Кіріспе
I үй – Америка Құрама Штаттарында отарлық кезеңнен бастап танымал болған халықтық сәулет стиліндегі үй түрі. I үйді 1930 жылдары Луизиана мемлекеттік университетінің мәдени география ғылымының маманы, халықтық сәулет өнеріндегі шебері Фред Ниффен атады. Ол Луизианадағы үй типтерін зерттеу барысында осы типті анықтап, талдады. «I үй» деген атауды таңдауының себебі – бұл стиль Индиана, Иллинойс және Айова штаттарының ауылдық шаруашылық аймақтарында жиі кездесетін, ал аталған штаттардың барлығы «I» әрпімен басталады. Алайда, ол бұл үй түрі тек осы үш штатқа ғана тән немесе сонда ғана салынды дегенді білдірмейді. Оны елдің көп бөлігінде, әсіресе 19 ғасырдың ортасына дейін қоныстанған аймақтарда кездестіруге болады. Бұл стиль мәдени тұрғыдан әртүрлі біріккен орталық аймақта, яғни Орталық Пенсильвания, Огайо, Индиана және Иллинойс штаттары арқылы (немесе бұрынғы Ұлттық жолға жақын, қазіргі 70-ші мемлекетаралық тас жолымен салыстыратын) кең таралған. I үйлер әдетте екі бөлмелі, бір бөлме тереңдігінде және екі қабатты болып келеді. Фред Ниффен осы үйді «Фермердің сарайы» деп атады. Орта тапқа жататын шаруалар іздеген оңтүстік стиліндегі үй, олардың жетістігінің символы. (Д.В. Майнинг «Американың қалыптасуы» еңбегінде I үйді және «иттер үйін» Оңтүстік мәдениетінің ықпалының символы ретінде таныстырады.) Бастапқыда Жоғарғы Оңтүстіктен көшіп келгендер қоныстанған Кіші Диксиде, адамдар I үйді салуға асыққандықтан, көптеген отбасылар жаңа үйлері біткенше шатырларда тұрды. Маршалл халықтық үйлерді типтеу үшін Генри Глассидің 20 ғасырдың соңында жасаған қағидаларын қолданады. Негізгі бірлік – он алтыға он алты фут өлшемді «зал», оны «қалам» деп атайды. Бір қаламды үй әдетте қарапайым ағаш үй болып табылады. Түрлі комбинациялар басқа типтерді анықтайды. Екі қабатты, бір қаламды үй «қабатты үй» деп аталады. Қаламдарды қатарластырып, екі қаламды үй жасауға болады, ол орталық залмен бірге «иттер үйіне» айналады. Екі қабатты, екі қаламды үй – негізгі I үй болып табылады. Үйге қосымша бөлмелер қосылып, өзгерістер енгізілуі мүмкін, бірақ қалам жүйесі үйдің классын анықтайды. Бұл 19 ғасырға тән үйлерде ішкі су құбыры мен орталық жылыту жүйесі болмаған. Классикалық I үйдің әр бөлмесінде камин орнатылған. Миссуриде I үйлер шамамен 1820 жылдан 1890 жылға дейін салынды. Бұл стильді шотланд-ирландтықтар АҚШ-қа әкелді. I үйдің танымалдылығы мен қарапайымдылығының арқасында, танымал сәулеттік стильдердің сәндік элементтері жиі қолданылған. 1840 жылдарға дейін алдыңғы верандалар мен әр түрлі безендірулер көбінесе ұстамды федералды стильде жасалған. 1840 және 1850 жылдары грек қайта өрлеу стилі де қолданылды. I үй готикалық қайта өрлеу және итальяндық стильдерге де 19 ғасырдың ортасында бейімделді. 19 ғасырдың соңында I үйлерде көбінесе королева Анна және Истлейк стильіндегі детальдер кездесетін.
the historic house type
The I house is a vernacular house type, popular in the United States from the colonial period onward. The I house was so named in the 1930s by Fred Kniffen, a cultural geographer at Louisiana State University who was a specialist in folk architecture. He identified and analyzed the type in his 1936 study of Louisiana house types. He chose the name "I house" because the style was commonly built in the rural farm areas of Indiana, Illinois and Iowa, all states beginning with the letter "I". But he was not implying that this house type originated in, or was restricted to, those three states. but can be found throughout most of the country in areas that were settled by the mid 19th century. It is especially prevalent through the culturally mixed midland, an area through central Pennsylvania and through Ohio, Indiana and Illinois (or approximate to the old National Road, and now paralleled by Interstate 70). I houses generally feature gables to the side and are at least two rooms in length, one room deep, and two
full stories in height. He calls the I house the “Farmer’s Mansion.” It is the Southern style house sought by a middle class planter, a symbol of his success. (DW Meinig introduces the I house and the dogtrot as symbols of Southern influence in his Shaping of America.) In Little Dixie, originally settled primarily by migrants from the Upper South, settlers were so eager to build an I house that many lived in tents until they completed their new buildings. Marshall classifies folk houses by type using rules developed by Henry Glassie in the late 20th century. The basic unit is a sixteen by sixteen foot “hall”, called a pen. A single pen house might be a typical log cabin. Combinations define other types. A two story, single pen house is known as a stack house. Pens can also be extended side by side to create a two pen house, which with a central hall becomes a dogtrot. A two story, two pen house is the basic I house. The house may by modified by additions, but the pen system provides a classification. These nineteenth century houses lacked indoor plumbing and central heating. The classical I house has fireplaces in each room. In Missouri I houses were built from about 1820 to 1890. The style was brought to the US by the Scots Irish. Because of the popularity and simple form of the I house, decorative elements of popular architectural styles were often used. Through the 1840s, front porches and any decoration were primarily designed in the restrained Federal manner. The Greek Revival style was also used during the 1840s and 1850s. The I house was also adapted to Gothic Revival and Italianate styles during the mid 19th century. Late 19th century I houses often featured Queen Anne and Eastlake Stick style details.
Шатырлы үй (Плантациялық жазық)
Оңтүстікте I үйінің бір қабатты, арт жағында шатыр бөлмелері және әдетте толық ені бар алдыңғы кең верандасы бар түрі жиі "Плантациялық жазық үй" деп аталады. Бұл, негізінен, I үйіне шатыр бөлмелер қосылған түрі болып сипатталады.