Клеопатралар: Мысыр тарихының драмы (Cleopatralar: Mısır tarihinıñ dramı)

Кіріспе

1983 жылы BBC теледидарынан шыққан тарихи драмалық сериал

"Клеопатра" – 1983 жылы BBC теледидарынан шыққан сегіз бөлімді тарихи драмалық сериал. Филип Макки жазған бұл туынды Птолемей әулетінің соңғы кезеңіндегі Ежелгі Мысырдағы оқиғаларды, Клеопатраларға ерекше назар аудара отырып көрсетеді. 1980-жылдардың "Мен, Клавдий" сериалындай болуы жоспарланған "Клеопатра" сыншылар тарапынан әртүрлі бағаланды. Ол әдемілік пен қалпыстықтан айырылған фарс ретінде қарастырылды. Сериал, актерлік құрамының кереметтігіне қарамастан, көбінесе жағымсыз қабылданды. Сериалдағы жалаңаштық көріністеріне байланысты көптеген шағымдар түсті. Макки 1983 жылы сериалға байланысты осы туындыны роман ретінде жазды. Сериалдың атауы мен қосымша музыкасын Ник Бикат жазды. 1983 жылдың қаңтарында түпнұсқа көрсетіліммен байланысты 7 дюймдік винил дискісі шығарылды. Шоу ешқашан қайта көрсетілмеген және DVD-де жарық көрмегенімен, "Клеопатра" сериалынан алынған фрагменттер 2015 жылы BBC-нің Клеопатра VII-нің фильмдерде және теледидарда қалай бейнеленгені туралы деректі фильмінде пайдаланылды.

145 ж. б. з.

Александрия, б.з.д. 145 жыл. Күйеуі, король Птолемей VI шайқаста қаза болғаннан кейін, патшайым Клеопатра II таққа отыру үшін кіші әкесі Птолемейге үйленуге мәжбүр болады. Птолемей жасырын түрде әйелі мен марқұм корольдың ұлы, өз немересі және мұрагері Евпаторды өлтіруге бұйрық береді, содан кейін жаңа әйелінен ұл тудырып (оны Мемфис деп атайды), Евпатордың қарындасын, өз өгей қызын және немересі Клеопатра III-ті зорлайды, ол одан жүкті болады. Сондықтан ол анасынан ажырасып, оның орнына оған үйленеді. Олар тынышсыз триумвират ретінде билік етеді. Птолемей мен Клеопатра III халықтың наразылығынан Мысырдан қуылады. Птолемей қарындасы Клеопатра II-ден кек алады: олардың жалғыз ұлы Мемфисті өлтіріп, оның кесілген денесін оған туған күніне сыйлық ретінде жібереді.

128 б. з. д.

Птолемей мен Клеопатра III Мысырға қайта шабуыл жасап, Клеопатра II-ні Сирияға қуды, онда оның қызы Клеопатра Тея патшайым болып табылады, бірақ ол күйеуі, қабілетсіз патша Деметрийдің билігіне үнемі наразы болады. Клеопатра тағын қайтарып алу үшін Деметрийдің көмегін іздейді, бірақ ол сәтсіз аяқтаған соң, оның әйелі оны паналаған ғибадатханада өлтіруге бұйырады. Оның ниеті – өзін патшайым деп жариялау, ал сүйікті кіші ұлы Грипті марионетка билеуші етіп тағайындау, бірақ үлкен ұлы Селевкис бұған кедергі келтіріп, өзін патша деп жариялайды, осылайша анасына Сирия патшайымы болуға рұхсат береді. Ол оны марионетка билеушіге айналдыруға тырысады, бірақ ол оның ықпалына қарсылық көрсеткенде, кешкі ас дастарқанында уландырады. Грипп өлгеннен кейін Сирия патшасы болады, бірақ уақыт өте анасының билікке және ықпалға деген ұмтылысы ұнамай бастайды. Осы уақытта Птолемей мінезінің күрт өзгергенін жариялайды – енді оны Птолемей Жақсылық деп атайды. Ол әпкесі Клеопатра II-мен татуласып, оның Сириядан Мысырға оралып, тағы бір рет патшайым болуына мүмкіндік береді, бұл оның әйелі және бірге билеушісі Клеопатра III-тің наразылығын тудырады, ол анасын әлі де өзіне бәсекелес деп санайды. Клеопатра III мен Птолемейдің үлкен ұлы мен қызы, Нут және Клеопатра IV, Клеопатраның ұнауына қарамастан (өйткені олар бір-біріне ғашық, бірақ ол оны зорлау нәтижесі болғандықтан жек көреді) үйленеді, ал олардың екінші қызы Клеопатра Трифаена өзінің туысы Гриппен тұрмысқа шығады, ол одан кейін анасының ықпалына қарсы тұруды бастайды. Анасы оны өлтірмекке тырысқанда, ол оны у ішіп өлуге мәжбүр етеді.

