Кіріспе

1953 жылдан 1961 жылға дейін АҚШ президенттік әкімшілігі

Дуайт Д. Эйзенхауэрдің АҚШ-тың 34-ші президенті ретіндегі қызметі 1953 жылдың 20 қаңтарында өткен тұңғыш инаугурациясымен басталып, 1961 жылдың 20 қаңтарында аяқталды. Канзас штатынан шыққан республикашыл Эйзенхауэр 1952 жылғы президент сайлауында демократ Адлай Стивенсонды қосқан жеңіске жеткен соң билікке келді. Төрт жыл өткен соң, 1956 жылғы президент сайлауында ол Стивенсонды тағы да жеңіп, одан да үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Эйзенхауэр екі мерзімге ғана сайлануға құқылы болды, ал оның орнын 1960 жылғы президент сайлауында жеңіске жеткен демократ Джон Ф. Кеннеди басты. Эйзенхауэрдің президенттік кезеңі АҚШ пен КСРО арасындағы геосаяси шиеленіс кезеңі болған «Қырық жылдық соғыс» тұсына келді. Эйзенхауэрдің «Жаңа бағыт» саясаты әскери қауіп-қатерлерді болдырмау үшін ядролық қарудың маңыздылығын баса көрсетті, сондықтан Эйзенхауэр президенттігі кезінде АҚШ ядролық қару мен оны жеткізу жүйелерінің қорын арттырды. Билікке келгеннен кейін көп ұзамай Эйзенхауэр Корея соғысын аяқтау бойынша келіссөздер жүргізіп, Кореяның бөлінуіне әкелді. Суэц каналы дағдарысынан кейін Эйзенхауэр «Эйзенхауэр доктринасын» жариялап, АҚШ-тың Таяу Шығыстағы міндеттемелерін күшейтті. Куба революциясына жауап ретінде Эйзенхауэр әкімшілігі Кубамен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, кубалық эмигранттардың Кубаға басып кіруіне дайындық жұмыстарын бастады, бірақ бұл әрекет «Шошқалар шығанағындағы» жеңіліспен аяқталды. Эйзенхауэр Орталық барлау агенттігіне (ЦБА) құпия операциялар жүргізуге рұқсат берді, мысалы, 1953 жылғы Иран төңкерісі мен 1954 жылғы Гватемала төңкерісі. Сондай-ақ ол Конго Демократиялық Республикасының алғашқы премьер-министрі Патрис Лумумбаны өлтіруге бұйрық берген алғашқы президент болды. Ішкі саясатта Эйзенхауэр либералды демократтар мен Республикалық партияның консервативті қанаты арасындағы орталық позицияны ұстанып, «жаңаша республикашылдық» саясатын қолдады. Эйзенхауэр «Жаңа мәміле» бағдарламаларын жалғастырды, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін кеңейтті және салықты төмендетуден гөрі теңгерімді бюджетке басымдық берді. Ол ондаған мың шақырымнан астам бөлінген тас жолдардан тұратын ірі инфрақұрылымдық жоба – мемлекетаралық тас жолдар жүйесін құруға үлкен үлес қосты. «Спутник-1» спутнигі ұшырылғаннан кейін Эйзенхауэр Ұлттық қорғаныс білім беру туралы заңға қол қойып, NASA құрылуына жетекшілік етті. 1954 жылғы «Браун мен Білім беру кеңесі» ісі бойынша Жоғарғы соттың теңестіру туралы маңызды шешімін толық қолдамағанымен, Эйзенхауэр сот шешімін орындады және Реконструкция аяқталғаннан бері алғашқы маңызды азаматтық құқықтар заңына қол қойды. Эйзенхауэр өкілеттігінің кезегінде үнемі жақсы беделге ие болды, бірақ «Спутник-1» спутнигінің ұшырылуы мен нашар экономикалық жағдай 1958 жылғы сайлауда республикашылардың жеңіліске ұшырауына себеп болды. Оның ізбасары, вице-президент Ричард Никсон Республикалық партияның кандидаттығын жеңіп алды, бірақ 1960 жылғы президент сайлауында Кеннедиге шамалы айырмамен жеңілді. Эйзенхауэр билікке келгенде халықтың қолдауына ие болды, бірақ көптеген сарапшылар оны «ешқандай іс істемейтін» президент деп санайтын. 1970 жылдары оның жеке құжаттары жарияланғаннан кейін оның беделі жақсарды. Тарихшылар мен саясаттанушылардың сауалнамалары бойынша Эйзенхауэр президенттердің алдыңғы қатарындағылардың біріне жатады.

Республикалық партияның кандидатурасы

1952 жылғы республикалық президенттік іріктеу сайлауларына қатысқанда, республикалық президенттік үміткерлікке екі басты талапкер – генерал Дуайт Д. Эйзенхауэр және Огайо штатының сенаторы Роберт А. Тафт тұрды. Калифорния губернаторы Эрл Уоррен және Миннесотаның бұрынғы губернаторы Гарольд Стассен де үміткерлікке түсті. Тафт партияның консервативті қанатын басқарды, ол 1930-шы жылдары құрылған «Жаңа саясат» әлеуметтік көмек бағдарламаларының көптерін қабылдамады және араласпаушылық сыртқы саясатты қолдады. Тафт бұрын екі рет республикалық үміткерлікке түскенімен, екі рет те Нью-Йорктен келген орташа республикашылдарға жеңіліп қалды: 1940 жылы Венделл Уилкиге, ал 1948 жылы Томас Э. Дьюиге. Дьюи 1944 және 1948 жылдары партияның президенттікке үміткері болды және партияның шығыс штаттарындағы орташа қанатын басқарды. Бұл орташа саясаткерлер «Жаңа саясаттың» көп бөлігін қолдады және Суық соғыста араласуға бейім болды. Дьюи үшінші рет президенттікке түсуден бас тартты, бірақ ол және басқа орташа саясаткерлер 1952 жылғы республикалық тізім партияның осы қанатына жақындауын қамтамасыз ету үшін өз ықпалын пайдалануға тырысты. Республикашылдардың күзге қарайғы науқанының стратегиясы Эйзенхауэрдің бәсекелессіз танымалдылығына бағытталды. Эйзенхауэр 48 штаттың 45-іне сапар шекті; оның батырлық бейнесі мен қарапайым тілі науқан поездінің артқы платформасынан сөйлеген көпшілікке әсер етті. Сөздерінде Эйзенхауэр Стивенсонның атын атаған жоқ, керісінше, Труман әкімшілігінің «Корея, коммунизм және жемқорлық» деп аталатын сәтсіздіктеріне қатысты шабуылдады. Ол сөздерін сайлаушыларға 30 секундтық телеарна жарнамалары арқылы жеткізді; бұл теледидардың президенттік сайлауда маңызды рөл атқарған алғашқы сайлау болды. Ішкі саясатта Эйзенхауэр экономикадағы федералды үкіметтің күшейіп келе жатқан ықпалына сын көтерді, ал сыртқы саясатта коммунизмнің таралуын тоқтатудағы Американың күшті рөлін қолдады. Эйзенхауэр қазіргі GOP-тің көптеген риторикасын және ұстанымдарын қабылдады, және оның көптеген мәлімдемелері Тафттың консервативті жақтастарын өз жағына тартуға бағытталған еді. Никсонды Калифорнияның бай демеушілерінен 18 000 доллар көлемінде жарияланбаған «сыйлықтар» алғаны туралы бірнеше газет жариялағанда, бұл жағдай оны құлатпауға айналды. Эйзенхауэр және оның кеңесшілері Никсонды тізімнен шығарып, басқа кандидатты таңдауды қарастырды. Никсон 23 қыркүйекте ұлттық телеарнадағы «Чекерс» сөйлеуі арқылы айыптауларға жауап берді. Бұл сөйлеуінде Никсон өзіне тағылған айыптамаларды жоққа шығарды, өзінің қарапайым қаржылық жағдайы туралы егжей-тегжейлі мәлімет берді және Эйзенхауэрдің үміткерлігіне жоғары баға берді. Сөйлеудің ең жарқын сәті Никсонның бір жанкүйері оның қыздарына «Чекерс» атты итті сыйлағанын және оны қайтармайтынын, өйткені оның қыздары оны жақсы көретінін айтқан кезде болды. Халық бұл сөйлеуге қолдау көрсетіп, Эйзенхауэр оны тізімде қалдырды. Нәтижесінде, жалғасып жатқан Корея соғысының, коммунистік қауіптің және Труман әкімшілігінің жанжалдары, сондай-ақ Эйзенхауэрдің танымалдылығы Стивенсонды жеңуге жеткіліксіз болды. Эйзенхауэр көшбасшылық жеңіске жетті, сайлаушылардың 55,2 пайызын және 442 сайлаушы дауысын алды. Стивенсон сайлаушылардың 44,5 пайызын және 89 сайлаушы дауысын алды. Эйзенхауэр Оңтүстік штаттарынан басқа барлық штаттарда жеңіске жетті, сондай-ақ Вирджиния, Флорида және Техас штаттарында да жеңіске жетті, олардың әрқайсысы Реконструкция аяқталғаннан бері екінші рет республикашылдарға дауыс берді. Сонымен қатар өткен конгресс сайлауларында республикашылар Өкілдер палатасы мен Сенаттың бақылауын алды.

Әкімшілік

Айзенхауэр күрделі операцияларды ұйымдастырудағы (мысалы, 1944 жылғы Еуропаға шабуыл) бай тәжірибесімен Ақ үйге келді. Ол бұрынғы президенттерге қарағанда қызметкерлердің еңбегін жақсартуға және міндеттерін нақтылауға көбірек мән берді. Ол бұрынғы губернатор Шерман Адамс сияқты ықпалды Штаб жетекшісіне ерекше назар бөлді.

Кабинет

Айзенхауэр өзінің кабинетін таңдауды екі жақын серіктесіне, Люциус Д. Клей мен Герберт Брауннелл-младшийға тапсырды. Брауннелл, Дьюидің заң кеңесшісі, бас прокурор болды. Мемлекеттік хатшы лауазымы ұзақ жылдар бойы сыртқы саясат бойынша республикашылдардың өкілі болған және Біріккен Ұлттар Ұйымының Жарғысын және Сан-Франциско келісімін жасауға көмектескен Джон Фостер Даллеске берілді. Даллес өзінің алты жылдық өкілеттігі кезінде көптеген елдерге сапар шекті. Кабинеттен тыс Айзенхауэр Шерман Адамсты Ақ үй штабының бастығы етіп тағайындады, ал президенттің ағасы және белгілі колледж әкімшісі Милтон С. Айзенхауэр маңызды кеңесші ретінде көзге түсті. Айзенхауэр сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің рөлін арттырды және Роберт Катлерді алғашқы Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі етіп бекітті. Айзенхауэр көптеген кабинеттік тағайындаулары үшін ірі бизнес көшбасшыларын іздеді. «Дженерал Моторс» компаниясының бас директоры Чарльз Эрвин Уилсон – Айзенхауэрдің бірінші қорғаныс министрі болды. 1957 жылы оның орнына «Procter & Gamble» компаниясының президенті Нил Х. МакЭлрой келді. Қазынашылық хатшысы лауазымына Айк бірнеше болат және көмір компанияларының бас директоры Джордж М. Хамфриді таңдады. Оның пошта бастығы Артур Е. Саммерфилд және ішкі істер министрі Дуглас Маккей екеуі де автомобиль дистрибьюторлары болды. Бұрынғы сенатор Синклер Уикс сауда министрі болды. Айзенхауэр ұзақ жылдар бойы банк президенті болған және үкіметтік тәжірибесі мол Джозеф Доджді Бюджет бюросының директоры етіп тағайындады. Ол бюджет директорының министрлік деңгейіне көтерілген алғашқы адамы болды. Айзенхауэрдің басқа да кабинет мүшелері саяси базаларға қолдау көрсетті. Соңғы күнгі қасиеттілер Иса Мәсіх шіркеуінің жоғары дәрежелі мүшесі Езра Тафт Бенсон ауыл шаруашылығы министрі болып тағайындалды; ол партияның Тафт қанатынан тағайындалған жалғыз адам еді. Жаңа Денсаулық сақтау, білім және әлеуметтік қамсыздандыру департаментінің бірінші хатшысы ретінде Айзенхауэр соғыс кезінде әскери әйелдер корпусының басшысы болған Овета Калп Хоббиді тағайындады. Ол кабинет мүшесі болған екінші әйел еді. Демократ және сантехниктер мен бу монтажшылары кәсіби одағының президенті Мартин Патрик Дюркин еңбек министрі болып тағайындалды. Соның салдарынан Айзенхауэрдің алғашқы кабинеті «тоғыз миллионер мен сантехник» деген әзілге айналды. Айзенхауэрдің еңбек саясатына наразы болған Дюркин бір жылдан аспайтын уақыттан кейін қызметтен кетіп, оның орнына Джеймс П. Митчелл тағайындалды. Айзенхауэр 1959 жылы Льюис Штраусты сауда министрі қызметіне ұсынғанда үлкен саяси жеңіліске ұшырады, себебі Штраус Оппенгеймердің қауіпсіздігі жөніндегі тыңдауында атқарған рөліне байланысты АҚШ Сенатында қолдау таппады.

