Аймақтық экономика – экономиканың саласы, өңірлік мәселелерді зерттейді. Географиялық артықшылықтар, өңір өсімі, саясат және ғылыми талдау қарастырылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономиканың ішкі саласы
Sub discipline of economics
Аймақтық экономика – экономиканың ішкі саласы және көбінесе әлеуметтік ғылымдардың бір саласы ретінде қарастырылады. Ол географиялық шеңберде талдауға болатын аймақтық проблемалардың экономикалық жақтарын қарастырады, соның нәтижесінде теориялық немесе саяси тұжырымдар жергілікті де, жаһандық деңгейдегі аймақтарға қатысты жасалуы мүмкін. Аймақтық экономика – аймақтың жалпы өсуі мен гүлденуіне максималды үлес қосу үшін географиялық орналасудың экономикалық артықшылықтары мен адамдардың ең жоғары деңгейдегі қызметін қарастырады.
Regional economics is a sub discipline of economics and is often regarded as one of the fields of the social sciences. It addresses the economic aspect of the regional problems that are spatially analyzable so that theoretical or policy implications can be the derived with respect to regions whose geographical scope ranges from local to global areas. Regional Economics: refer to the economic advantage of a geographical location and human activities of greatest height to contribute maximally to the general growth and prosperity of the region.
Шығу тегі
Аймақтық экономиканың көптеген дәстүрлері аймақтық ғылыммен ортақ, оның алғашқы дамуын Уолтер Изард пен кейбір экономистердің қазіргі аймақтық экономикалық талдауға қанағаттанбауы ынталандырды. Алайда, аймақтық экономикаға осындай сынды көзқарасқа қарамастан, аймақтық ғылымның дамуы барысында аймақтық проблемаларға «экономикалық» көзқарас ең маңыздысы болды және қалып отыр. Экономиканың саласы ретінде ол экономиканың пәніне немесе перспективасына сәйкес келетін тәуелсіз дәстүрлер мен әдістерін де дамытты. 20 ғасырдың басында Германия мен Солтүстік Америкада жеке-жеке дамыған орналасу теориясы және Альфред Маршаллдың «Экономика негіздері» (1890) кітабында сипатталған «жергілікті индустриялардан» туындаған сыртқы экономикалар теориясы аймақтық экономиканың теориялық негізін құрады, ол аймақтық ғылымда орталық рөл атқарды. Август Лёштің «Die räumliche Ordnung der Wirtschaft» (Иена: Gustav Fischer, 1940; 2-ші басылымы, 1944) кітабының кіріспесі мен мазмұны, оның ағылшын тіліне аудармасын 1954 жылы В.Х. Воглом «Жер экономикасы» деген атпен жасаған, экономикалық көзқарас (өндірістік және тұтынушылық) орналасуларға қатысты аймақтық экономикада да, аймақтық ғылымда да маңызды екенін көрсетті. Гарольд Хотеллингтің 1929 жылы «The Economic Journal» журналында «Бәсекедегі тұрақтылық» деген тақырыпта жарияланған экономикалық бәсекеге кеңістіктік көзқарасы, сондай-ақ Эдгар М. Гувердің «Орналасу теориясы және аяқ киім-былғары өнеркәсібі» (1937) және «Экономикалық қызметтің орналасуы» (1948) еңбектері – АҚШ ғалымдарының экономикалық тұрғыдан аймақтық проблемаларды теориялық және эмпирикалық тұрғыдан зерттеуге қосқан үлесі болды. Пол Кругман (1991: 498) «Жоғары өнімділік және экономикалық география» атты мақаласында экономикалық география мен аймақтық экономиканың экономиканы байытудағы маңыздылығын атап өтті, соңында ғылыми үміт туралы былай деді: «Осылайша, бұл мақала аймақтық экономика мен экономикалық географияны зерттеуді жаңаруға серпін береді деп үміттенемін».
Regional economics has shared many traditions with regional science, whose earlier development was propelled by Walter Isard and some economists' dissatisfaction with the existing regional economic analysis. Despite such a rather critical view of regional economics, however, it is hard to be denied that the "economic" approach to regional problems was and has been the most significant one throughout the development of regional science. As a sub discipline of economics, it has also developed its independent traditions and approaches that conform with the subject matter or perspective of economics. Location theory, that had been separately developed in Germany and North America in the early 20th century, and the theory of external economies from "localized industries" (as described in Alfred Marshall's Principles of Economics (1890)) formed the theoretical basis of regional economics, which has played a central role in regional science. As the preface and the contents of August Lösch's Die räumliche Ordnung der Wirtschaft (Jena: Gustav Fischer, 1940; 2nd ed., 1944), whose English translation was made in 1954 by W. H. Woglom under the title of The Economics of Location, consistently showed, economic approach to (industrial and consumer) locations has been central in both regional economics and regional science. Harold Hotelling's spatial approach to economic competition, which was introduced in The Economic Journal in 1929 under the title of "Stability in Competition," and Edgar M. Hoover's Location Theory and the Shoe and Leather Industries (1937) and The Location of Economic Activity (1948) were United States scholars' representative contribution to theorizing and empirically verifying the regional problems from the viewpoint of economics. In his seminal paper, "Increasing Returns and Economic Geography," Journal of Political Economy, Paul Krugman (1991: 498) emphasized the importance of economic geography and regional economics for enriching economics concluding it with his statement of scholarly hope as follows: "Thus I hope that this paper will be a stimulus to a revival of research into regional economics and economic geography."