115 ж. б. з.

Ақырында, патшайым Клеопатра II өз төсегінде тыныштықпен қайтыс болады, ал оның ағасы, Птолемей патша, өлім төсегінде отбасына қырқыс тудыру үшін арнайы жасалған өсиет қалдырады. Оның әйелі Клеопатра III мұрагері ретінде тағайындалады, бірақ ол өзінің сүйікті кіші ұлы Александрды таққа ортақтас етуді жөн көреді. Халыққа бұл ұнамайды, себебі Александр үлкен ұлы емес, сондықтан ол өзінен жиренген үлкен ұлы Чикпеяны Мысыр патшасы деп жариялауға мәжбүр болады, бірақ оны үлкен қызы Клеопатра IV-тен ажырастырады, олардан Клеопатра Беренике деген қызы бар еді, содан соң кіші қызы Клеопатра Селенаны оған үйлендіреді, осылайша ол тұңғыш Клеопатра IV емес, патшаның әйелі және Мысыр патшайымы атанды. Содан кейін ол Клеопатра IV-ті жер аударып, енді Кипр губернаторы болған інісі Александрдан қолдау іздеуге тырысады. Ол сәтсіз аяқталған соң, өзінің туысы Грипп пен әпкесі Трифананың сарайына келеді, олар анасынан Клеопатраны өлімге кесу туралы бұйрық алады. Клеопатра Гриппті алдап, оның ағасы және таққа таласушысы Кизиценге көмектесу үшін әскерін жұмсайды, ол оған үйленеді және оны Сирия патшайымы етеді. Сириядағы азаматтық соғыс жаңа бұрылысқа жеткенде, Грипп пен Трифана Клеопатра IV-ті тұтқынға алады, ал Трифана оны өлтіреді. Біраз уақыттан соң Сириядағы соғыс қайтадан өзгереді, Клеопатра Трифена күйеуінің інісі Цизиценге тұтқынға түседі, ол әйелінің өлімі үшін кек алады және оны азаптап баяу-баяу өлтіреді. Осы уақытта патшайым Клеопатра III және оның қызы, патшайым Клеопатра Селена, ашулы халықты Чикпеяны патшалықтан қууға көндіреді, олар оның анасын өлтіруге тырысқанын айтады. Чикпея Мысырдан қашып Кипрге кетеді, ал Александр ақыры анасының серігіне айналады, ол оны қуыршақтай пайдаланады. Селена жесір қалған Сирия патшасы Гриппке, өзінің туысы және бұрынғы күйеу інісіне үйленеді, ал Клеопатра III Александрды өзінің немересі Клеопатра Береникаға, Чикпея мен Клеопатра IV-тің кішкентай қызына үйлендіруге мәжбүрлейді. Бұл туралы естіген Кипрдегі оның құпия әйелі, тіпті одан ұлы бар екен, өзіне-өзі қол жұмсайды. Александр бұл жаңалықты естігенде, соңғы рет анасына қарсы тұрып, оны тұншықтыруға тырысады, бірақ сәтсіз аяқтайды. Оған жас, бірақ өте амбициялы немересі Клеопатра Береника көмектеседі, ол Мысырдың билеуші патшайымы болуді армандайды және жастықпен әжесін өлтіреді.