Вице-президенттік

Партиялық саясат пен саясаткерлерді ұнатпайтын Эйзенхауэр Республикалық партияны құру және нығайтудың көп бөлігін вице-президент Никсонға тапсырды. Эйзенхауэр 1945 жылы күтпеген жағдайда президент болғанда вице-президент Трумэн атом бомбасы сияқты маңызды мәселелерге қаншалықты дайын еместігін жақсы білгендіктен, Никсонды үкіметтік істерге толыққанды қатыстыруға көңіл бөлді. Ол Никсонға көптеген дипломатиялық, ішкі және саяси міндеттер жүктеді, соның нәтижесінде ол "Айк үшін ең бағалы көмекшілердің біріне айналды". Осылайша вице-президенттің лауазымы бұрынғы қарапайым рәсімдік қызметтен президенттік командадағы маңызды рөлге дейін жаңартылды. Никсон міндеттемесінен асып, "өзін мемлекеттік және жергілікті саясатқа толыққанды беріп, елдің барлық аймақтарында жүздеген сөз сөйледі. Эйзенхауэр партия құруға араласпағандықтан, Никсон республикалық партияның де-факто ұлттық көшбасшысы болды".

Баспасөз корпусы

Екі президенттік мерзімінде ол 750-ге жуық сөз сөйлеп, 193 баспасөз конференциясын өткізді. 1955 жылдың 19 қаңтарында Эйзенхауэр телеарна арқылы баспасөз конференциясын өткізген алғашқы президент болды. Журналистер баспасөз конференцияларын өткізу кезінде қиындыққа тап болды. Кейбіреулер оның жеткіліксіз хабардар екенін немесе тек қана номиналды тұлға екенін жаңылыстырып ойлады. Кейде ол қиын мәселелерде өз ұстанымын жасыру үшін өзінің беделін пайдаланды. Оның баспасөз хатшысы Джеймс Хагерти бұрынғы баспасөз хатшыларына қарағанда президенттің өмір салты туралы көбірек мәлімет бергенімен белгілі болды; мысалы, ол Эйзенхауэрдің денсаулығын егжей-тегжейлі баяндады. Көбінесе ол президенттік қызмет туралы күнделікті есептерді дайындау, президенттік саясатты қорғау және дипломатиялық қонақтарға көмек көрсету сияқты күнделікті мәселелермен айналысты. Ол 1960 жылы кеңестік әскерлердің американдық тыңшы ұшағын, U-2-ні түсіруіне байланысты ұятты жағдайларды шешті. Эйзенхауэрдің халықаралық сапарларында баспасөзбен қарым-қатынасты басқарып, кейде жаулы шетелдік баспасөздің айыбын өз мойнына алды. Эйзенхауэр оған көп жағдайда қоғамдық пікір және күрделі мәселелерді қалай жеткізу керектігі туралы кеңес сұрады. Хагерти азаматтық құқықтарды қолдаумен танымал болды. Тарихшы Роберт Хью Феррелл оны президенттік тарихындағы ең үздік баспасөз хатшысы деп санады, себебі ол "соңғы онжылдықтарда елдің жоғарғы лауазымының мәнін өзгерткен баспасөз қарым-қатынасындағы бірден-бір жаңалықты ұйымдастырды".

Сот төрешілерін тағайындау

Айзенхауэр АҚШ Жоғарғы Сотының бес судьясын тағайындады. 1953 жылы Эйзенхауэр губернатор Эрл Уорренді бас судья Фред М. Винсонның орнына ұсынды. Көптеген консервативті республикашылар Уорреннің кандидатурасына қарсы болды, бірақ олар тағайындауды тоқтатуға қол жеткізе алмады және 1954 жылдың қаңтарында Сенат Уорреннің кандидатурасын мақұлдады. Уоррен 1954 жылдан бастап «Браун мен Білім беру кеңесі» ісі сияқты түрлі мәселелер бойынша көптеген либералды шешімдер шығарған сот төрағасы болды. Айзенхауэр «Браун» шешімін мақұлдады. 1954 жылдың соңында Роберт Х. Джексонның қайтысы Жоғарғы Сотта тағы бір вакансия тудырды, және Эйзенхауэр Джексонның орнына федералдық апелляциялық судья Джон Маршалл Харлан II-ні сәтті тағайындады. Харлан консервативті топқа қосылды, көбінесе судья Феликс Франкфуртердің ұстанымын қолдады. Айзенхауэр Жоғарғы Сотқа тағайындауларға ерекше назар бөлді. Басқа сот кандидаттарын, әдетте штат сенаторларымен кеңесе, Бас прокурор Герберт Брауннелл іріктеді. Әкімшілік АҚШ апелляциялық соттарына 45 судьяны, ал АҚШ аудандық соттарына 129 судьяны тағайындады. Олардың көпшілігі белгілі бір географиялық аймаққа тағайындалғандықтан, олардың туған жері ел халқының құрамына сәйкес келді. Барлығы ақ ер адамдар еді. Көптеген судьялар орта және жоғары табысты отбасылардан шыққан. Бесінші судьяның бірі Ivy League университетінде оқыған, жартысы – Ivy League құқық мектебінде. Партиялық тиесілігі шешуші болды: ер адамдардың 93% республикашыл, 7% демократ болды; салыстырмалы түрде азы ғана сайлау саясатында көзге түскен. Судьялардың шамамен 80% протестант, 15% католик және 6% еврей дінін ұстанған.

Қырғи қабақ соғыс

1950 жылдары халықаралық саясатта «суық соғыс» үстемдік құрды. АҚШ және КСРО-ның ядролық қарулары болғандықтан, кез келген қақтығыс ядролық соғысқа ұласу қаупін тудырды. Сенатор Тафт басқаратын оқшауланғандыққа ұмтылған топ Еуропалық мәселелерден қалыңқып, соғыстан сақтануға тырысты. Эйзенхауэрдің 1952 жылғы сайлау кампаниясының ынтасы Тафттың НАТО-ға қарсы оқшауланған көзқарастарына және Американың Батыс Еуропамен ұжымдық қауіпсіздікке сенуіне наразылық білдіру болды. Эйзенхауэр Трумэн әкімшілігінің кеңестік экспансияны тоқтату саясатын жалғастырды, бірақ Шығыс Еуропаның азаттығына бағытталған үгіт-насихатпен де алаңдады. Эйзенхауэрдің суық соғысқа қатысты жалпы саясаты NSC174 құжатында бекітілді, онда кеңестік ықпалды кері қайтару ұзақ мерзімді мақсат ретінде қарастырылды, бірақ НАТО Кеңес Одағымен соғыс тудырмас еді. Бейбітшілік атомдық қарулар бойынша КСРО-дан басымдықпен қамтамасыз етіледі, сондықтан кеңестіктер Батыс Еуропаға шабуыл жасау үшін өздерінің үлкен құрлықтағы армиясын қолдану қаупіне бармас еді. Ол психологиялық білімді, ЦРУ ақпараттарын және американдық ғылыми-техникалық артықшылықтарды кеңестік күштеріне қарсы жұмылдыруды жоспарлады. 1953 жылдың наурыз айында Иосиф Сталин қайтыс болғаннан кейін Георгий Маленков Кеңес Одағының басшылығына келді. Маленков Батыспен «бейбіт қатар өмір сүруді» ұсынды, ал Ұлыбритания премьер-министрі Уинстон Черчилль әлемдік лидерлердің саммитін ұсынды. Батыс Германияның қайта қарулануын кешіктіруден қорқып, Маленковтың ниетіне күмәнданып, Эйзенхауэр саммит идеясын қабылдамады. Сәуір айында Эйзенхауэр «Бейбітшілікке мүмкіндік» деген сөз сөйледі, онда ол Кореядағы атысты тоқтатуды, Германияны қайта біріктіру үшін еркін сайлауларды, Шығыс Еуропа елдерінің «толық тәуелсіздігін» және Біріккен Ұлттар Ұйымының атом энергиясын бақылауын талап етті. Батыс елдері оны жақсы қабылдаса да, кеңестік басшылық Эйзенхауэрдің сөзін тек үгіт-насихат ретінде қарастырды. 1954 жылы Кеңес Одағында Никита Хрущев басшылыққа келді, ол бұрынғыдан да қатал саясатты ұстанды. Эйзенхауэр «Атомдар бейбітшілік үшін» деген ұсынысын Кеңес Одағы қолдамағаннан кейін, кеңестіктермен ынтымақтастық мүмкіндігіне көзқарасын күмәнмен қарады, бұл ұсыныс Халықаралық атом энергиясы агенттігін құруды және бейбіт ядролық электр станцияларын салуды көздеді.

Ұлттық қауіпсіздік саясаты

Айзенхауэр 1953 жылғы 30 қазанда өзінің алғашқы ұлттық қауіпсіздік саясатын – «Жаңа көзқарас» жобасын жариялады. Бұл АҚШ-тың суық соғыстағы әскери міндеттемелерін елдің қаржылық ресурстарын басып кету қаупімен теңестіру жөніндегі оның алаңдауын көрсетті. Жаңа саясат дәстүрлі және ядролық әскери қауіптерді болдырмау үшін дәстүрлі әскери күштен гөрі стратегиялық ядролық қаруға баса назар аударуды көздеді. АҚШ әскері құрлықта орналасқан континенттер аралық баллистикалық зымырандар (ICBM), стратегиялық бомбалаушылар және су астынан ұшырылатын баллистикалық зымырандар (SLBM) үштігіне негізделген ядролық сүрінкілеу стратегиясын әзірледі. Президенттік қызметінің барысында Эйзенхауэр кеңестіктерге қарсы ядролық соғысқа жауап беру, соғысу және жеңу жоспарларын жасауды қадағалап отырды, бірақ ол мұндай қаруды қолдануға мәжбүр болады деп үміттенбеді. Кореядағы соғыс аяқталғаннан кейін Эйзенхауэр қымбат әскери дивизияларға тәуелділікті күрт азайтты. Тарихшы Саки Докриллдің пікірінше, оның ұзақ мерзімді стратегиясы НАТО мен АҚШ-тың басқа да одақтастарының ұжымдық қауіпсіздігін нығайту, үшінші әлемді кеңестік қысымнан қорғау, тағы бір корейлік тұйықталудан сақтану және кеңестік билік пен ықпалды тұрақты түрде әлсірететін күш құру болды. Докрилл Эйзенхауэрдің Кеңес Одағына қарсы көптеген мүмкіндіктерді пайдаланғанын атап көрсетті: Эйзенхауэр АҚШ-тың Совет блогына ықпал етуге мүмкіндік беретін көптеген басқа да мүмкіндіктері бар екенін білді – оның демократиялық құндылықтары мен институттары, бай және бәсекеге қабілетті капиталистік экономикасы, барлау технологиясы және жаудың мүмкіндіктері мен ниеттері туралы ақпарат алу дағдылары, психологиялық соғыс және жасырын операциялар мүмкіндіктері, келіссөздер жүргізу шеберлігі және үшінші әлемге экономикалық және әскери көмегі. 1953 жылы Эйзенхауэр әкімшілігінің Ұлттық қауіпсіздік кеңесі Қытай Халық Республикасына қарсы тұру жөнінде үш құжатты жазды. NSC 146 Қытай Республикасының теңіз шабуылына және Қытай материгіне қарсы шабуылдарына қолдау көрсетуді ұсынды. Сол кездегі сыншылар, Массачусетс штатынан демократ сенаторы Джон Ф. Кеннеди бастаған, «ракеталық алшақтық» бар деген айыптаулар таратты, яғни АҚШ ғарыш кеңістігінде жетекшілік ететіндіктен, әскери жағынан Кеңес Одағынан қалып қойды. Қазіргі тарихшылар бұл айыптауларды жоққа шығарады, бірақ Эйзенхауэр өзін сынағандарға тиімді жауап бермегеніне келіседі. Шындығында, Кеңес Одағы Эйзенхауэр биліктен кеткенге дейін ICBM-ді пайдаланбады, ал АҚШ ядролық қару-жарақ саласында жалпы басымдығын сақтап қалды. Эйзенхауэр АҚШ-тың ICBM әзірлеудегі артықшылығын 1956 жылдан бастап Кеңес Одағының үстінен ұшып өткен U-2 ұшақтары жинаған ақпараттың арқасында білді. Әкімшілік ядролық қарудың таралуын барынша азайтудың ең жақсы жолы қарапайым уранды қару-жараққа айналдыру үшін маңызды болған газ центрифугасы технологиясын қатаң бақылау деп шешті. 1960 жылы американдық дипломаттар Германия, Голландия және Ұлыбритания үкіметтерімен технологияға қолжетімділікті шектеу туралы келісімге келді. Газ центрифугасының құпиялылығы туралы төрт елдің келісімі 1975 жылға дейін сақталды, ол кезде ғалым Абдул Қадир Хан голландиялық центрифуга технологиясын Пәкістанға әкелді. Франция өзінің ядролық бағдарламасын әзірлеуде американдық көмек сұрады, бірақ Эйзенхауэр Францияның тұрақсыздығына және француз көшбасшысы Шарль де Голльге сенімсіздік танытуына байланысты бұл ұсыныстарды қабылдамады.

