Кіріспе

Калифорния бөлінісі – Роберт Альтманның режиссерлік жұмысы, Роберт Гоулд пен Джордж Сегал басты рөлдерде ойнаған 1974 жылғы американдық комедиялық драмалық фильм. Бұл Cinerama емес, сегіз тректі стерео дыбысын қолданған тұңғыш фильм болды.

Сюжет

Лос-Анджелесте Билл Денни мен Чарли Уотерс құмар ойындарға ортақ құмарлықтары арқасында дос болады. Олардың байланысы карта ойнаған адамның, олардың жеңісін иемденгеннен кейін, оларға зорлық-зомбылық көрсетіп, тонауынан кейін нығаяды. Чарли – екі әйелмен бірге тұратын, әзілге құмар, тәжірибелі құмар ойыншы, ол үнемі келесі үлкен жеңіске ұмтылады. Оның тікелей тілектері покер, ат жарыстары, бокс және кез келген мүмкіндіктерге байланысты. Бастапқыда Билл құмар ойындар әлеміне соншалықты енбеген. Күндіз ол журналда жұмыс істейді, бірақ басшысынан жалтарады. Дегенмен, ол толыққанды құмарлыққа ұшырауға айналып келеді. Екі досы Чарлидің үйін, Биллдің кеңсесін, нашар барларды, карта ойнайтын орындарды және түрлі спорт ареналарын аралағанда, Билл құмар ойындарға деген құштарлыққа беріледі. Ол өсіп келе жатқан әдетін қаржыландыру үшін Спаркиге, букмекеріне қарызға түседі және Реноға автобуспен бару үшін көлігі сияқты мүлкін кепілге қояды. Саяхат барысында Чарли фильмнің басында оларды тонаған адамды таниды. Ол кек алу мүмкіндігін пайдаланып, қылмыскерге қарсы тұрып, оны тонайды. Риноға жолда Билл мен Чарли Биллді жоғары ставкалы покер ойынына қатыстыру үшін күштерін біріктіреді, онда бұрынғы әлем чемпионы Амарилло Слим өзін-өзі сомдайды. Билл жеңіске жетеді, 18 000 доллар ұтып алады және өзінің сәтті кезеңіне сенімді. Ол блэкджек, рулетка және, ақырында, крэпске көшеді, әр ойынмен байлық жинап отырады. Бірақ крэпстегі үлкен жеңіліс Биллді эмоционалдық тұрғыдан шаршатып, бейжай қалдырады. Чарлидің басқа казиноларда ойын ойнауды жалғастыруға деген ынтасына қарамастан, Билл олардың ұтысын (82 000 доллар) бөліскеннен кейін, үйге қайтуға ниеттенгенін жариялайды. Чарли Биллдің шешімін түсінуге тырысса да, ол досының шындығына көз жеткізеді және олар жолдарын айырысады.

Даму

Джозеф Уолш 20 жылдан астам актер болып жұмыс істеді. Карьерасының дамуына және ойнаған рөлдеріне көңілі толмағандықтан, 1971 жылы ол өзінің құмар ойындарына тәуелділігі туралы сценарий жазды. "Мен құмар ойындары туралы көп білемін", - деді ол. "Құмар ойындары туралы жақсы жазатын адам жоқ, мен бүкіл әлемдегі құмар ойыншылар үшін жазып отырдым, фильмді көріп, "О, құдай, бұл адам біздің жүрегімізде және рухымызда" дейтін адамдар үшін" деді Уолш кейін.