Finally, Queen Cleopatra II dies peacefully in her bed, and her brother, King Ptolemy, leaves on his own deathbed a will which he designed to cause mayhem among his family. His wife Cleopatra III is named as his successor, but she chooses her favourite younger son, Alexander, to share the throne with her. The mob dislikes that, because Alexander is not the eldest son, so she has no alternative but to proclaim her elder son Chickpea, whom she loathes, King of Egypt instead, but proceeds to divorce him from her eldest daughter Cleopatra IV, with whom he already has a daughter, Cleopatra Berenike, and to marry her youngest daughter Cleopatra Selene to him instead, making her, and not the firstborn Cleopatra IV, wife of the king and thus queen consort of Egypt. After that she exiles Cleopatra IV, who tries to get support with her younger brother Alexander, who is now governor of Cyprus; when she fails, she goes to the court of her cousin Grypus and her sister Tryphaena, who receives orders from her mother to put Cleopatra to death. Cleopatra doublecrosses Grypus and uses her army to help Grypus's brother and rival to the throne, Cyzicenus, who marries her and makes her Queen of Syria, so when the civil war in Syria takes another turn, Grypus and Tryphaena capture Cleopatra IV and Tryphaena has her killed. Some time later, the war in Syria again takes different turn, and Queen Cleopatra Tryphaena gets captured by her brother in law Cyzicenus, who takes revenge upon her for killing his wife, and slowly and painfully kills her. In the meanwhile, Queen Cleopatra III and her daughter, Queen Cleopatra Selene, arrange for Chickpea to be driven out of the kingdom by an angry mob, whom they convince that Chickpea tried to kill his mother. Chickpea flees Egypt and goes to Cyprus, while Alexander finally becomes his mother's co ruler, whom she treats as a puppet. Selene is married to the widowed King Grypus of Syria, her cousin and ex brother in law, and Cleopatra III forces Alexander to marry his niece Cleopatra Berenike, Chickpea and Cleopatra IV's young daughter. When hearing of this, his secret wife in Cyprus, with whom he even had a son, takes her own life. When Alexander receives the news, he finally stands up to his mother and tries to suffocate her, but fails, only to be helped by the young, but very ambitious Cleopatra Berenike, his niece and chosen bride to be, who wants above everything else to become the ruling queen of Egypt, who finishes her grandmother off with a cushion.

100 б. з. д.

Клеопатра Береника ішімдікке құнығып алған Александрдан құтылуды жоспарлайды. Апион қайтыс болғаннан кейін Мысырдың Киренаика провинциясы Римге өтеді, ал Александр генералдарының қалауына қарамастан ештеңе жасамайды. Әскер патшаға мойын бұрмайды, ол Сириядан жалдамалы әскер құруға тырысады, оларға Ұлы Александрдың қабірінен алынған алтын ақы төленеді. Қала қабірдің ұстаздарына ашуланып, Александр қашып кетеді, бірақ оны қуып жетеді де, өлтіреді. Чикпиа таққа қайта оралады, ал Клеопатра Берениканың арманы оны бірге билеуші еткенде орындалады. Чикпиа Грекиядан сүйіктісі Ирене мен үш баласын әкеледі. Кейіннен ол Мысырдың бас діни қызметкері ретіндегі міндеттерін орындауға бел буып, Береникаға елді басқаруды тапсырады. Ол қайтыс болғаннан кейін Ирене Грекияға қайтып, балаларын Берениканың қамқорлығына тастап кетеді. Бірақ Чикпианың өлімі қауіпті билік бослығын қалдырады, ал Рим енді тек достық қызығушылықтан артық қызығушылық танытуда. Рим Берениканың жүрегіне жақын немересі Александр II-ді жаңа патша етіп тағайындайды, бұл оны қатты ренжітеді; ол олардың некесін толықтырудан бас тартады. Александр оны зорлауға тырысқанда оны өлтіреді, ал халық оны өлімге жібереді. Клеопатра III-тің немересі, Чикпианың ұлы Флютер жаңа патша болып жарияланады.