Корея соғысының аяқталуы

Сайлау науқаны барысында Эйзенхауэр 1950 жылғы 25 маусымда Солтүстік Кореяның Оңтүстік Кореяға басып кіргенінен басталған Корея соғысын аяқтау үшін Кореяға баратынын мәлімдеді. АҚШ Оңтүстік Кореяның құлауын болдырмау мақсатымен соғысқа қатысты, кейіннен миссиясы Солтүстік Кореядағы коммунистік режимді жеңуді де қамтыды. 1950 жылдың соңында Қытай әскерлерінің араласуы 38-ші параллель маңында созылған тоқырауға әкелді. Трумэн 1951 жылдың ортасында бейбіт келіссөздерін бастады, бірақ Солтүстік Корея мен Қытай тұтқындарының мәселесі шешілмей қалды. Екі елден 40 мыңнан астам тұтқын елге қайтудан бас тартса да, Солтүстік Корея мен Қытай оларды қайтаруды талап етті. Эйзенхауэр билікке келген соң, соғыс жалғаса берсе, ядролық қару қолданатыны туралы Қытайды ескертіп, мәселені шешуді талап етті. Қытайдың ядролық қару мүмкіндігі туралы хабардар болған-болмағаны белгісіз. Оңтүстік Кореяның басшысы Сингман Ри бейбіт келіссөздерін бұзу мақсатымен елге қайтудан бас тартқан Солтүстік Корея тұтқындарын босатып жіберді, бірақ Эйзенхауэр Кореядан АҚШ әскерлерінің барлығын шығарып тастау қаупін айтқаннан кейін Ри соғыс тоқтату туралы келісімге келісті. 1953 жылғы 27 шілдеде АҚШ, Солтүстік Корея және Қытай Корея соғысын аяқтаған Корея қару тоқтату туралы келісімге қол қойды. Тарихшы Эдвард Кифердің сөзіне сәйкес, американдық тараптың тұтқындар өз елдеріне қайтудан бас тартуына рұқсат беру талабын қабылдағаннан кейін, "Қытай мен Солтүстік Корея өте қиын жағдайға түсті, бұл, әсіресе, ядролық қару туралы соңғы талаптың нәтижесі болды". Тарихшы Уильям И. Хичкок қару тоқтатуға қол жеткізудің басты факторлары Солтүстік Корея әскерлерінің әлсіреуі және Кеңес басшыларының (Қытайға қысым көрсеткен) ядролық соғыстан қашыну ниеті болғанын жазады. Қару тоқтату келісімі Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея арасындағы ұзақ жылдарға созылған шартты бейбітшілікке әкелді. 1953 жылғы қазан айында АҚШ және Оңтүстік Корея өзара қорғану туралы келісімге қол қойды, ал АҚШ Корея соғысы аяқталғаннан кейін де Оңтүстік Кореяда мыңдаған әскерін сақтап қалды.

Жасырын іс-қимылдар

Айзенхауэр оқшаулау доктринасын қабылдағанмен, Кеңес Одағына қарсы күресуді белсендірек шаралар арқылы жүзеге асыруға тырысты, бұл туралы Мемлекеттік қорғаныс жөніндегі NSC 68 баяндамасында егжей-тегжейлі жазылған. Айзенхауэр әкімшілігі мен Орталық барлау агенттігі (ЦРУ) шетелдегі үкіметтерге араласу үшін жасырын операциялар жүргізді. Жасырын операциялардың алғашқы мысалы – Иранның сайланған премьер-министрі Мохаммед Мосаддыққа қарсы болды, нәтижесінде 1953 жылғы Иран төңкерісі (немесе «Аякс» операциясы) орын алды. «Англо-Иран мұнай компаниясының» ұлттандырылуына байланысты Кеңес Одағының ықпалына тырысуы туралы қауесет тарады. Тарихшы Эрванд Абрагамиан Иранның мұнайы британдықтар мен АҚШ үшін төңкерістің басты мақсаты болғанын, бірақ «сол кездегі көптеген пікірталастар оны салқын соғысқа байланыстырды» деп мәлімдейді. ЦРУ 1954 жылғы Гватемала төңкерісіне де (немесе PBSuccess операциясы) себепкер болды. Президент Жакобо Арбенс Гусманның амбициялы аграрлық реформа бағдарламасы миллиондаған жерсіз шаруаларға жер беруді көздеді. Бұл бағдарлама United Fruit Company компаниясының жер иелігіне қауіп төндірді. Арбенс коммунистік Чехословакиядан қару сатып алғаннан кейін американдықтардың алаңдауы арта түсті. 1954 жылдың маусым айында ЦРУ контрреволюционерлерге Арбенсті биліктен ығыстыруға көмектесті. Конго Демократиялық Республикасының премьер-министрі болып Патрис Лумумба сайланғанда және Конго дағдарысы кезінде Кеңес Одағының қолдауын қабылдағанда, ЦРУ «тағы бір мүмкін Кубаны» көріп тұрды. Бұл көзқарас Ақ үйге де әсер етті. Президент Эйзенхауэр 1960 жылдың 18 тамызында Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің отырысында Лумумбаны өлтіру жоспарларын талқылады. Бірақ оны улау жоспарынан бас тартылды. Жарқылдаған құжаттар Лумумбаны биліктен құлатып, Катанга билігіне тапсырған конголық басшылардың, соның ішінде Мобуту Сесе Секо мен Джозеф Каса Вубу, тікелей ЦРУ-дан ақша мен қару-жарақ алғанын көрсетеді.

Брикер түзетуін жою

1953 жылдың қаңтар айында Огайо штатының сенаторы Джон У. Брикер Брикер түзетуін қайтадан енгізді, ол президенттің келісімдер жасау өкілеттігін және шетелдік мемлекеттермен атқарушы келісімдерге түсу мүмкіндігін шектеуге бағытталған еді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық келісімдер мен АҚШ-тың жасаған атқарушы келісімдері елдің егемендігін кемсітеді деген қауіп оқшауланғандарды, консервативті демократтарды, көптеген республикашыларды, сондай-ақ көптеген кәсіби топтар мен азаматтық ұйымдарды осы түзетуді қолдауға біріктірді. Түзету президенттің құзырын осылайша әлсірететініне және АҚШ-тың әлемдік сахнадағы көшбасшылық рөлін орындауына кедері келтіретініне сенген Эйзенхауэр Сенаттағы азшылық көшбасшысы Линдон Б. Джонсонмен бірлесіп, Брикердің ұсынысын жеңу үшін жұмыстанды. Түзету бастапқыда 56 қолдаушымен қолдау тапқанмен, 1954 жылы АҚШ Сенатында 42–50 дауыспен жеңіліске ұшырады. Кейін, 1954 жылы түзетудің жұмсақ нұсқасы Сенатта қажетті үштен екі көпшіліктен бір дауыс қана кем болды. Бұл оқиға оқшауланған республикашылдар үшін соңғы мүмкіндік болды, себебі жас консерваторлар сенатор Барри Голдуотер сияқты агрессивті антикоммунизмге негізделген интернационализмге көшкен сайын, көзқарастары өзгерді.

Еуропа

Айзенхауэр НАТО одақтастарымен қорғаныс жауапкершілігін бөлісу арқылы Еуропадағы әскерлерді қысқартуды көздеді. Дегенмен, еуропалықтар ядролық қарсы тұру идеясына толық сенімсіздік танытып, НАТО-дан Еуропалық қорғаныс қауымдастығына (ЕҚҚ) көшуге құлшынбады. Трумэн сияқты, Эйзенхауэр да Батыс Германияның қайта қарулануы НАТО-ның стратегиялық мүдделері үшін өте маңызды деп санды. Әкімшілік Черчилль мен британдық сыртқы істер министрі Энтони Иден ұсынған келісімді қолдады. Осы келісім бойынша Батыс Германия қайта қаруланып, атомдық, биологиялық немесе химиялық қарулар жасауға уәде бермеу шартымен НАТО-ның толыққанды тәуелсіз мүшесі болды. Еуропалық лидерлер Еуропаның қорғанысын үйлестіру үшін Батыс Еуропалық Одақты құрды. Батыс Германияның НАТО-ға интеграциялануына жауап ретінде Шығыс блогының басшылары Варшава шартын құрды. Кеңес Одағы мен Батыс державалары бірлесіп басып алған Австрия 1955 жылғы Австрия мемлекеттік шарты арқылы тәуелсіздігін қайта алды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Австрия бейтараптық жариялады. Эйзенхауэр әкімшілігі Шығыс Еуропадағы кеңестік ықпалды әлсіретуге басымдық берді және Чарльз Дуглас Джексонның басшылығымен үгіт соғысын күшейтті. 1951-1956 жылдар аралығында АҚШ Шығыс Еуропаға 300 мыңнан астам үгіт парақшаларын таратты, ал «Еркін Еуропа» радиосы бүкіл аймаққа хабар тарату жүргізді. 1953 жылы Шығыс Германиядағы көтеріліс әкімшіліктің кеңестік ықпалдың төмендеуіне үміттендірді, бірақ КСРО оны тез арада басып тастады. 1956 жылы Венгрияда ірі көтеріліс болды. Венгрия басшысы Имре Надь көппартиялық демократия құруға және Варшава шартынан шығуға уәде бергеннен кейін, Кеңес Одағының басшысы Никита Хрущев көтерілісті басу үшін Венгрияға 60 мың әскер жіберді. АҚШ әскери жауапқа қатысты қатты айыптады, бірақ тікелей әрекет жасаған жоқ, бұл көптеген венгр революционерлерін көңілсіздікке түсірді. Көтерілістен кейін АҚШ көтеріліске қолдау көрсетуден бас тартып, коммунистік режимдерді әлсірету құралы ретінде мәдени және экономикалық байланыстарды дамытуға көшті. Әкімшіліктің мәдени дипломатиялық бастамаларының бірі – жетінші армия симфониялық оркестрінің «әскер музыканттарының елшілері» жүргізген үздіксіз достық турнелері болды. 1953 жылы Эйзенхауэр диктатор Франсиско Франко басқаратын Испаниямен қарым-қатынас орнатты. Испанияның демократиялық емес сипатына қарамастан, оның стратегиялық орны және суық соғыс кезеңіндегі коммунизмге қарсы позициясы Эйзенхауэрді Мадрид шарты арқылы испандықтармен сауда және әскери одақ құруға итермеледі. Бұл қарым-қатынастар Испанияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі оқшаулануын аяқтады, нәтижесінде «испандық керемет» деп аталған испан экономикасының өркендеуіне әкелді.

Шығыс Азия және Оңтүстік-Шығыс Азия

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Вьетминь француз қолдауындағы Вьетнам мемлекетіне қарсы көтеріліс бастады. Францияға қолдау көрсетіп, Вьетнамның коммунизмге түсуіне жол бермеу үшін АҚШ Вьетнамдағы француз әскери операцияларын қаржыландыруда маңызды рөл атқарды. 1954 жылы Эйзенхауэр әкімшілігі Бірінші Индокитай соғысындағы Францияның әскери шығындарының 75 пайыздан астамын төледі. Эйзенхауэрдің Оңтүстік Вьетнамдағы қатысуы Шығыс Азиядағы Қытай мен Кеңес Одағын тоқтатудың кең ауқымды бағдарламасының бір бөлігі болды. 1954 жылы АҚШ және тағы жеті ел Оңтүстік-Шығыс Азия ұйымын (SEATO) құрды, бұл Оңтүстік-Шығыс Азияда коммунизмнің таралуын болдырмауға бағытталған қорғаныс альянсы. 1954 жылдың қыркүйегінде Қытай Қытай Республикасының (ҚХР) бақылауындағы Кэмой және Мацу аралдарын обстрелдеуді бастады. Эйзенхауэр ҚХР-ның бақылауындағы Тайвань аралына шабуылды болдырмау үшін ядролық қару қолдануды қарастырған кезде, обстрел ядролық соғысқа ұласуы мүмкін еді. Қытай обстрелдеуді тоқтатып, екі тарап та дипломатиялық келіссөздерге келіскенде дағдарыс аяқталды; 1958 жылы болған екінші дағдарыс та осылай аяқталды. Бірінші дағдарыс кезінде АҚШ және ҚХР өзара қорғаныс шартына қол қойды, ол АҚШ-ты Тайваньды қорғауға міндеттендірді. ЦРУ 1959 жылғы Тибет көтерілісінде наразыларды да қолдады, бірақ Қытай көтерілісті жаншып тастады. 1954 жылдың соңында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі, Бірлескен штабтар басшылығы және Мемлекеттік департамент Эйзенхауэрді кем дегенде бес рет Қытайға атом бомбалары тастауға шақырды, бірақ ол әр жолы бас тартты. Индонезияда Суматра және Сулавесидегі көтерілісшілер 1958 жылдың ақпанында Сукарно үкіметін құлату мақсатымен PRRI Permesta қозғалысын құрды. Коммунизмге қарсы риторикалары үшін көтерілісшілер ЦРУ-дан ақша, қару-жарақ және адам күшін алды. Бұл қолдау 1958 жылдың сәуір айында үкімет бақылауындағы Амбонға жасалған бомбалаудан кейін американдық ұшқыш Аллен Лоуренс Поуптың атып түсірілуімен аяқталды. 1958 жылдың сәуір айында орталық үкімет көтерілісшілердің астаналары Паданг және Манадоға әуе және теңізден әскери шабуылдар жасап, жауап берді. 1958 жылдың соңында көтерілісшілер әскери тұрғысынан жеңіліске ұшырады, ал қалған көтерілісші партизандық күштері 1961 жылдың тамызында бас берді.

