Кіріспе

Эфирлік күш – Томас Эдисонның кейіннен жоғары жиілікті электромагниттік толқындар деп түсінілген құбылысты сипаттау үшін қолданған термині. Эдисон бұл – кейбір адамдардың эфирде бар деп сенген құпия күш екенін ойлады. 1875 жылдың соңында Эдисон және оның көмекшілері акустикалық телеграфпен тәжірибе жасап жатқанда, олардың жылдам қозғалған ұшқын аралығы көршілес реледе ұшқын тудыратынын байқады. Келесі зерттеулер көрсеткендей, бұл құбылысты бірнеше метр қашықтықта, қосымша кабельдерсіз де жасауға болады. Эдисон осы аз ғана дәлелге сүйеніп, бұл «нағыз белгісіз күш» екенін мәлімдеді, себебі ол ұшқынның заряд тасымай электр қуатын таратып жатыр деп сенді. Эдисон бұл жаңалық телеграф байланысын арзандатып, Атлантикалық мұхиты арқылы кабельдерді оқшаулаусыз төсеуге мүмкіндік береді деген қорытындыға келді. Сондай-ақ, ол Елена Блаватскаяның Теософиясына көңілі толмағаннан кейін, спиритуализм, оккультизм және басқа да мистикалық құбылыстарға ғылыми түсіндірме беру үшін жаңа күштерді табуға қызығушылық танытты. Эдисонның аппараты батареялармен қуатталатын және антенна ретінде әрекет ететін, шамамен 12х8 дюймді қалайы фольгаға қосылған жоғары жиілікті ұшқын аралығынан тұрды. Жерге қосылған ұқсас қалайы фольга парағы шамамен сегіз фут қашықтықта орналасқан, олардың арасында тағы екі жерге қосылмаған қалайы фольга парағы болды. «Қабылдағыш» парақшаларында ұшқындар көрінді. Іс жүзінде, Эдисон сымсыз хабар таратуды байқаған, бірақ кейін осы мүмкіндікті пайдаланбағанына өкінді.

Дау

Томас Эдисон бұл жаңалықты, ол эфирлік күш деп атады, баспасөзге жариялады және ол туралы ақпараттар 1875 жылдың 29 қарашасынан бастап Ньюарк газеттерінде жариялана бастады. Эфирлік күш бастапқыда құлшына қабылдануға қарамастан, күмәнданушылар бұл шынымен жаңа құбылыс па, әлде электромагниттік индукция сияқты бұрыннан белгілі құбылыстың салдары ма деп сұрақ қоя бастады. Күмәнданушылардың қатарында Telegraph газетінің редакторы Джеймс Эшли, өнертапқыш Элиу Томсон және Томсонпен бірге оқыған орта мектеп мұғалімі Эдвин Хьюстон болды. Томсон мен Хьюстон бірқатар мұқият тәжірибелер жүргізіп, ұшқындардың іс жүзінде зарядты алып жүретінін анықтады.

Күмәндануды ғылыми тұрғыдан түсіндіру оңай емес, өйткені Джеймс Клерк Максвелл мұндай толқындарды 1864 жылы болжаған (ал 1889 жылы Генрих Герц растаған). Жағымсыз қабылдау, мүмкін, Эдисонның кәсіби ғылыми қауыммен дұрыс қарым-қатынас орнатудағы қиындықтарымен байланысты. Ақырында, дау-дамайлар осы деңгейге жетті де, Эдисонның негізгі қаржылық демеушісі – Western Union компаниясы, оны эфирлік күшті зерттеуден және оны жариялаудан бас тартуға, ал Western Union коммерциялық тұрғыдан тиімді деп санайтын жобаларға көшуге мәжбүрледі. Эдисон 20-30 метр қашықтыққа сигналдарды жібергеніне қарамастан, жұмысты тоқтатты. Ол сондай-ақ эфирлік күштен бас тартқанға дейін "эфирлік телеграф" үшін патентке өтініш дайындады, бірақ оны тіркемеді.

Кейінгі дамуы

1885 жылы Эдисон тағы да ұшқын арқылы сигнал беруді зерттеуге кірісті, теміржол телеграф жүйесінде жұмыс істеп жүргенде, бес жүз футқа дейін сигналды таратуға қол жеткізді. Эдисон мұның кемелер арасында және кемеден жағаға байланыс үшін пайдалы болуы мүмкін деп ойлап, жүйеге патент алды. Эдисон патентті коммерциялық түрде дамытпады, бірақ оның бұрынғы ассистенті Фрэнсис Джельдің сөзіне сүйенсек, оны Гульельмо Маркониге сатты, ол осыдан радиобәйланыс жасады.