80 ж. б. з.

Флютер мен оның қарындасы Клеопатра V Трифена үйленеді, ал оның інісі Птолемейге Кипр беріледі. Флютер Римнің барлық биліктің нағыз көзі екенін түсінеді және ұзақ патшалық сапарға шығады, Цезарь мен Сенатқа Мысырдың нағыз патшасы деп мойындату үшін көп ақша жұмсайды. Ол ағасы Птолемейді бұл келісімге қоспайды; римдіктер Кипрды жаулап алу үшін әскер жібереді, ал Птолемей Римнің қарауында болуды қаламай, патшалық қазынаны теңізге батырып, өз-өзіне қол жұмсайды. Флютер Мысырға қайта оралады, бірақ халық пен Клеопатра оны Кипрдың жоғалуы мен Птолемейдің өлімі үшін кінәлайды. Флютер Римнен қарулы қолдау іздеу үшін Римге қайта оралады, ал мысырлықтар осы мойынсұнуға ашуланып, оны жоқ кезде тақтан алады және оның әйелі Клеопатра Трифенаны (Клеопатра V Трифена) және қызы Берениканы (Береника IV) бірлескен билеушілер етеді. Клеопатра Римге өтініштер жіберіп, олардың мәселесін шешуге тырысады, ал Флютер оларды өлтіріп тастайды. Клеопатра Трифена қайтыс болып, Береника жалғыз билеуші болып қалады. Оған билікті бөлісетін күйеу керек, кеңесшілері тапқан алғашқы үміткер оған соншалықты жағыспайды, сондықтан ол оны өлтіруге бұйырады. Содан кейін олар оған Архелай есімді жас грек генералын табады, ол оған өте ұнайды. Бірақ ол шайқаста қаза табады, ал Береника қашудан бас тартып, тақтан өз әкесі Флютермен бетпе-бет кездесу үшін күтеді, ол оны өлтіреді.

51 б. з. д.

Флютер қайтыс болады, енді 18 жастағы Клеопатра VII оның жас бауыры Птолемей XIII-пен бірге билік етеді. Клеопатра бауырының регенттері оған кеңес бере алады, бірақ оның өзіне емес екенін нақты айтады. Клеопатра бауырының кеңесшісі Потинос алдап, Помпейдің ұлы Гнаусты қабылдайды және оны өз сүйкімділігімен баурап алады. Гнаус Цезарьға қарсы азамат соғысында әкесіне қолдау көрсету үшін Египеттен көмек іздеуге келген еді. Бұл халықтың ашуын тудырады, сондықтан Клеопатра Потинос жоспарлағандай қашуға мәжбүр болады. Жеңілген Помпейге Птолемей мен оның кеңесшілері қонуға рұқсат береді, бірақ одан кейін оны өлтіреді, осылайша Цезарьды өз жағына тартуды үміттенеді. Бірақ бұл жоспар орындалмайды, Цезарь олардың сатқындығына ашуланады. Цезарь Птолемей мен Клеопатраның келуін талап етеді. Клеопатра Птолемейдің әскерінен өту үшін өзін кілемге тығып, Цезарьға жеткізеді, содан кейін оны өз сүйкімділігімен баурап, азғындыққа ұшыратады. Цезарь Клеопатраны әкесінің өсиетіне сәйкес, Птолемеймен бірге таққа қайта отырғызады, бірақ бұл екеуіне де ұнамайды. Цезарь Птолемейдің қолбасшысы Ахилласқа әскерін таратуға бұйырады, бірақ Ахиллас оның орнына әскеріне қосылып, Александрияға қарай жорыққа шығады. Клеопатраның қарындасы Арсиноя Ахилласқа қосылады. Әскерден келген елшілер Арсиноя Ахилласты өлтіргенін хабарлайды. Олар өз патшаларын сұрайды, ал Клеопатраның кеңесі бойынша, ол Арсиноядан нашар тактик екенін білген соң, Птолемейді оларға жібереді. Клеопатра Птолемей мен Арсинояның жеңіліске ұшырайтынын болжайды.