Таяу Шығыс

1950 жылдары Таяу Шығыс АҚШ-тың сыртқы саясаты үшін маңыздырақ бола бастады. 1953 жылғы Иран төңкерісінен кейін АҚШ Иранның ең ықпалды одақтасы ретінде Ұлыбританияның орнын басты. Эйзенхауэр Бағдад пактісінің құрылуын қолдады, ол Түркия, Иран, Ирак және Пәкістаннан тұратын әскери одақ еді. Эйзенхауэр әкімшілігі басқа да аймақтардағыдай, Араб әлемінде тұрақты, достық және коммунизмге қарсы режимдер құруға ұмтылды. АҚШ араб-израиль қақтығысын реттеуге тырысты, бірақ Израильдің 1948 жылғы араб-израиль соғысының нәтижесінен бас тартуға құштар болмауы және араб елдерінің Израильге деген қарсылығы кез келген келісімге келуге мүмкіндік бермеді.

Суэц дағдарысы

1952 жылы Гамал Абдель Насер бастаған революция британдық қолдауға ие Египет үкіметін құлатты. 1954 жылы Египеттің премьер-министрі болып тағайындалғаннан кейін Насер екі жақтан да көмек іздеп, Кеңес Одағы мен АҚШ-ты бір-біріне қарсы қойды. Эйзенхауэр экономикалық көмек арқылы Насерді американдық ықпал аймағына тартуға тырысты, бірақ Насердің араб ұлтшылдығы және Израильге қарсы тұруы АҚШ пен Египет арасындағы шиеленістің себебі болды. Насердің басты мақсаттарының бірі – Асуан бөгетін салу еді, ол үлкен гидроэлектр қуатын қамтамасыз етіп, Египеттің көп бөлігін суаруға мүмкіндік беретін еді. Эйзенхауэр бөгет құрылысын қаржыландыру үшін американдық көмекті сыртқы саясаттың басқа салаларындағы ықпал ету құралы ретінде пайдалануға тырысты, бірақ көмек жөніндегі келіссөздер сәтсіз аяқталды. 1956 жылдың шілдесінде, көмек келіссөздері күйрегеннен кейін бір апта өткен соң, Насер британдықтар басқаратын Суэц каналын ұлттандырды, бұл Суэц дағдарысына әкеп соқты. Британдықтар ұлттандыруға қарсы күшті наразылық білдірді және Франция мен Израильмен бірге каналды басып алу жоспарын жасады. Эйзенхауэр әскери араласуға қарсы болды және британ премьер-министрі Энтони Иденге АҚШ-тың басқыншылыққа жол бермейтінін бірнеше рет мәлімдеді. Эйзенхауэр каналдың ұлттандырылуына қарсы болғанымен, әскери араласудың әлемдік сауданы бұзып, Таяу Шығыс елдерін Батыстан алшақтататынынан қауіптенді. 1956 жылдың қазанында Израиль Египетке шабуыл жасап, Синай түбегін жылдам басып алды. Насер каналды ұлттандырудан бас тартқаннан кейін Франция мен Ұлыбритания әуе және теңіз шабуылын бастады. Насер жауап ретінде ондаған кемені батырып, каналдың жұмысын тоқтатты. Шабуылдардан ашуланған Эйзенхауэр әкімшілігі араб мемлекеттерін Кеңес Одағының құшағына итеру қаупі бар деп салып, атысты тоқтатуды ұсынды және Франция мен Ұлыбританияны кері шегінуге мәжбүрлеу үшін экономикалық қысым жасады. Бұл оқиға Таяу Шығыста британдықтар мен француздардың үстемдігінің аяқталуын және аймақта американдық ықпалдың күшеюіне жол ашты. 1958 жылдың басында Эйзенхауэр Израильді Синай түбегінен шығуға мәжбүрлеу үшін экономикалық санкциялармен қорқытты, ал Суэц каналы Египеттің бақылауында қайтадан жұмыс істеуге кірісті.

Эйзенхауэр доктринасы

Суэц дағдарысынан кейін Таяу Шығыстағы билік вакуумына жауап ретінде Эйзенхауэр әкімшілігі аймақты кеңестік қауіп-қатерлерге немесе ішкі дүрбелеңдерге қарсы тұрақтандыру үшін жаңа саясат жасады. Ұлыбританияның беделінің құлдырауы мен аймақтағы кеңестік мүдделердің артуын ескере отырып, президент 1957 жылдың 5 қаңтарында Конгресске АҚШ-тың Таяу Шығыстың қауіпсіздігі үшін жаңа жауапкершілікті қабылдауы маңызды екенін хабарлады. «Эйзенхауэр доктринасы» деп аталатын осы саясат бойынша, егер қарулы шабуылға ұшыраса, кез келген Таяу Шығыс елі Америкадан экономикалық көмек немесе АҚШ әскери күштерінен көмек сұрай алады. Эйзенхауэр жетекші араб мемлекеттерін немесе Израильді осы доктринаны қолдауға көндіру қиын болды, бірақ ол Иордания Корольдігін нығайту үшін экономикалық көмек беру арқылы жаңа доктринаны қолданды, Сирияның көршілерін оған қарсы әскери операцияларды қарастыруға шақырды және Ливанға АҚШ әскерлерін жіберіп, сол елде радикалды революцияның таралуын болдырмады. Ливанға жіберілген әскерлер ешқашан соғысқа қатыспаған, бірақ бұл Эйзенхауэрдің президенттігі кезінде АҚШ әскерлерінің ықтимал жауынгерлік жағдайға шетелге жіберілген жалғыз жағдайы болды. Дуглас Литтл Вашингтонның әскери күш қолдану туралы шешімін Ливандағы қоршауға алынған, консервативті, Батысқа жақын режимді қолдау, Насердің панарабизмін жою және мұнайға бай аймақтағы кеңестік ықпалды шектеу қажеттілігінен туындағанын айтады. Алайда, Литтл америкалықтардың қажетсіз әрекеттері ұзақ мерзімді келешекте теріс салдарға алып келді, атап айтқанда Ливанның әлсіз, көпұлтты саяси коалициясын әлсірету және бүкіл аймақтағы араб ұлтшылдығын алшақтату. Иорданияның америкалықтарға жақын Хусейн патшасын билікте ұстап тұру үшін ЦРУ жылына миллиондаған доллар көмек жөнелтті. 1950 жылдардың ортасында АҚШ Ливан, Ирак, Түркия және Сауд Арабиясындағы одақтастарын қолдады және Сирияға жақын флоттарды жіберді. Бірақ 1958 жыл АҚШ-тың сыртқы саясатында қиын жылға айналды: 1958 жылы Сирия мен Мысыр «Біріккен Араб Республикасын» құрып, Ливанда америкаға қарсы және үкіметке қарсы көтерілістер басталды. Бұл Ливан президенті Шамунның Америкадан көмек сұрауына және Ирактың америкаға жақын патшасы Фейсал II-нің ұлтшыл әскери офицерлер тобымен құлатылуына әкелді. «Көптеген адамдардың пікірінше, [Насер] Ливандағы тәртіпсіздікті қоздырды және, мүмкін, Ирак революциясын жоспарлауға көмектесті». АҚШ-тың көмегі Ливан мен Иорданияға революциядан сақтануға көмектессе де, Эйзенхауэр доктринасы Насердің беделін араб ұлтшылдығының ең көрнекті өкілі ретінде арттырды. АҚШ-тың Сирияға жасаған сәтсіз араласуының нәтижесінде Насер қысқа ғасырлық «Біріккен Араб Республикасын» құрды, ол Мысыр мен Сирия арасындағы саяси одақ болды. Сонымен қатар, АҚШ 1958 жылғы Ирак төңкерісінен кейін Таяу Шығыстағы сенімді үкіметтен айырылды, нәтижесінде король Фейсал II генерал Абд әл-Карим Касиммен ауыстырылды.

Оңтүстік Азия

1947 жылы Британдық Үндістанның бөлінуі нәтижесінде Үндістан мен Пәкістан есімді екі жаңа тәуелсіз мемлекет құрылды. Үндістанның премьер-министрі Джавахарлал Неру суық соғыс кезеңінде бейтарап саясат ұстанды және АҚШ саясатын жиі сынады. Көп халқы бар Үндістанға қарсы әскери күшін арттыру ниетімен Пәкістан АҚШ-пен жақын қарым-қатынас орнатуға тырысты, Бағдат келісіміне және SEATO-ға қосылды. Бұл АҚШ-Пәкістан альянсы Үндістанды АҚШ-тан алшақтатты, нәтижесінде Үндістан КСРО-ға жақындады. 1950 жылдардың соңында Эйзенхауэр әкімшілігі Үндістанмен байланысты нығайтуға ұмтылып, 1957 жылғы Үндістанның экономикалық дағдарысын жеңілдету үшін көмек жіберді. АҚШ 1959 жылы Нью-Делиде өткен Дүниежүзілік ауыл шаруашылығы жәрмеңкесіне де қатысты, онда елден әкелінген ауыл шаруашылығы техникасы мен түрлі қаптамаланған азық-түліктерді көрсететін ең ірі павильондардың бірін құрды. Эйзенхауэр Үндістан президенті Ражендра Прасадпен бірге АҚШ павильонын ашты. Оның президенттік мерзімінің соңына қарай АҚШ пен Үндістан арасындағы қарым-қатынас шамалы жақсарды, бірақ Пәкістан Оңтүстік Азиядағы АҚШ-тың басты серігі болып қала берді.

Латын Америкасы

Өзінің басқаруының көп бөлігінде Эйзенхауэр Латын Америкасындағы өзінің алдыңғыларының саясатын жалғастырды, олар билікті авторитарлық тәсілдермен ұстап тұрғанына қарамастан, АҚШ-қа достық үкіметтерді қолдады. Эйзенхауэр әкімшілігі Латын Америкасына әскери көмек көрсетуді кеңейтті және советтік ықпалдың таралуын болдырмау үшін Панамериканизмді құрал ретінде пайдаланды. 1950 жылдардың аяғында Латын Америкасының бірнеше үкіметтері құлдырады, оның ішінде АҚШ-тағы экономикалық төмендеу де себеп болды. Куба АҚШ-қа өте жақын болды, 1950 жылдардың соңында Кубаға жыл сайын 300 000 американдық турист келді. Куба президенті Фульгенсио Батиста АҚШ үкіметімен де, ірі американдық компаниялармен де тығыз байланыс орнатты, сонымен қатар Кубада американдық ұйымдасқан қылмыс та күшті өкілдік етті. 1959 жылдың қаңтарында Куба революциясы Батистаны биліктен құлатты. Фидель Кастро басқарған жаңа үкімет Куба Коммунистік партиясын заңдастырды, бұл АҚШ-ты Кастроның Кеңес Одағымен одақтасуы мүмкін деген қорқынышқа жетеледі. 1959 жылдың сәуірінде Кастро АҚШ-қа келгенде, Эйзенхауэр онымен кездесуден бас тартып, бұл міндетті Никсонға жүктеді. Куба революциясынан кейін Эйзенхауэр әкімшілігі Латын Америкасында демократиялық үкіметті ынталандыра бастады және аймаққа экономикалық көмекті арттырды. Кастро Кеңес Одағына жақындаған сайын, АҚШ дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп, толыққанды эмбарго салды және кубалық эмигранттардың Кубаға басып кіруіне дайындық жұмыстарын бастады.

