Анықтамалық емес тұжырымдамалар және тілдегі мағыналық қабыстықтар
Opaque context
Тіл біліміндегі референттік емес контекст – мағынасы бірдей сөздердің орнына қойылғанда шындық өзгеріп кетсе, оны алмастыру мүмкін емес жағдай. Мысалдармен түсіндірілген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тұнық емес контекст немесе референттік тұнық емес контекст – бұл сөйлемдердің шындығын өзгертпей, бірдей объектіге сілтеме жасайтын ("теңдес") өрнектерді ауыстырудың әрқашан мүмкін болмайтын тілдік контексті. Мұндай өрнектер әдетте грамматикалық жағынан жекеше болады. Сондықтан, теңдес өрнектерді тұнық емес контекстке қою шындықты сақтамайды. Мысалы, "Лоис x-ті батыр деп ойлайды" – тұнық емес контекст, себебі "Лоис Суперменді батыр деп ойлайды" сөйлемі шын, ал "Лоис Кларк Кентті батыр деп ойлайды" сөйлемі жалған, тіпті "Супермен" мен "Кларк Кент" теңдес өрнектер болса да.
An opaque context or referentially opaque context is a linguistic context in which it is not always possible to substitute "co referential" expressions (expressions referring to the same object) without altering the truth of sentences. The expressions involved are usually grammatically singular terms. So, substitution of co referential expressions into an opaque context does not always preserve truth. For example, "Lois believes x is a hero" is an opaque context because "Lois believes Superman is a hero" is true while "Lois believes Clark Kent is a hero" is false, even though 'Superman' and 'Clark Kent' are co referential expressions.
Қолданылуы
Термин философиялық анықтамалық теорияларда қолданылады және оны референттік ашықтығы бар контекстпен салыстыру керек. Жалпы жоспар бойынша:
The term is used in philosophical theories of reference, and is to be contrasted with referentially transparent context. In rough outline:
Түйсіксіздік: "Мария Цицеронның ұлы шешен екеніне сенді" деген сөз түйсіксіз контекст тудырады; Цицеронды «Тулли» деп атағанмен, біз осы контекстте «Тулли» дегенді «Цицерон» дегенмен алмастыра алмаймыз («Мария Туллидің ұлы шешен екеніне сенді») және бірдей шындық мәнін кепілдік бере алмаймыз, себебі Мария «Тулли» және «Цицерон» аттарының бір адамды білдіретінін білмеуі мүмкін. Әрине, егер Мария Цицеронның ұлы шешен екеніне сенсе, онда Мария Туллидің ұлы шешен екеніне сенетін сезім туады, тіпті ол «Тулли» мен «Цицерон» бір екенін білмесе де. Бұл тікелей анықтамалық теориялардың мәні, яғни есімнің мәні – оның анықталатын нәрсесі деген пікір. Ашықтық: «Цицерон – римдік шешен» деген сөз ашық контекст тудырады; мұнда «Цицерон» дегенді «Тулли» дегенмен алмастыруда ешқандай қиындық жоқ: «Тулли – римдік шешен». Егер «Цицерон» және «Тулли» бір адамды білдірсе, екі сөйлем де міндетті түрде бірдей нәрсені білдіреді. Бұл элемент түйсіксіз контекстте жоқ, онда атаудың өзгеруі бастапқыдан өзгеше мағына беретін сөйлемге әкелуі мүмкін. Терминнің осыған ұқсас қолданылуы бағдарламалау тілдері мен логика сияқты жасанды тілдерге де қатысты. Жоғарыдағы Цицерон-Тулли мысалын оңай бейімдеуге болады. Терминнің аталуын көрсету үшін белгіні дұрыс қолданыңыз. Алты әріптен тұратын терминдерге қатысты дұрыс болатын предикатты анықтаңыз. Содан кейін бұл түйсіксіз контекст тудырады немесе референттік тұрғыдан түйсіксіз болады, себебі дұрыс, ал екіншісі жалған. Бағдарламалау тілдерінің семантикасы логиканың шындық және жалғандық семантикасынан бай, сондықтан оператор басқа себептермен де референттік тұрғыдан ашық болмауы мүмкін.
Opacity: "Mary believes that Cicero is a great orator" gives rise to an opaque context; although Cicero was also called 'Tully', we can't simply substitute 'Tully' for 'Cicero' in this context ("Mary believes that Tully is a great orator") and guarantee the same truth value, for Mary might not know that the names 'Tully' and 'Cicero' refer to one and the same thing. Of course, if Mary does believe that Cicero is a great orator, then there is a sense in which Mary believes that Tully is a great orator, even if she does not know that 'Tully' and 'Cicero' corefer. It is the sense forced on us by "direct reference" theories of proper names, i. e. those that maintain that the meaning of a proper name just is its referent. Transparency: "Cicero was a Roman orator" gives rise to a transparent context; there is no problem substituting 'Tully' for 'Cicero' here: "Tully was a Roman orator". Both sentences necessarily express the same thing if 'Cicero' and 'Tully' refer to the same person. Note that this element is missing in the opaque contexts, where a shift in the name can result in a sentence that expresses something different from the original. Similar usage of the term applies for artificial languages such as programming languages and logics. The Cicero–Tully example above can be easily adapted. Use the notation as a quotation that mentions a term Define a predicate which is true for terms six letters long. Then induces an opaque context, or is referentially opaque, because is true while is false. Programming languages often have richer semantics than logics' semantics of truth and falsity, and so an operator such as may fail to be referentially transparent for other reasons as well.