Кіріспе

Ахея княздігі туралы 14 ғасыр мәтіні Мореяның хроникасы (Τὸ χρονικὸν τοῦ Μορέως) – 14 ғасырдың ұзақ тарихи мәтіні, оның төрт нұсқасы қолда бар: француз, грек (нақылда), итальян және арагон тілдерінде. 9 000-нан астам жолдан тұратын Хроника, франктардың Грекияның құрлық бөлігінде феодализмді орнату оқиғаларын баяндайды. Батыс Еуропалық крестшілер Пелопоннеске (сол кезде Морея деп аталған) Төртінші крест жорығынан кейін қоныстанды. Хроникада 1204 жылдан 1292 жылға дейінгі (немесе кейінгі, нұсқасына қарай) кезең қамтылған. Онда Ахея княздігінің әкімшілік құрылымы туралы маңызды мәліметтер келтірілген.

Морея жылнамасының сақталған мәтіндері

Грек мәтіні – өлеңмен жазылған жалғыз мәтін. Француз, итальян және арагон мәтіндері прозамен жазылған.

Италиялық мәтін

Cronaca di Morea – бұл алдыңғы мәтіндерден кейін жинақталған және бірнеше қателіктері бар мазмұндама. Оның бастауы – Туриндегі грек қолжазбасында табылған мәтін.

Арагон тіліндегі мәтін

Libro de los fechos et conquistas del principado de la Morea, 14 ғасырдың соңында, 1393 жылы грек нұсқасы мен басқа кейінгі дереккөздер негізінде, Әулие Иоанн орденінің Ұлы Мастері Жан Фернандес де Хередияның тапсырысымен жазылған. Онда 1393 жылға дейінгі оқиғалар баяндалады.

Қай мәтін түпнұсқа? Қай нұсқасы бірінші шыққан?

Мореяның жылнамасының бастапқы мәтіні жоғалып қалған көрінеді.

Жылнаманың тілі

Константинопольдің құлауы жылы, 1453 жыл, ортағасырлық және қазіргі грек тілінің арасындағы шартты шекараны белгілейді, сондықтан Мореяның хроникасы көбінесе ортағасырлық грек тіліне жатқызылады. Дегенмен, Мореяның хроникасы, Птохопродромиялық өлеңдер мен ақындық әндер қазіргі грек әдебиетінің бастамасы саналады. Олар "Византия / ортағасырлық тіл" және "(алғашқы) қазіргі грек" әдебиетінің құрамына жатады.

Баспадағы алғашқы басылымдар

Хрониканың алғашқы баспа басылымы 1840 жылы Дж. А. Букон тарапынан жарық көрді. Онда Парижде сақталған грек мәтіні қамтылған. Букон кітапқа Βιβλίον της κουγκέστας του Μωραίως (Мореяны бағындыру кітабы) деген ат қойды, бұл мәтіннің өзіндегі атаудан өзгеше. Хрониканың екінші басылымы – Буконның 1845 жылы Копенгагендегі грек мәтінін басып шығарғаны. 1889 жылы Джон Шмитт Копенгаген және Париж қолжазбаларының екі мәтінін салыстырып, бірге жариялады.

Аудармалар

1964 жылы Гарольд Э. Лурье грек мәтінін аударған.