U-2 дағдарысы

АҚШ пен КСРО басшылары 1955 жылы Женевада өткен саммитте кездесті, бұл 1945 жылы Потсдам конференциясынан берігі алғашқы мұндай саммит болды. Басты мәселелерде еш прогресс болмады; екі тараптың Германия саясаты бойынша үлкен даулары болды, ал кеңесшілер Эйзенхауэрдің «Ашық аспан» ұсынысын қабылдамады. Маңызды мәселелер бойынша келісімге қол жеткізілмесе де, конференция Суық соғыс қарым-қатынастарындағы шағын жамбылдың басталуын білдірді. Хрущев 1959 жылдың қыркүйегінде АҚШ-қа сапар шекті, онда Эйзенхауэрмен ядролық қаруды шектеу және Берлиннің мәртебесі жөнінде жоғары деңгейдегі келіссөздер жүргізді. Эйзенхауэр ядролық қару сынақтарын және ядролық қару орналасқан жерлерді тексеруді шектеуді қалады, ал Хрущев бастапқыда ядролық қарулардың толық жойылуын көздеді. Екі тарап та әскери шығындарды шектеуге және ядролық қарудың таралуын болдырмауға мүдделі болды, бірақ Суық соғыстың шиеленісі келіссөздерді қиындатты. Екінші мерзімінің соңына қарай Эйзенхауэр КСРО-мен қарым-қатынасты жақсартудың бір бөлігі ретінде ядролық сынақтарға тыйым салу туралы келісімге қол жеткізуге бейілді болды. Хрущев та келісімге қол жеткізуге қызығушылық танытты, өйткені Қытай-Кеңес арасындағы жарыс күшейді. 1960 жылға қарай екі тараптың да басты шешілмеген мәселесі – тексерулер болды, өйткені екі тарап та ядролық сынақтарға тыйым салуды қалады. 1960 жылдың мамырында Парижде өткен саммитте ядролық келісімге қол жеткізу үміті АҚШ-тың U-2 тыңдау ұшағының (фотографиялық әуе барлауын жүргізу кезінде) КСРО үстінен түсірілуімен күйреп кетті. Эйзенхауэр әкімшілігі ұшқыштың апатта қаза тапқанын ойлап, ұшақтың «ауа-райын зерттеу ұшағы» екенін және ұшқыш Түркия үстінен ұшып бара жатқанда «оттегімен қиындықтар» туралы хабарлағаннан кейін қасақана КСРО әуе кеңістігіне кіргенін айтып, жасырындығын сақтау үшін мәлімдеме жасауға рұқсат берді. Сонымен қатар, Эйзенхауэр өзінің әкімшілігі КСРО-ның ісін бақыламағанын мәлімдеді; бірақ кеңесшілер ұшқыш капитан Фрэнсис Гэри Пауэрсті көрсеткен кезде американдықтар жұртшылықты алдағаны үшін кінәланды, бұл оқиға АҚШ үшін халықаралық ұятқа алып келді. Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті U-2 оқиғасын жан-жақты тергеді. Париж саммитінде Эйзенхауэр Хрущевті «әлемнің үміті тік тұрған осы кездесуді саботаждады» деп айыптады. Кейін Эйзенхауэр саммит «ақымақ U-2 оқиғасы» салдарынан бұзылғанын мәлімдеді.

Күндер Ел Орындау Жеке мәлімет
1 Сеул Кореядағы соғыс аймағына сапар. (Президент сайланғаннан кейін жасалды.)
2 Нуэва-Сиудад-Герреро Фалькон бөгетін ашуға арналған салтанат, президент Адольфо Руис Кортинеспен бірге.
3 Оттава Мемлекеттік сапар. Генерал-губернатор Винсент Мэйси және премьер-министр Луи Сен-Лоранмен кездесті. Парламентке сөз сөйледі.
4 Хэмилтон Премьер-министр Уинстон Черчилль және француз премьер-министрі Жозеф Ланьельмен бірге Бермуд конференциясына қатысты.
5 Женева Ұлыбритания премьер-министрі Энтони Иден, Франция премьер-министрі Эдгар Фор және КСРО премьер-министрі Николай Булганинмен бірге Женева саммитіне қатысты.
6 Панама қаласы Америка республикалары президенттерінің кездесуіне қатысты.
7 Хэмилтон Премьер-министр Гарольд Макмилланмен кездесті.
8 Париж НАТО-ның бірінші саммитіне қатысты.
9 Оттава Бейресми сапар. Генерал-губернатор Винсент Мэйси және премьер-министр Джон Дифенбейкермен кездесті. Парламентке сөз сөйледі.
10 Акапулько Президент Адольфо Лопес Матеоспен бейресми кездесу.
11 Монреаль Король Елизавета II-нің қатысуымен Сент-Лоуренс теңіз жолының ашылу салтанатына қатысты.
12 Бонн Канцлер Конрад Аденауэрмен және президент Теодор Хауспен бейресми кездесу. Лондон, Балморал, Чекерс Бейресми сапар. Премьер-министр Гарольд Макмилланмен және королева Елизавета II-мен кездесті. Париж Президент Шарль де Голльмен және Италия премьер-министрі Антонио Сегнимен бейресми кездесу. Солтүстік Атлантика кеңесіне сөз сөйледі. Culzean Castle АҚШ-қа оралуға дейін демалды.
13 Рим Бейресми сапар. Президент Джованни Грончимен кездесті. Апостолдық сарай Папа Иоанн XXIII-ге арналған аудиенция. Анкара Бейресми сапар. Президент Селал Баярмен кездесті. Қарачи Бейресми сапар. Президент Әйүп Ханмен кездесті. Кабул Бейресми сапар. Мұхаммед Захир Шах патшамен кездесті. Жаңа Дели, Агра Президент Ражендра Прасад пен премьер-министр Жавахарлал Нерумен кездесті. Парламентке сөз сөйледі. Тегеран Шах Мохаммад Реза Пахлавимен кездесті. Парламентке сөз сөйледі. Афина Ресми сапар. Король Павел мен премьер-министр Константинос Караманлиспен кездесті. Парламентке сөз сөйледі. Тунис Президент Хабиб Бургибамен кездесті. Тулон, Париж Президент Шарль де Голль, Ұлыбритания премьер-министрі Гарольд Макмиллан және Батыс Германия канцлері Конрад Аденауэрмен конференция. Мадрид Генералиссимо Франсиско Франкомен кездесті. Касабланка Король Мұхаммед V-пен кездесті.
14 Бразилиа, Рио-де-Жанейро, Сан-Паулу Президент Жуселино Кубичекпен кездесті. Бразилия конгресіне сөз сөйледі. Буэнос-Айрес, Мар-дель-Плата, Сан-Карлос-де-Барилоче Президент Артуро Фрондизимен кездесті. Сантьяго Президент Хорхе Алессандримен кездесті. Монтевидео Президент Бенито Нардонемен кездесті. Буэнос-Айрес және Суринам арқылы АҚШ-қа қайтты.
15 Париж Президент Шарль де Голль, Ұлыбритания премьер-министрі Гарольд Макмиллан және КСРО премьер-министрі Никита Хрущевпен конференция. Лиссабон Ресми сапар. Президент Америку Томашпен кездесті.
16 Манила Мемлекеттік сапар. Президент Карлос П. Гарсиямен кездесті. (Формоза/Тайвань) Тайпей Мемлекеттік сапар. Президент Чан Кайшимен кездесті. Сеул Премьер-министр Хё Чжонмен кездесті. Ұлттық ассамблеяға сөз сөйледі.
17 Сьюдад-Акунья Бейресми сапар. Президент Адольфо Лопес Матеоспен кездесті.

Қазіргі республикашылдық

Айзенхауэрдің саясатқа қатысу әдісі замандастары тарапынан «жаңаша республикалық идеология» деп сипатталды, ол «Жаңа мәміле» либерализмі мен Республикалық партияның ескі гвардиясының консерватизмі арасындағы орталық позицияны ұстады. 1952 жылғы сайлаудағы сәтті өнерпаздық республикашылдарға 83-ші АҚШ Конгресінің екі палатасында да шағын көпшілік берді. Тафт бастаған консервативті фракция американдықтардың өміріндегі федералды үкіметтің рөлін азайту мақсатында көптеген заң жобаларын ұсынды. Эйзенхауэр федералды үкіметтің кейбір функцияларын қысқартуға және президент Трумэннің «әділ мәмілесіне» қарсы болғанымен, ол әлеуметтік қамсыздандыру және жалпы игілікке пайдалы деп есептеген басқа «Жаңа мәміле» бағдарламаларын сақтап қалуды қолдады. Эйзенхауэр ішкі шығындарды қысқартуға және 1954 жылғы Ауыл шаруашылығы заңының қабылдануы арқылы ауыл шаруашылығына мемлекеттік субсидияларды азайтуға қол жеткізді, бірақ ол әлеуметтік қамсыздандыру немесе Теннесси өзені аймағы сияқты маңызды «Жаңа мәміле» бағдарламаларын жоюды жақтаған жоқ, және осы бағдарламалар президенттік қызметінің барлық кезеңінде сақталды. Республикашылар 1954 жылғы ара сайлауда Конгресс бақылауын жоғалтты және Эйзенхауэр кеңсесін тастағаннан кейін ғана екі палатаның да бақылауын қайтаруға қол жеткізе алмады. Эйзенхауэрдің басымдықпен партиялық емес ұстанымы оған Палата спикері Сэм Рэйбернмен және Сенат көпшілік көшбасшысы Линдон Джонсонмен тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Конгрестің либералды мүшелері, мысалы, Хьюберт Хамфри және Пол Дуглас білім беруге федералдық көмекті кеңейтуді, ұлттық денсаулық сақтау жүйесін енгізуді және кедей аймақтарға федералдық көмек көрсетуді жақтады, бірақ Рэйберн мен Джонсон Эйзенхауэрдің салыстырмалы түрде консервативті ішкі саясатын қабылдады. Өз партиясында Эйзенхауэр орталық саясаттағылардың күшті қолдауын алды, бірақ ол, әсіресе сыртқы саясат мәселелері бойынша консервативті Конгресс мүшелерімен жиі келіспеді. Биограф Жан Эдвард Смит Рэйберн, Джонсон және Эйзенхауэр арасындағы қарым-қатынасты былай сипаттайды:

