкін. Мысалы, {A B C D E F} диалекттер тізбегі бірқатар тілдік өзгерістерге ұшырауы мүмкін, олардың кейбіреулері {BCD} тілдеріне, енді біреулері {CDE} тілдеріне, ал тағы басқалары {DEF} тілдеріне әсер етуі мүмкін.
Linkages are formed when languages emerged historically from the diversification of an earlier dialect continuum. Its members may have diverged despite sharing subsequent innovations, or such dialects may have come into contact and so converged. In any dialect continuum, innovations are shared between neighbouring dialects in intersecting patterns. The patterns of intersecting innovations continue to be evident as the dialect continuum turns into a linkage. According to the comparative method, a group of languages that exclusively shares a set of innovations constitutes a "(genealogical) subgroup". A linkage is thus usually characterised by the presence of intersecting subgroups. The tree model does not allow for the existence of intersecting subgroups and so is ill suited to represent linkages, which are better approached using the wave model. The cladistic approach underlying the tree model requires the common ancestor of each subgroup to be discontiguous from other related languages and unable to share any innovation with them after their "separation". That assumption is absent from Ross and François's approach to linkages. Their genealogical subgroups also have languages descended from a common ancestor, as defined by a set of exclusively shared innovations), but whose common ancestor may not have been discretely separated from its neighbours. For example, a chain of dialects {A B C D E F} may undergo a number of linguistic innovations, some affecting {BCD}, others {CDE}, still others {DEF}.
Мысалдар
Байланыстың мысалы – Банда теңізінің (Индонезиядағы Оңтүстік Молукка аралдарындағы теңіз) орталық малай-полинезия тілдері арқылы қалыптасқан байланыс. Орталық-шығыс малай-полинезия тілдері көбінесе екі тармаққа бөлінеді: орталық малай-полинезия және шығыс малай-полинезия, олардың әрқайсысы оларды біріктіретін және бір-бірінен ерекшелейтін нақты белгілерге ие. Дегенмен, Proto Eastern және Proto Central-Eastern Malay Polynesian тілдерін қайта құру мүмкін (соответственно, орталық малай-полинезия тілінің туысы және атасы), ал Proto Central Malay Polynesian тілін Proto Central Eastern Malay Polynesian тілінен ерекшелендіре отырып қайта құруға болмайды. Орталық малай-полинезия тілдерінің тармақтары шығыс малай-полинезия тілі сияқты көне болуы мүмкін, бірақ олар қазір оларды бір отбасы ретінде анықтайтын ерекшеліктерді алмастырған болуы керек. Шығыс малай-полинезия тілдеріне тән ерекшеліктер бір ата-баба тілінде болған деп есептеуге болады, бірақ орталық малай-полинезия тілдері үшін мұндай болжам жасауға болмайды. Бұл жағдай орталық малай-полинезия тілдерінің ортақ түбін жоққа шығармайды. Бұл тек олардың шығыс малай-полинезия тілдерімен қарым-қатынасының дәуірін осыған дейінгідей ескі деп қайта қарау ғана. Ол әлемдегі көптеген тілдер отбасыларының іс жүзінде байланыстар екенін, олардың құрамындағы топтардың бірінің ішіне бірі кірмейтінін, бірақ қиылысатынын айтады. Ол Вануатудың солтүстігіндегі, Фиджи және Полинезиядағы, сондай-ақ Пама-Нюган, Атабаскан, Семит, Синит және Индоевропа тілдерінің кейбір бөлімдерін мысалға келтіреді. Индоевропа тілдерінің ішінде индо-арий, батыс-роман және герман тілдері де өздерінің жеке байланыстарын құрайды.
An example of a linkage is the one formed by the Central Malayo Polynesian languages of the Banda Sea (a sea in the South Moluccas in Indonesia). The Central–Eastern Malayo Polynesian languages are commonly divided into two branches, Central Malayo Polynesian and Eastern Malayo Polynesian, each having certain defining features that unify them and distinguish them from the other. However, whereas Proto Eastern and Proto Central–Eastern Malayo Polynesian can be reconstructed (the sibling and the parent of Central Malayo Polynesian, respectively), a Proto Central Malayo Polynesian language reconstruction, distinct from Proto Central Eastern Malayo Polynesian does not seem feasible. It may be that the branches of Central Malayo Polynesian are each as old as Eastern Malayo Polynesian but that they went on to exchange features that are now considered to define them as a family. The features common to Eastern Malayo Polynesian can be assumed to have been present in a single ancestral language, but that is not the case for Central Malayo Polynesian. This scenario does not amount to a denial of a common ancestry of the Central Malayo Polynesian languages. It is only a reinterpretation of the age of the relationship to be just as old as their relationship to Eastern Malayo Polynesian. suggests that most of the world's language families are really linkages that are made up of intersecting, not nested, subgroups. He cites the Oceanic languages of northern Vanuatu as well as those of Fiji and of Polynesia and at least some sections of the Pama Nyungan, Athabaskan, Semitic, Sinitic, and Indo European families. Within Indo European, Indo Aryan, Western Romance and Germanic, in turn, form linkages of their own.