Анықтама
Винод Дубей (1964) өңірлік экономиканы анықтаудың төрт тәсілін қорытындылады. Бірінші тәсіл – «осындай ғылымды оқшаулау мүмкіндігін жоққа шығару». Винод Дубейдің (1964) сөзінше, «Ұлттық экономикадағы мемлекеттік және жергілікті қаржы» (Алвин Харви Хансенмен бірге) және «Аймақтар, ресурстар және экономикалық өсім» (Эдгар С. Данн, Эрик Э. Лампард және Ричард Ф. Мутпен бірге) кітаптарының авторларының бірі Харви Стивен Перлофф, аймақтық зерттеулерді немесе аймақтық ғылымды «қолданылатын ғылымдарға параллель бөліктерге» бөлу мүмкіндігін жоққа шығарды. Екінші тәсіл – Лионель Чарльз Роббинстің (1932: 15) «Экономика – адамның мінез-құлқының, балама пайдалану мүмкіндігі бар шектеулі құралдармен мақсаттары арасындағы қарым-қатынас ретінде зерттейтін ғылым» деген анықтамасына сәйкес келу, аймақтарда туындайтын экономикалық мәселелерге қатысты. Үшінші тәсіл – өңірлік экономиканы кеңістіктік жалпы тепе-теңдікті зерттейтін экономиканың кіші саласы ретінде анықтау. Бұл тәсілді Л. Лефебер және Х. О. Нурс ерекше атап өтті. Төртінші тәсіл – оны жылжымайтын ресурстарды зерттейтін экономиканың кіші саласы ретінде анықтау. Бұл пікірді Г. Х. Бортс (1960), Дж. Л. Штайн (1961) және Дж. Р. Мейер (1963) қолдады. Хорст Сиберт өзінің «Аймақтық экономикалық өсім» (1969) еңбегінде өңірлік экономиканы кеңістіктегі адамдардың экономикалық мінез-құлқын зерттеу деп қарастырды. Эдгар М. Гувер мен Фрэнк Дьяратанаидің «Аймақтық экономикаға кіріспе» (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1971; 3-ші басылымы, 1984) кітабындағы «Не қайда, неге және соның салдары қандай?» деген сұраққа ғылыми жауаптар жүйесі ретіндегі өңірлік экономиканың анықтамасынан және Дубейдің (1964: 29) «Біркелкі емес таралып, жетілмейтін ресурстар әлеміндегі аймақтардың ерекшеліктері мен өзара байланыстарын зерттеу, осы жағдайлардың тудырған әлеуметтік мәселелерді азайту үшін әлеуметтік инфрақұрылымға инвестицияларды жоспарлауға ерекше назар аудару» деген анықтамасынан келіп, оны шектеулі ресурстарды немесе мемлекеттік иемдіктерді пайдаланып қанша және қайда өндіру және қайта бөлу жүйелерін зерттеу деп анықтауға болады.
Vinod Dubey (1964) summarized the following four approaches to define regional economics. The first approach is "to deny the possibility of isolating such a discipline." According to Vinod Dubey (1964), Harvey Stephen Perloff, who co authored State and Local Finance in the National Economy (with Alvin Harvey Hansen) and Regions, Resources, and Economic Growth (with Edgar S. Dunn, Jr., Eric E. Lampard, and Richard F. Muth), denied the possibility for any break up of regional studies or regional science into "parts parallel to the disciplines employed." The second approach is to conform with the definition of Lionel Charles Robbins (1932: 15), stated as "Economics is the science which studies human behaviour as a relationship between ends and scarce means which have alternative uses," for the economic problems occurring in regions. The third approach is to define regional economics as a sub discipline of economics that addresses spatial general equilibrium. This approach was emphasized by L. Lefeber and H. O. Nourse. The fourth approach is to define it as a sub discipline of economics that addresses immobile resources. This view was supported by G. H. Borts (1960), J. L. Stein (1961), and J. R. Meyer (1963). In his Regional Economic Growth (1969), Horst Siebert viewed regional economics as the study of humans' economic behavior in space. Drawing from the definition of regional economics as the system of the scholarly answers to the question "What is where, and why and so what?" in An Introduction to Regional Economics (New York: Alfred A. Knopf, 1971; 3rd ed., 1984) by Edgar M. Hoover and Frank Giarratanai, and from Dubey's (1964: 29) definition of regional economics as "the study of differentiation and interrelationships of areas in a universe of unevenly distributed and imperfectly mobile resources with particular emphasis in application on the planning of the social overhead capital investments to mitigate the social problems by these circumstances," it is definable as the study of the systems of how (much) and where to produce and redistribute what using scarce resources or public goods.