Фискалдық саясат пен экономика

+ Айзенхауэрдің президенттігі кезінде федералды қаржы және ЖІӨ Қаржы жылы Түсімдер Шығындар ЖІӨ-нің артығы/кемшілігі ЖІӨ-нің пайыздық үлесі ретінде қарыз 1953 69.6 76.1 −6.5 382.1 57.2 1954 69.7 70.9 −1.2 387.2 58.0 1955 65.5 68.4 −3.0 406.3 55.8 1956 74.6 70.6 3.9 438.3 50.7 1957 80.0 76.6 3.4 463.4 47.3 1958 79.6 82.4 −2.8 473.5 47.8 1959 79.2 92.1 −12.8 504.6 46.5 1960 92.5 92.2 0.3 534.3 44.3 1961 94.4 97.7 −3.3 546.6 43.6 Ескерту. Айзенхауэр фискалдық консервативті көзқарас ұстанымымен Тафтпен жақын байланыста болды. Олар еркін кәсіпкерлік экономикасы өзін-өзі басқаруы керек деп келісті. Дегенмен, Айзенхауэрдің президенттік кезінде ең жоғарғы шекті салық мөлшерлемесі 91% болды, бұл американдық тарихтағы ең жоғары көрсеткіш. 1952 жылғы сайлаудан кейін Конгрестің екі палатасын да республикашылар бақылауына алғаннан кейін консерваторлар президентті салықты азайтуды қолдауға қысым жасады. Алайда Эйзенхауэр бюджетті теңгертуге басымдық берді, «кіріс және шығын теңдесетін шығындар бағдарламасын көрмейінше» салықты азайтудан бас тартты. Эйзенхауэр мемлекеттік қарызды төмен ұстады және инфляцияны нөлге жақын деңгейде сақтады; оның сегіз бюджетінің үшеуі артықшылықты көрсетті. Эйзенхауэр «Жаңа мәміле» жобаларын тиімділік және үнемділік туралы ойларын іске асыратын тәсілмен дамытты. Ол әлеуметтік қамсыздандыруды өзін-өзі қаржыландыру бағдарламасы арқылы кеңейтуге рұқсат берді. Ол ең төменгі жалақы және қоғамдық тұрғын үй сияқты «Жаңа мәміле» бағдарламаларын қолдады – білім беруге федералдық көмекті айтарлықтай кеңейтті және мемлекетаралық тас жолдар жүйесін негізінен қорғаныс бағдарламалары ретінде (жұмыс орындары бағдарламасының орнына) салды. Эйзенхауэр жеке хатында былай деп жазды: Егер қандай да бір партия әлеуметтік қамсыздандыруды жоюға және еңбек заңдарын және ауыл шаруашылығы бағдарламаларын жоюға тырысса, біздің саяси тарихымызда сол партия туралы естімейтін боласыз. Әрине, мұндай нәрселерді жасай аламыз деп сенетін шағын топ бар. Олардың саны аз және олар ақымақ. 1950 жылдар АҚШ-та экономикалық өсімнің кезеңі болды, ал жалпы ұлттық өнім 1950 жылы 355,3 миллиард доллардан 1960 жылы 487,7 миллиард долларға дейін өсті. Жұмыссыздық деңгейі де, 1958 жылды қоспағанда, жалпы алғанда төмен болды. Эйзенхауэрдің басшылығымен үш рет рецессия болды: 1953 жылдың шілдесінен 1954 жылдың мамыр айына дейін, 1957 жылдың тамызынан 1958 жылдың сәуір айына дейін және 1960 жылдың сәуірінен 1961 жылдың ақпанына дейін, бұл Федералдық резервтің соғыстан қалған инфляцияны жою үшін ақша ұсынымын тым қатаң түрде шектеуінің салдарынан болды. Сонымен қатар, федералдық шығындардың ЖІӨ-нің пайыздық үлесі 20,4 пайыздан 18,4 пайызға дейін төмендеді. Содан бері федералдық шығындардың ЖІӨ-нің пайыздық үлесі ретінде ешқандай басшылық кезеңінде мұндай төмендеу болған жоқ. Жеке табыс 45 пайызға өсті. Нәтижесінде 1953 жылғы босқындарға көмек туралы заң қабылданды, ол 1953 және 1956 жылдар аралығында Еуропа елдерінен 214 000 иммигранттың АҚШ-қа келуіне рұқсат берді. Бұрынғы квоталар Италия және Шығыс Еуропа үшін өте аз болды, бірақ жаңа заңда бұл аймақтарға басымдық берілді. 60 мың итальян босқындар тобының ең үлкені болды. Босқындардың келуіне қарамастан, шетелде туған адамдардың үлесі төмендеуде болды, өйткені 1914 жылға дейінгі келушілер қайтыс болды, 1960 жылы 5,4% -ға дейін төмендеді. Сонымен қатар, шетелдік ата-анасы бар туған жергілікті тұрғындардың саны 13,4 пайызға төмендеді. Халықтың, негізінен Калифорнияның, Мексикадан келген заңсыз көшіп келушілерге қызмет көрсетудің құны туралы наразылығына жауап ретінде президент АҚШ-тың иммиграция және натурализация қызметінің директоры Джозеф Суингке шекараны қайтадан бақылауға алу міндетін жүктеді. 1954 жылдың 17 маусымында Суинг «Сулы қайт» операциясын бастады, ол Калифорния, Аризона және Техастың таңдалған аймақтарында құжаттары жоқ иммигранттарды жинап, депортациялады. Кейінірек АҚШ шекаралық күзет қызметі 1954 жылы 1,3 миллионнан астам адам (көпшілік оны шамадан тыс айтқан) өз еркімен депортацияланған немесе депортация қаупімен АҚШ-тан кеткенін хабарлады. Осы уақыт аралығында Мексикадан заң жүзінде көшіп келген мексикалықтардың саны 1953 жылы 18 454-тен 1956 жылы 65 047-ге дейін тез өсті. Эйзенхауэрдің Маккартиге қарсы шығуға қарсылығы тіпті Эйзенхауэрдің көптеген кеңесшілерінің де сын-пікірлеріне ұшырады, бірақ президент Висконсин штатының танымал сенаторын әлсірету үшін жасырын жұмыс істеді. 1954 жылдың басында Маккарти әскерге қатысты тергеуді күшейткеннен кейін, Эйзенхауэр Маккартиге қарсы әрекет жасап, Маккартидің әскерге өзінің серіктесі Г. Дэвид Шинге артықшылық беру үшін қысым көрсеткенін көрсететін есепті жариялады. Эйзенхауэр сондай-ақ атқарушы билік органдарының мүшелеріне Армия-Маккарти тыңдауында куәлік беруге рұқсат бермеді, бұл тыңдаулардың күйреуіне әсер етті. Бұл тыңдаулардан кейін сенатор Ральф Фландерс Маккартиді кінәлауға қатысты табысты шара ұсынды; Сенаттағы демократтар бірауыздан кінәлауға дауыс берді, ал Сенаттағы республикашылардың жартысы оны қолдады. Кінәлау Маккартидің ұлттық саясаттағы маңызды тұлға ретіндегі мәртебесін аяқтады, ол 1957 жылы бауыр жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Тактикалық тұрғыдан Маккартипен келіспесе де, Эйзенхауэр коммунистік сіңіп кіруді қауіпті құбылыс деп есептеді және қызметкерлердің АҚШ-қа адал емес болуы мүмкін деген себептермен оларды жұмыстан босатуға ведомство басшыларына рұқсат берді. Даллес басшылығымен Мемлекеттік департамент 500-ден астам қызметкерлерді тазартты. Эйзенхауэрдің келісімімен Федералдық тергеу бюросы (ФБР) ішкі бақылау күшін күшейтті және 1956 жылы COINTELPRO құрды. 1957 жылы Жоғарғы сот конституциялық қорғауды күшейтетін және Смит заңының билігін шектейтін бірқатар шешімдер қабылдады, нәтижесінде 1950 жылдардың соңында күдікті коммунистердің қудалануы азайды. 1953 жылы Эйзенхауэр Джулиус және Этель Розенбергтің өлім жазасын жеңілдетуден бас тартты, олар 1951 жылы Кеңес Одағына ядролық құпияларды ұсынды деген айыппен сотталған АҚШ азаматтары еді. Бұл Розенбергтерді қолдау үшін бүкіл әлемде пикет және демонстрацияларға, сондай-ақ американдық газеттердегі мақалаларға және Пападан кешірім сұрауға әкелді. Эйзенхауэр, қоғамдық пікір мен елдегі БАҚ қолдауымен, шетелдегі талапты елемеді. Розенбергтер 1953 жылдың шілде айында электр орындығында атқыланды. Маккартиге тікелей қарсы тұрудан Эйзенхауэрдің мақсатының бірі – Маккартиді Ядролық энергетика комиссиясын (AEC) коммунистерді іздеуге тартудан алдын алу болды, бұл AEC-тің сутегі бомбалары және басқа қарулар бағдарламалары бойынша жұмысына кедергі келтіруі мүмкін еді. 1953 жылдың желтоқсанында Эйзенхауэр Американың ядролық ғалымының бірі, Дж. Роберт Оппенгеймердің Кеңес Одағының тыңшысы болды деген айып тағылғанын білді. Эйзенхауэр бұл айыптамаларға ешқашан сенбегенімен, 1954 жылдың қаңтарында Оппенгеймер мен қорғанысқа қатысты барлық қызметтер арасында «қарлы қабырға» орнатылуын бұйырды. Оппенгеймердің қауіпсіздік тыңдауы сол жылы өтті, нәтижесінде физик қауіпсіздік рұқсатынан айырылды. Бұл мәселе сол кезде де, кейінірек де даулы болды, Оппенгеймер белгілі бір мартирлікке ие болды. Бұл жағдай Эйзенхауэрге де жаман әсер ететін еді, бірақ президент бұған ешқандай егжей-тегжейлі қараған жоқ және оның орнына өзінің бағыныштыларының кеңесіне, әсіресе Ядролық энергетика комиссиясының төрағасы Льюис Штраустың кеңесіне тым көп сенеді.

Бірінші кезең

1950 жылдары Оңтүстіктегі афроамерикандықтар сайлау құқығынан кеңінен айырылды және нәсілдік бөлініске негізделген мектептер, әбдетханалар мен су ішетін шүбілер болды. Оңтүстіктен тыс жерлерде де афроамерикандықтар жұмысқа орналасуда, тұрғын үй алуда кемсітушілікке ұшырады, сондай-ақ кедейлік пен жұмыссыздық деңгейі жоғары болды. Азаматтық құқықтар мәселесі 1940 жылдары ұлттық және халықаралық деңгейде маңызды болды, бұл әзірге нацистік Германияның жағымсыз мысалына байланысты болды. Нәсілдік бөлініс Африка елдерімен қарым-қатынасты нашарлатты, АҚШ-тың отаршылдықты тоқтатуға шақыруларын әлсіретті және кеңестік үгіт-насихаттың маңызды тақырыбына айналды. 1944 жылы генерал Эйзенхауэр Еуропадағы әскери операциялар театрындағы әскер бөлімдерін бөліске салғаннан кейін, президент Трумэн 1948 жылы Қарулы күштерді бөліске салу процесін жалғастырды, бірақ іске асыру өте баяу болды. Оңтүстік демократтары интеграцияға күшті қарсылық көрсетті, ал көптеген Оңтүстік көшбасшылары Эйзенхауэрді 1952 жылы қолдады, себебі ол федералдық биліктің интеграцияны мәжбүрлеу әрекеттеріне қарсы екенін көрсетті. Эйзенхауэр билікке келгеннен кейін, әскери қызметкерлердің ерікті түрде қызмет етуіне мәжбүрлеу үшін мемлекеттік шығыстарды бақылау арқылы әскери бөлініске қарсылықты тоқтатуға жедел әрекет етті. «Федералдық қаражат қайда жұмсалса, - деді ол наурыз айында журналистерге, - ешбір американдық осы қаражатты жұмсаудағы кемсітушілікті қалай ақтауға болады деп түсінбеймін». Кейін, Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Роберт Б. Андерсон «Теңіз күштері біздің елдің белгілі бір географиялық аймақтарында қалыптасқан әдет-ғұрыптар мен салтыларды мойындауы керек, оларды құруға Теңіз күштерінің қатысы болмады» деп мәлімдегенде, Эйзенхауэр: «Біз бір қадам да артқа шегінбедік және шегінбейміз. Бұл елде екінші дәрежелі азаматтар болмауы керек». Эйзенхауэр сондай-ақ федералдық жұмысқа алуда және Вашингтон, округ Колумбиядағы мекемелерде дискриминацияны тоқтатуға тырысты. Бұл әрекеттерге қарамастан, Эйзенхауэр сайлау құқығын кеңейтуге, мемлекеттік білім берудегі нәсілдік бөліністі жоюға немесе жұмыспен қамтудағы кемсітушілікті жоюға қарсылық көрсетуді жалғастырды. Ақ үй штабының жалғыз афроамерикандық қызметкері Э. Фредерик Морроу Эйзенхауэрмен сирек кездесіп, Эйзенхауэрдің афроамерикандықтардың өмірін түсінуге қызығушылық танытпағанын сезінді. 1954 жылдың 17 мамырында Жоғарғы Сот «Браун мен Білім беру жөніндегі кеңес» ісі бойынша маңызды шешімін шығарды, онда ақ және қара студенттер үшін бөлек мемлекеттік мектептер құруды конституцияға қайшы деп жариялады. Шешім қабылданғанға дейін Эйзенхауэрдің Әділет министрлігі осы маңызды іс бойынша нәсілдік бөліністі жоюды қолдаған пікір білдірді. Дегенмен, Эйзенхауэр бас судья Эрл Уорренге жеке түрде: «Бұл [оңтүстік ақ адамдары] жаман адамдар емес. Олардың алаңдауы – өздерінің сүйкімді қыздарының мектепте үлкен, өскен қара нәсілділермен бірге отыруын қаламауы» деді. Шешімнен кейін Эйзенхауэр Жоғарғы Соттың шешімін жеке түрде айыптап, ол «Оңтүстіктегі прогресті кем дегенде он бес жылға кері шегерді» деп сенді. Президент бұл шешімді орындауға уәде берді, бірақ шешімді мақтамады, «Жоғарғы Сот өз шешімін айтты және мен осы елдегі конституциялық процестерді сақтауға ант бердім және оған бағынамын» деді. Роберт Каро жазғандай, президенттік қызметін атқарудың алты жылы ішінде Эйзенхауэр ешқашан «бұл шешімді ашық қолдамады; бірде-бір рет Браунның моральдық тұрғыдан дұрыс екенін айтпады». Оның үндемеуі азаматтық құқықтар қозғалысының көшбасшыларына Эйзенхауэрдің Америкадағы қара нәсілділердің күнделікті қиындықтарына көп көңіл бөлмейтіндігін көрсетті және мектептегі нәсілдік бөлініске қарсы тұруға ант берген нәсілшілдерге жігер берді. Эйзенхауэрдің басты мақсаты халықаралық беделді сақтау болуы мүмкін деген пікірді Дудзяк айтты. 1955 жылы Эммет Тиллдің өлімі Азаматтық құқықтар қозғалысының тағы бір маңызды сәті болды. Эмметтің өлімінен кейін оның анасы Мами Тилл Эйзенхауэрге хат жазып, бұл мәселеде қолдау сұрады, бірақ жауап алмады.