Стивен Спилберг

Уолш сол кезде жаңадан көзге түсіп келе жатқан режиссер Стивен Спилбергпен дос болды және олар сценарийді тоғыз ай бойы жазды. Спилберг кейіпкерлерге қызығушылық танытып, Уолштің сценарийіне пікір білдіріп, ұсыныстар жасады. Сол кезде сценарий «Слайд» деп аталды, және екеуі оны MGM студиясында Уолш продюсерлікпен, ал Стив Маккуин басты рөлде ойнаумен келісті. Бірақ студиядан қисынсыз талаптар көтеріле бастады, мысалы, сценарийдің дәл белгілі бір көлемі болуы керек (кино сценарийінде 1 бет – 1 минутқа тең) және бүкіл оқиға Лас-Вегастағы «Цирк Цирк» казиносында өрбуі тиіс болды, себебі MGM оның иесі еді. Түсірілімге бір ай қалғанда студия басшылығында ауыс-түйіс болды, соның салдарынан жаңа өзгерістер енгізілді. MGM оқиғаның мафиямен байланысты «sting» концепциясы болуын қалады, ал Дин Мартин екі басты рөлдің бірін сомдауы керек еді. Уолш енді продюсер бола алмады. Ол Спилбергпен бірге MGM-нен кетіп, сценарийді Universal Pictures студиясына әкелді, онда Ричард Д. Занук пен Дэвид Браунмен келісімге келді. Занук пен Браун кейін Спилбергті «Шақырған экспресс» фильмін түсіруге шақырып алды, осылайша Уолш пен оның фильмі қолдаусыз қалды.

Роберт Альтман

Уолштің агенті Гай МакЭлвайн Алтманның агенті Джордж Литтомен хабарласып, сценарийді Алтманға жіберді, ол оны өте ұнатып қалды. «Колумбия Пикчерс» студиясының жаңа басшысы бұрынғы агент болды және ол Уолштің агентімен таныс болғандықтан, сценарийді автордың талаптары бойынша түсіруге рұқсат берді. Уолш тәжірибесіз болды және Алтманның фильмдерінің сценарийлерін өзгертуге бейім екенін білмеді. Уолш өзінің сценарийін қатты қорғады және Алтманмен оның кейбір бөліктері туралы көп рет пікір таластырды. Уолш еске алады: «Білесіз бе, ол түсірілім барысында, осы сөйлесулер кезінде маған қарсы жиі бөлмеден ашуланып шығып кетіп, бірақ мен оны жақсырақ таныған сайын ол қайта оралып, мені тыңдайтын». Алтман ақырында Аарон Спеллинг пен Леонард Голдбергпен бірлесіп «Won World Productions» атты өндіріс компаниясын құрып, фильмді қаржыландырды.

Кастинг

Джордж Сегал ерте таңдалды, ал Уолш көптен бері досы Элиотт Гулдты қарастырды, бірақ Питер Фолк және Роберт Де Ниро сияқты басқа актерлерді де қарады. Ол Гулдқа қайта-қайта оралды, соңында актер оған қоңырау шалып, рөлге өте лайықты екеніне көндірді. Уолш еске алады: «Элиотттың құмар ойындарға бейімділігі болғандықтан, ол ат жарысындағы мықты ат қораптан секіргендей, бірден рөлге енді. Түсірілімнің алғашқы күні ол сол кейіпкер болып келді. Жеті күннен кейін Джордж Сегал маған келіп: «Осы жігіт [Гулд] – керемет! Ол сияқты, менің жандығымды тартып ала жатыр. Мен не істеу керегін білмеймін» деді. Ол тіпті өмірі үшін жалбарынып тұрды».

Ол бастапқыда Хаскелл Векслерді фильмнің операторы ретінде қарастырған, бірақ оның орнына жаңадан келген Пол Ломаннды таңдады. Уолш Альтманның бұл таңдауды былай қорғағанын еске алады: «Олар бірге керемет кадр жасай алады, ал Хаскеллмен немесе басқалармен оны тым әдемі ету туралы дауласуы мүмкін».