46 б. з. д.

Птолемей XIII өлтіріліп, Арсиноя тұтқындалды. Клеопатра Цезарьге ұл күтіп жүргенін, ол Цезарьон болатындығын айтады. Цезарь Клеопатраны Римге өзімен бірге шақырады. Цезарь Цезарьонды ресми түрде өзінің ұлы деп жариялап, Венера Генетрикс храмына Клеопатраның мүсінін қояды. Цезарь Марк Антоний мен Клеопатрамен патша болу мүмкіндігін талқылайды. Ол Клеопатраға парфтарға қарсы күреске баратынын, ал ол болмағанда досы Сенна Цезарьге қалағанша әйел алуға рұқсат беретін заң ұсынатынын айтады, осылайша ол Клеопатрамен неке қиюға және әйелі Калпурнияны сақтап қалуға мүмкіндік алады. Бірақ Цезарь қаза табады. Ол жаңа өсиетнама жасаған жоқ, Клеопатра туралы еш нәрсе айтылмаған. Клеопатра кіші ағасы Птолемей XIV-пен бірге Египетке оралады. Ол өзінің беделі төмендегенін байқайды және оны Птолемейдің пайдасына тақтан түсіру үшін қозғалыс басталады. Алайда ол көп ұзамай асқазан ауруынан қайтыс болады. Содан кейін Клеопатра нәрестесі Цезарьонмен (Птолемей XV) бірлесіп билік етеді. Кассий Антонийге қарсы египеттік көмек сұрайды; барлық сылтауларды пайдаланғаннан кейін Клеопатра келіседі, бірақ Кассий шайқаста жеңілгенше оның флоты кешігіп жатады. Марк Антоний Октавианмен бірге Брут пен Кассийді жеңгеннен кейін Клеопатраны Тарсқа шақырады. Ол оны елемейді, бірақ ол табандылық танытады; ол Клеопатраның Кассийге көмек ұсынғанын естіп, түсіндірме талап етеді. Клеопатра патшалық баржамен Тарсқа келіп, Марк Антонийді баурап алады.

36 б. з. д.