Екінші мерзім

Оңтүстік штаттарының басшылары бөлінуге қарсылық көрсетуді жалғастырғанда, Эйзенхауэр күшті федералдық шараларға қатысты талаптарға жауап беру үшін азаматтық құқықтар туралы заң жобасын ұсынды. Заң жобасында афроамерикандықтардың сайлау құқығын қорғауды күшейтуге бағытталған шаралар қарастырылды; 1950 жылдардың ортасында шамамен 80% афроамерикандықтар сайлау құқығынан айырылған болатын. Азаматтық құқықтар туралы заң жобасы Палатада салыстырмалы түрде оңай қабылданды, бірақ Сенатта оңтүстік штаттарының қарсылығына тап болды және заң жобасы бастапқы ережелерінің көп бөлігі алынып тасталғаннан кейін ғана қабылданды. Кейбір афроамерикандық көшбасшылар оны әлсіретілген заң жобасын қабылдамауға шақырды, бірақ Эйзенхауэр 1957 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңға қол қойды. Бұл Реконструкция кезеңінен бері афроамерикандықтарды қорғауға бағытталған алғашқы федералдық заң болды. Заң АҚШ-тың Азаматтық құқықтар жөніндегі комиссиясын құрды және Әділет министрлігінде азаматтық құқықтар бөлімін ашты, бірақ сайлау құқығы жөніндегі істерде айыпталушыларға қазылар алдында сотталу құқығы берілді. Соңғы шараның қосылуы заңды тиімсіз етті, себебі Оңтүстіктегі ақ қазылар афроамерикандықтардың сайлау құқығына кедергі келтіргендерді кінәлі деп тауып шығармайтын. Эйзенхауэр Азаматтық құқықтар туралы заңның қабылдануы, кем дегенде уақытша, азаматтық құқықтар мәселесін ұлттық саясаттың басты назарында болмайтындай етеді деп үміттенеді, бірақ Арканзас штатындағы оқиғалар оны іс-қимылға итермеледі. Арканзас штатының Литтл-Рок қаласының мектеп басқармасы федералды соттың бекіген бөлінуді жою жоспарын жасады, және бағдарлама Литтл-Рок орта мектебінде іске асырыла бастады. Бөлінуді жою оның қайта сайлануына қиындықтар тудырады деп қорқып, губернатор Орвал Фабус "Литтл-Рок Тоғызы" деп белгілі болған тоғыз афроамерикандық оқушының Орта мектепке кіруіне кедергі жасау үшін Ұлттық гвардияны жұмылдырды. Эйзенхауэр азаматтық құқықтар мәселесін толыққанды қолдамаса да, федералды билікті сақтауға және АҚШ-ты халықаралық аренада ұятқа қалдыруы мүмкін оқиғаның алдын алуға бейілді болды. Суық соғыстың қысымы Эйзенхауэрдің ойында анық байқалады, оның ұлтқа арналған сөзінде: «Біздің жауларымыз осы оқиғаға қуанып, оны бүкіл елді бұрмалау үшін пайдаланып жатыр» деді. Фабус Ұлттық гвардияны қайтарудан бас тартқаннан өзге, наразылық толқыны афроамерикандық оқушылардың Орта мектепке баруына кедергі келтірді. Жауап ретінде Эйзенхауэр 10730-шы жарлыққа қол қойды, ол Арканзас Ұлттық гвардиясын федералдық басқаруға көшірді және оларға интеграцияны қолдауды бұйырды, содан кейін олар губернатордың бұйрығына қарамастан афроамерикандық оқушыларды қорғады. Сонымен қатар, Эйзенхауэр Литтл-Рокқа әскер жіберді, ол «Литтл-Рок Тоғызы» оқушыларының Орта мектепке баруын қамтамасыз етті. Фабус жеңілгеннен кейін Эйзенхауэрдің әрекеттерін сынап, Литтл-Рок «басып алынған аумаққа» айналды деп мәлімдеді және 1958 жылы Литтл-Рок орта мектептерін жапты, бірақ жабылу уақытша болды. Екінші мерзімінің соңына қарай Эйзенхауэр сайлау құқығын қорғауға бағытталған тағы бір азаматтық құқықтар туралы заң жобасын ұсынды, бірақ Конгресс Эйзенхауэрдің сұрағаннан әлсіз шаралармен заң жобасын қабылдады. Эйзенхауэр бұл заңға 1960 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң ретінде қол қойды. 1960 жылға қарай Оңтүстіктегі афроамерикандық оқушылардың 6,4% интеграцияланған мектептерге барып оқыды және мыңдаған афроамерикандық сайлаушылар сайлауға тіркелді, бірақ миллиондаған афроамерикандықтар сайлау құқығынан айырылды.

Лаванда қорқынышы

Айзенхауэрдің әкімшілігі Маккартистік лаванда қорқынышына үлес қосты, президент Айзенхауэр 1953 жылы 10450 нөмірімен атқарушы бұйрыққа қол қойды. Айзенхауэрдің президенттік кезінде мыңдаған лесбиянка және гейлер федералдық қызметке қабылдаудан алынды, ал гомосексуалдықта күдікталған 5000-нан астам федералдық қызметкер жұмыстан босатылды. 1947 жылдан 1961 жылға дейін сексуалдық бағдарына байланысты жұмыстан қуылғандардың саны Коммунистік партияға мүшелік үшін қуылғандардан әлдеқайда көп болды.

Мемлекетаралық автомобиль жолдары жүйесі

Айзенхауэрдің ең маңызды жетістіктерінің бірі – 1956 жылғы Федералдық көмек көрсету автожолдары заңы арқылы Конгресс бекіткен мемлекетаралық тас жолдар жүйесі болды. Тарихшы Джеймс Т. Паттерсон бұл заңды Эйзенхауэрдің алғашқы мерзімінде қабылданған «бірден-бір маңызды заң» деп сипаттайды. 1954 жылы Эйзенхауэр генерал Люциус Д. Клейді мемлекетаралық тас жолдар жүйесін жоспарлаумен айналысатын комиссияға төраға етіп тағайындады. Президенттің жобаға қолдауы 1919 жылғы армия конвойының бір бөлігі ретінде елді кезіп өткен жас офицер ретіндегі тәжірибесімен шартталды. Мұндай жүйенің құрылысын қажет ету себептерін қорытындылап айтқан Клей мынадай мәлімдеме жасады:

Клейдің комиссиясы 10 жылдық, 100 миллиард долларлық бағдарлама ұсынды, ол 50 000-нан аса халқы бар барлық американдық қалаларды байланыстыратын 40 000 мильдік бөлінген тас жолдарды салуды көздеді. Эйзенхауэр бастапқыда ақы төлемақымен жүретін тас жолдар жүйесін қалаған, бірақ Клей Эйзенхауэрді мұндай жолдардың халық тығыз қоныстанған жағалау аймақтарынан тыс жерлерде тиімді емес екеніне көндірді. 1955 жылдың ақпанында Эйзенхауэр Клейдің ұсынысын Конгресске жіберді. Заң жобасы Сенатта жылдам мақұлданды, бірақ Өкілдер палатасының демократтары құрылысты қаржыландыру үшін мемлекеттік облигацияларды пайдалануға қарсылық білдірді. Эйзенхауэр мен Өкілдер палатасының демократтары жүйені бензинге салынатын салық есебінен қаржыландырылатын Тас жолдар қоры арқылы қаржыландыруға келісті. Эйзенхауэрдің президенттігі кезінде тағы бір маңызды инфрақұрылымдық жоба – Сент-Лоуренс теңіз жолы да аяқталды. Ұзақ мерзімді перспективада мемлекетаралық тас жолдар жүйесі Эйзенхауэрдің оң беделін нығайтуға үлкен үлес қосты. Ірі қалалардағы кедейлердің үйлерінің үстінен жолдар салынды – жер иелеріне өтемақы төленді, бірақ қара және кедей ақ тұрғындарға ешқандай өтемақы берілмеді. Басқа жағдайларда жүйе кейіннен жақсы қабылданып, бағаланды. Жолаушылар тасымалы үшін арналған ұлттық теміржол жүйесі құлаған кезде, жаңа тас жолдар қала жұмыскерлеріне қала маңынан қалаға қатынауға және жүк тасымалдаушы жүк көліктеріне теміржол желісінен шалқап жатқан қалаларға жетуге мүмкіндік берді. Қала маңындағы қалалар одан да тартымдырақ болды, өйткені мыңдаған жаңа аудандар жақсы мектептер мен орталық қалалардағы тығыздықтан құтылған, үлкен және арзан тұрғын үйлерді ұсынды. 1960 жылдар шамасында сауда орталықтары пайда болды және жарты ғасыр бойы дамыды. Туризм де күрт өсті, соның салдарынан қызмет көрсету станцияларына, мотельдерге, мейрамханаларға және келушілерге арналған орындарға сұраныс артты. Қысқы демалыс үшін немесе тұрақты көшіп кету үшін ұзақ қашықтыққа саяхаттаушылардың саны да көбейді. Ауылдық жерлерде, желіден тыс қалған қалалар мен шағын қалалар тас жолдарға ұмтылған сатып алушылардың арқасында өркендемей қалды, ал жаңа зауыттар жері арзан, жұмысшылар қалалық автобусқа отырудың орнына жеке көлікте жүре алатын және жүк көліктері көшедегі тығындардан баяуламайтын жерлерге орналастырылды.

Ғарыш бағдарламасы және білім беру

1955 жылы төрт күн аралықта АҚШ және КСРО екеуі де алдағы бірнеше жылда Жердің жасанды спутниктерін ұшыруды жариялады. Ақ үйдің 29 шілдедегі мәлімдемесінде 1957 жылдың 1 шілдесі мен 1958 жылдың 31 желтоқсаны аралығында АҚШ Халықаралық геофизикалық жылға америкалық үлес ретінде «жерді айналып жүретін шағын спутниктерді» ұшыруы жоспарланғаны айтылды. 1957 жылдың 4 қазанында Кеңес Одағының «Спутник-1» спутнигін орбитаға шығару американдықтарды таң қалдырды. Үш айдан кейін американдық «Vanguard TV3» зымырасының ұлттық теледидардағы сынағы ұятты сәтсіздікке ұшырады; зымыра әжуалы түрде «Flopnik» және «Stayputnik» деп аталды. Көптеген адамдар үшін кеңестік спутник бағдарламасының табысы Кеңес Одағының АҚШ ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіретін технологияда айтарлықтай алға басқанын көрсетті. Эйзенхауэр бастапқыда кеңестік ұшырудың маңыздылығын азайтуға тырысса да, технологиялық алшақтыққа байланысты қоғамдық қорқыныш пен алаңдаушылық күшейді. Американдықтар ядролық бомбадан қорғану үшін бомбобеушілер салуға асықты, ал Кеңес Одағы жаңадан қол жеткізген әлемдік үстемдігімен мақтанды. 1958 жылдың маусымында АҚШ-қа келген британ премьер-министрі Гарольд Макмилланның айтуынша, президент өзінің президенттік кезеңінде «алғаш рет қатты сынға ұшырады». Экономист Бернард Барух «Нью-Йорк Герольд Трибюн» газетіне жариялаған «Жеңілістің сабақтары» атты ашық хатында былай деп жазды: «Біз өнеркәсіптік және технологиялық күшімізді жаңа үлгідегі автомобильдер мен түрлі құрылғылар жасауға жұмсағанда, Кеңес Одағы ғарыш кеңістігін жаулап жатыр. Жұлдыздарға арбасын тіркеу қиялы мен айға жету дағдысына ие болған – Ресей, АҚШ емес. Америка алаңдауда, және олай болуы керек». Бұл оқиға қорғаныс және білім беру салаларын қамтитын бірқатар федералдық үкіметтік бастамаларға түрткі болды. Американың спутнигін орбитаға шығару үшін «Explorers» бағдарламасына (бұрынғы «Project Vanguard» жобасымен алмастырылған) жаңа басымдық берілді; бұл 1958 жылдың 31 қаңтарында «Explorer 1» сәтті ұшырылуымен іске асырылды. 1958 жылдың ақпан айында Эйзенхауэр АҚШ армиясы үшін жаңа технологияларды әзірлеу мақсатында Қорғаныс министрлігі құрамында «Advanced Research Projects Agency» (АРПА) құрылуына рұқсат берді, кейін ол «Defense Advanced Research Projects Agency» (DARPA) деп аталды. Жаңа агенттіктің алғашқы ірі жобасы – «Corona» спутнигі, ол фотосуреттік мәліметтердің көзі ретінде U-2 тыңдау ұшағының орнына жасалды. 1959 жылы ол «NASA» азаматтық ғарыш агенттігі ретінде құрылған «National Aeronautics and Space Act» заңын ұсынды. Бұл заң негізгі мүдделі топтар арасындағы консенсусты білдірді, оның ішінде негізгі зерттеулерге ұмтылған ғалымдар, кеңестік әскери жетістіктерге тең келмеуі керек болған Пентагон, жаңа бизнес іздеген американдық компаниялар және ғарыш зерттеулеріне үміт артатын қоғамдық пікірдің жаңа күшті үрдісі кірді. «NASA» «DARPA» бастаған ғарыш технологиясын зерттеуді, сондай-ақ әуе күштерінің адамды ғарышқа жіберу бағдарламасын, «Man In Space Soonest» жобасын, «Project Mercury» деп атады. Жобаның алғашқы жеті астронавты 1959 жылдың 9 сәуірінде жарияланды. 1958 жылдың қыркүйек айында президент «National Defense Education Act» заңын қол қойды, төрт жылдық бағдарлама АҚШ білім беру жүйесіне миллиардтаған доллар инвестициялады. 1953 жылы үкімет 153 миллион доллар жұмсады, ал колледждер осы қаржының 10 миллион долларын алды; алайда, 1960 жылға қарай жиынтық қаржыландыру нәтижесінде шамамен алты есеге өсті. Осы арада 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдары «NASA», Қорғаныс министрлігі және түрлі жеке сектор компаниялары бірнеше байланыс спутниктерін зерттеу және дамыту бағдарламаларын жасады.