Сыни

Роджер Эберт в своей рецензии для Chicago Sun Times написал: "К концу фильма «Калифорния Сплит» мы понимаем, что Альтман создал нечто большее, чем комедию о карточной игре; он погрузил нас в американский кошмар, и все люди, которых мы встретили на этом пути, казались подлинными и выглядели реально". Он назвал фильм "великолепным фильмом и прекрасным опытом", присудив ему четыре звезды. Винсент Канби в The New York Times назвал его "захватывающим и ярким фильмом, не совсем сопоставимым ни с одним другим фильмом, который я могу сразу вспомнить". Он похвалил фильм за то, что он "насыщен тонкими, своеобразными деталями, многие из которых предоставлены мистером Гулдом и мистером Сегалом, а также членами превосходного актерского состава". Он включил его в свой нерейтинговый список лучших фильмов 1974 года. Джин Сискел оценил большую часть фильма и присудил ему три из четырех звезд, но не понравился финал из-за "слишком предсказуемых событий и банальной морали". В рецензии Артура Д. Мерфи в Variety отмечалось, что "фильм технически и визуально привлекателен, особенно учитывая, что большая часть съемок проходила на натуре, но ему не хватает цельного и последовательного направления сюжета. Актерам удавались лучшие комедии и раньше". Чарльз Шамплин из Los Angeles Times был настроен негативно, написав, что "в основном «Калифорния Сплит» кажется очень длинной и громкой импровизацией актерского мастер-класса, разыгранной в карточных салонах и казино, а не на пустой сцене. Спутанный, заглушенный, непонятный диалог, который раздражал на ранних этапах «МакКейба и миссис Миллер», здесь кажется настолько самодовольным и ненужно преувеличенным, что вызывает новое измерение головной боли". Гэри Арнольд из The Washington Post назвал его "легкой, но веселой и очаровательной эпизодической комедией". Пенелопа Гиллиатт из The New Yorker в положительной рецензии написала: "Он иногда очень смешной, в настроении безразличия к тому, найдете ли вы его таким или нет. Альтман снова показывает, что у него есть таинственное чувство приглушенной энергии американского юмора. Его фильмы обладают гибким гением в изображении неловкости в речи". Джон Саймон о «Калифорния Сплит» сказал: "За 111 минут у Альтмана у нас нет времени сойти с ума, только дойти до крайней степени раздражения". Стэнли Кауффман из The New Republic написал о «Калифорния Сплит»: "Фильм неторопливо движется вперед, пытаясь создать историю о взрослом Хаке и Томе, бегущих от "нормальной" жизни, и в нем есть несколько забавных сцен, но он терпит неудачу: эти двое мужчин недостаточно интересны. И он не рассказывает нам ничего о зависимости от азартных игр". На Rotten Tomatoes фильм имеет рейтинг 87% на основе 30 отзывов и средний рейтинг 7,5/10. Консенсус гласит: "Бесцельный, но приятный, «Калифорния Сплит» — это незначительный, но достойный фильм Альтмана, возвышенный благодаря химии между Эллиотом Гулдом и Джорджем Сегалом". В ретроспективной рецензии New York Magazine Vulture.com назвал его величайшим фильмом об азартных играх, когда-либо созданным.

Кассалық жинақ

Фильм кинотеатрлардан ерте шығарылғанына қарамастан, кассада бес миллион доллардан астам жинағаны хабарланды. Олтман өзінің фильмдеріне реакция жайлы былай деді: "Мен жасайтын фильм көпшілік көрермендерге ұнайды деп үміттенемін және олар оны көруге барады. Бірақ менің бір мәселем бар, олар менің түсірген фильмдерімді жарнамаламайды, себебі оларды қайда жариялау керектігін білмейді. Олар фильмнің жанрын анықтап білмейді, сондықтан оны басқа фильм ретінде жарнамалауға тырысады. Дегенмен, бұл әрекет сәтті болмайды."

Үйге арналған медиа және басқа кесулер

Фильм 2004 жылы DVD форматында жарық көрді, бірақ музыкалық құқықтарға байланысты туындаған мәселелер Sony/Columbia компаниясын шамамен үш минуттық видеоматериалды алып тастауға және саундтрекке бірнеше өзгеріс енгізуге мәжбүр етті. DVD қазіргі таңдағыда басылымнан түсірілді. 2020 жылы фильмнің түпнұсқасы, қалпына келтірілген саундтрегімен бірге, Amazon Prime Video платформасында жарық көрді.

Жоспарланған жалғасы

2021 жылы Уолш 1981 жылғы «My Dinner with Andre» фильмінен шабыттанған түсінікпен «Lunch with Bill & Charlie» атты жалғастың сценарийін аяқтады. Фильмде Сегал мен Гулд бастапқы фильмдегі рөлдерін қайта ойнауға жоспарланған еді, бірақ Сегалдың қазасынан кейін Уолш сценарийді интернетке жариялады және Сегал мен Гулдқа арналған құрмет видеосын шығарды.