Клеопатра Марк Антонийден Ефесте діни қызметкер ретінде пана тапқан қарындасы Арсиноені өлтіруді сұрайды. Бір даудан кейін Клеопатра Мысырға қайта оралады. Антоний оның соңынан еріп келеді, ол оның солай болатынын білген. Парфтардың шапқыншылығы туралы хабар келеді, сондай-ақ Антонийдің бауыры мен Антонийдің римдік әйелі Фулвия Октавианға қарсы қару көтереді. Антоний мұны Октавианды тақтан түсіру мүмкіндігі деп санайды, бірақ Клеопатра сақтық танытуға кеңес береді. Антоний парфтармен соғысу үшін кетеді, бірақ әскерін Сирияда қалдырып, Фулвиямен кездесу үшін Афинаға кемемен жүзеді, алайда ол қызбадан қайтыс болады. Антоний Октавианмен кездеседі және олар империяны бөлісуге келіседі: Антонийге шығыс, Октавианға батыс. Октавиан келісімді бекіту үшін Антонийге Октавианның қарындасы Октавияға үйленуді ұсынады. Клеопатра бұл жаңалыққа ашуға булығады. Антоний парфтарға қарсы соғысын жалғастыруды жоспарлайды, бірақ оны қаржыландыру үшін ақша керек. Ол Октавияны Афинада қалдырып, Клеопатраны Антиохияға шақырады, онда олар қарым-қатынастарын жаңадан бастайды. Ол Клеопатрадан туған екі баласын – Александр Гелиосты және Клеопатра Селенаны мойындауға уәде береді. Александрияда Антоний өзінің империясын Цезарионға, Александр Гелиосқа және Клеопатра Селенаға, сондай-ақ өзінің және Клеопатраның кішкентай ұлы Птолемей Филадельфосқа бөліп береді. Ол Октавиядан ажырасады. Октавиан мұны жеке қорлау деп қабылдайды және Октавияның (әлі де Антонийді жақсы көретін) оған мойынсұнуын сұрауына қарамастан, ашумен жауап береді. Сенат Октавианның бұйрығымен Марк Антонийді биліктен шеттетіп, Клеопатраға соғыс жариялайды. Антонийдің достары оны тастап кетуге бастайды. Оның және Клеопатраның әскерлері Актиум шайқасында Октавианнан жеңіледі, олар ұрысады. Олар қашпай, Александрияда қалып, соңынан келетін жазаны күтуге шешім қабылдайды. Клеопатра Антонийдің мас күйінде оған зиян келтіруінен қорқады, ол қабіріне тығылып, өзінің қайтыс болғаны туралы хабар жібереді. Антоний өзін пышақтап жарақаттайды. Клеопатра оны қабірге көтеріп әкеледі, онда ол көз жұмады. Клеопатра Октавианды тақ отырған бөлмеде қабылдайды және одан балаларын сақтап қалуын өтінеді, бірақ ол бас тартады. Клеопатра аспид уытымен өзіне-өзі қол жұмсайды, оның адал қызметшілері Шармиан мен Ирас та осылай істейді.

Cleopatra asks Mark Antony to kill her sister Arsinoe, who has been granted sanctuary as a priestess at Ephesus. Following a tiff, Cleopatra returns to Egypt. Antony follows, as she knew he would. News arrives of Parthian incursions, and that Antony's brother and Antony's Roman wife Fulvia have taken up arms against Octavian. Antony sees this as his chance to unseat Octavian, but Cleopatra counsels caution. Antony goes to fight the Parthians, however he leaves his army in Syria and sails for Athens to meet Fulvia, but she dies of a fever. Antony meets Octavian and they agree to divide the empire, Antony the east, Octavian the west. Octavian suggests, to seal the deal, that Antony marry Octavian's sister Octavia. Cleopatra is furious at the news. Antony looks to continue his war against the Parthians, but needs money to finance it. He leaves Octavia in Athens, and invites Cleopatra to Antioch, where they resume their affair. He promises to acknowledge his two children with Cleopatra, Alexander Helios and Cleopatra Selene. In Alexandria, Antony publicly divides his empire among Caesarion, Alexander Helios and Cleopatra Selene, and his and Cleopatra's infant son Ptolemy Philadelphos. He divorces Octavia. Octavian takes this as a personal insult and reacts savagely, despite Octavia (who still loves Antony) pleading with him for moderation. The Senate, at Octavian's behest, divests Mark Antony of his powers and declares war on Cleopatra. Antony's friends begin to desert him. His and Cleopatra's forces are defeated by Octavian at the Battle of Actium and they quarrel. They decide not to flee but to stay in Alexandria to await the end. Cleopatra fears Antony will harm her in a drunken rage, she hides in her tomb and sends word she's dead. Antony stabs himself. Cleopatra has him brought to the tomb on a litter, where he dies. Cleopatra receives Octavian in the throne room and begs him to spare her children, but he refuses. Cleopatra kills herself with an asp, as do her faithful maidservants, Charmian and Iras.