Еңбек одақтары

Кәсіподаққа мүшелік 1950 жылдардың ортасында ең жоғары деңгейге жетті, сол кезде кәсіподақтар жалпы жұмыс күшінің шамамен төрттен бір бөлігін құрады. 1955 жылы Өнеркәсіптік ұйымдар конгресі мен Америка Еңбек Федерациясы бірігіп, АҚШ-тағы ең ірі кәсіподақ федерациясы – AFL–CIO-ны құрды. AFL–CIO басшысы Джордж Мини өзінің алдыңғыларынан өзгеше, білікті емес жұмысшыларды және Оңтүстіктегі жұмысшыларды ұйымдастыруға аса мән бермеді. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдары бизнес қауымдастығы да, жергілікті республикашылар да кәсіподақтарды әлсіретуге тырысты, өйткені олар демократтық кандидаттарды қаржыландыру және үгіт-насихат жүргізуде маңызды рөл атқарды. Эйзенхауэр әкімшілігі де 1947 жылғы Тафт-Хартли заңындағы кәсіподақтарға қарсы күшті нығайтуға жұмыстанды. Республикашылар кәсіподақтардың күмәнді қызметіне назар аудару арқылы оларды әлсіздетуге тырысты, ал Әділет министрлігі, Еңбек министрлігі және Конгресс жоғары беделді еңбек одақтарында, әсіресе Teamsters Union-да қылмыстық әрекеттер мен рэкетшілік бойынша тергеулер жүргізді. 1957 жылдың қаңтарында құрылған Сенаттың арнайы комитеті – Макклеллан комитеті, Teamsters Union президенті Джимми Хоффаны халыққа қауіпті жау ретінде қарады. Қоғамдық пікір сауалнамалары кәсіподақтарға, әсіресе кәсіподақ басшыларына деген сенімсіздік артып келе жатқанын көрсетті, республикашылар оларды «еңбек басшылары» деп атады. 1959 жылғы Ландрум-Гриффин заңында екіпартиялық консервативтік коалиция, Кеннеди аға-інілер сияқты либералдардың қолдауымен, ұйымдасқан еңбекке қатысты жаңа конгресс шектеулерін жеңіп алды. Бұл заңның басты нәтижесі – бұрынғы авторитарлық кәсіподақ иерархиясына демократияны күштеп енгізу болды. Алайда, 1958 жылғы сайлауда кәсіподақтар штаттардың «еркін жұмыс істеуге» қатысты заңдарына қарсы күресіп, көптеген консервативті республикашыларды жеңді.

Қоршаған орта мәселелері

Экологиялық қозғалыс өсуін бастады және 1970 жылға қарай ұлттық деңгейде танымал болды. Либералдар (және Демократиялық партия) табиғи ресурстарды ұлттық деңгейде бақылауда ұстауды қалаған – ұйымдастырылған идеологиялық қысым тиімді болатын деңгейде. Консерваторлар (және Республикалық партия) штаттық немесе жергілікті бақылауды қалаған, онда жергілікті бизнестің қаржылық пайдасы шешуші рөл атқара алатын еді. 20 ғасырдың басына дейін созылған пікірталаста, табиғатты сақтаушылар ұлттық саябақтардың табиғи сұлулығын қорғауды көздесе, экономикалық тиімділікті ұстанушылар бөгеттер салу және су ағындарын өзгертуді қалаған. Эйзенхауэр 1953 жылдың желтоқсан айында консервативті ұстанымды білдіріп, табиғатты сақтаудың мақсаты – «ресурстарды ысырап ету немесе пайдалану мүмкіндігінен тыс қалдыру емес, барлық ресурстарды барлық американдықтардың игілігі үшін ақылмен пайдалану» екенін айтты. Либералдар мен экологиялық белсенділер ішкі істер министрі Дуглас Маккейге қарсы күш біріктірді – ол табиғат туралы білімі аз бизнесмен еді. Олар оның қоршаған ортаға келтіретін зиянға қарамастан, кен компанияларына «жақсылық жасағанын» айтты. Олар 1956 жылы оны отставкаға кетуге мәжбүр етті. Эйзенхауэрдің қоршаған орта мәселелеріндегі жеке қызметі сыртқы саясат аясында жүрді. Ол 1958 жылғы Женева конвенциясын қолдады, ол әлемдік мұхиттарды пайдалануды, әсіресе балық аулау саласын реттейтін халықаралық келісімдерге берік негіз болды. Эйзенхауэр атом энергиясын электр энергиясын өндіру үшін бейбіт мақсатта пайдалануды және оны ядролық қаруға айналдыруға қарсы қатаң бақылауды қолдады. Дегенмен, ядролық қалдықтар мәселесіне көңіл жеткіліксіз болды.

1958 жылғы аралық сайлау

1957 жылдың ортасында экономика төмендеуге басталды және 1958 жылдың басында ең төменгі шегіне жетті. 1958 жылғы экономикалық дағдарыс Эйзенхауэрдің өкімет кезеңіндегі ең ауыр экономикалық құлдырау болды, себебі жұмыссыздық деңгейі 7,5%-ға жетті. Нашар экономикалық жағдай, "Спутник" құрылысы, Литтл-Рокқа жасалған федералдық араласу және бюджет бойынша келіспеушіліктер Эйзенхауэрдің беделін түсірді, "Гэллап" сауалнамасы оның қолдау деңгейі 1957 жылдың ақпанында 79 пайыз болса, 1958 жылдың наурызында 52 пайызға дейін төмендегенін көрсетті. 1958 жылдың ортасында Өкілдер палатасының кіші комитеті Ақ үй басшысы Шерман Адамстың Федералды сауда комиссиясы (FTC) тергеп жатқан тоқыма өндіруші Бернард Голдфайннан қымбат сыйлық алғанын анықтағаннан кейін дау пайда болды. Адамс Голдфайнның ісі бойынша FTC тергеуіне араласқан деген айыптауды жоққа шығарды, бірақ Эйзенхауэр 1958 жылдың қыркүйегінде оны отставкаға жіберуге мәжбүр етті. 1958 жылғы аралық сайлауларға жақындаған кезде демократтар Эйзенхауэрді ғарыш жарысы, Адамсқа қатысты дау және басқа да мәселелер бойынша сынады, бірақ науқанның ең маңызды мәселесі әлі толыққанды қалпына келмеген экономика болды. Республикашылар сайлауда ауыр жеңіліске ұшырады, демократтар Өкілдер палатасында қырықтан астам, Сенатта оннан астам орынды жеңіп алды. Бірнеше жетекші республикашылдар, соның ішінде Брикер және Сенаттағы оппозиция жетекшісі Уильям Ноуленд қайта сайлауда жеңіліске ұшырады.

Жиырма үшінші түзету

Сайлаушылар алқасын реттейтін бастапқы конституциялық ережелерге сәйкес, президенттік сайлаушылар штаттарға ғана бөлінді. Осының салдарынан Колумбия округі президенттік сайлау процесінен мүлдем шығарылды. 1950 жылдары Конгресске округ азаматтарына президенттік және вице-президенттік сайлауларда тиісті дауыс беру құқығын беру мақсатында бірнеше конституциялық түзетулер ұсынылды. Эйзенхауэр округ тұрғындарының дауыс беру құқығын жақтаушы болды. 1960 жылғы 16 маусымда 86-шы Конгресс Колумбия округінде тұратын азаматтарға президенттік сайлауда дауыс беру құқығын беру үшін, округты штаттармен теңестіріп, сайлаушылар алқасына сайлаушылар тағайындауды қарастырған конституциялық түзетуді бекітті. Қажетті сандағы штат заңнамалық жиналыстары ұсынылған түзетуді ратификациялағаннан кейін, ол 1961 жылғы 29 наурызда АҚШ Конституциясының жиырма үшінші түзетуіне айналды.

Одаққа қабылданған мемлекеттер

Эйзенхауэр 1952 жылғы сайлау науқанында Аляска мен Гавайиді штаттар ретінде қабылдауды ұсынған, бірақ түрлі мәселелер олардың штат мәртебесін кешіктірді. Гавайиге қатысты Конгресс мүшелерінің оңтүстік өкілдері қарсылық көрсетті, олар арал тобының көптеген европалық емес тұрғындарына наразылық білдірді, ал Аляскадағы әскери базалар туралы алаңдаушылық Эйзенхауэрді өкімет басында аумақтың штат болуына қарсы шығуға итерді. 1958 жылы Эйзенхауэр Конгресспен Алясканы қабылдау және Алясканың үлкен бөлігін әскери базаларға бөлуді көздейтін заң жобасы бойынша келісімге келді. Эйзенхауэр 1958 жылдың шілде айында Аляска штаттық актісіне қол қойды, және Аляска 1959 жылдың 3 қаңтарында 49-шы штат атанды. Бірнеше ай өткен соң, 1959 жылдың 18 наурызында Эйзенхауэр Гавайиді қабылдау актісіне қол қойды, ал Гавайи 1959 жылдың 21 тамызында 50-ші штат болды.

Денсаулық сақтау мәселелері

Айзенхауэр өзінің денсаулығы мен медициналық жазбалары туралы ақпаратты қызмет істеп жатқанда жариялаған алғашқы президент болды. Дегенмен, оның төңірегіндегі адамдар саяси зиян келтіруі мүмкін медициналық ақпаратты, оның денсаулығына күмән тудыра отырып, жасырды. 1955 жылдың 24 қыркүйегінде Колорадо штатында демалып жүргенде, ол ауыр жүрек шабуына ұшырады. Оның жеке дәрігері Говард Снайдер симптомдарды асқазанның қорыту бұзылысы деп жаңылыстырып, қажетті көмекке уақтылы шақырмады. Кейін Снайдер өзінің қатесін жасыру және Эйзенхауэрдің жұмысын істеуге денсаулығы жеткілікті екенін көрсету үшін өзінің жазбаларын өңдеп, жалған мәлімдемелер енгізді. Жүрек шабуына байланысты ол алты апта ауруханада жатты, ал Эйзенхауэр 1956 жылдың басында ғана әдеттегі жұмыс кестесіне оралды. Эйзенхауэрдің емделу кезеңінде Никсон, Даллес және Шерман Адамс басқарушылық міндеттерді өз мойнына алып, президентпен байланыс жасады. 1957 жылдың қараша айында Эйзенхауэр инсульт алды, бірақ ол тез сауығып кетті. Оның денсаулығы екінші мерзімінің соңына дейін жақсы болды.

1954 жылғы аралық сайлау

1954 жылғы аралық сайлауларда демократтар Конгрестің екі палатасының да бақылауын алды.

1956 жылғы қайта сайлау науқаны

1955 жылдың шілдесінде TIME журналы президентті «ұлтқа гүлдену» әкелгені үшін жоғары бағалады, сондай-ақ «Двайт Эйзенхауэр Ақ үйге көшкеннен бері 29 айдың ішінде елде айтарлықтай өзгеріс болды. Қан қысымы мен дене температурасы төмендеді, жүйкелердің жаралары жазылды. Жаңа үн бір сөзбен айтқанда – сенімділік» делінген. Бұл пікірді Эйзенхауэрдің Gallup сауалнамасы бойынша қолдауы көрсетті, ол бірінші мерзімінде 68-ден 79 пайызға дейін ауытқып келді. Эйзенхауэрдің 1955 жылдың қыркүйегіндегі жүрек талмасы оның екінші мерзімге үміткер бола алатынына қатысты күмәндер тудырды, бірақ оның дәрігері 1956 жылдың ақпанында оның толыққанды жазылғанын мәлімдеді, ал одан кейін Эйзенхауэр қайта сайлануға қатысатындығын жариялады. Эйзенхауэр бір мерзімнен кейін зейнетке шығуды ойластырған, бірақ екі партиядан да болашақ мұрагерлерін жеткіліксіз деп санағандықтан, қайтадан сайлауға түсуге шешім қабылдады. Эйзенхауэр Никсон президент болған жағдайда елді басқара алмайды деп ойлады және оны 1956 жылғы сайлау тізімінен шығару үшін қорғаныс министрі лауазымын ұсынды. Никсон ұсыныстан бас тартты және Эйзенхауэр талап етпесе, қайта тағайындалудан бас тартпаймын деді. Партияны бөлуге ниеті болмаған және Никсонға лайықты жаңа кандидат таба алмаған Эйзенхауэр Никсонның қайта тағайындалуына қарсылық көрсетпеуге шешім қабылдады. Гарольд Стассен және басқа да бірқатар республикашылдар Никсонға қарсы кандидат табуға тырысты, бірақ вице-президент республикалық жетекшілер мен қарапайым сайлаушылар арасында өте танымал болды. Ол 1956 жылғы Республикалық Ұлттық Конвентте бірауыздан қайта тағайындалды. Ал Эйзенхауэр қарсылықсыз қайта тағайындалды. 1956 жылғы Демократиялық Ұлттық Конвентте Чикаго, Иллинойс штатында Адлай Стивенсон бұрынғы президент Трумэн қолдаған Нью-Йорк штатының губернаторы У. Аверелл Харриманның күшті қарсылығына қарамастан, бірінші раундта қайта тағайындалды. Стивенсон вице-президенттікке үміткерді таңдауды конвентке қалдыратынын мәлімдеді және кімді таңдауды қалап жүргенін көрсетпеді. Делегаттар екінші раундта Теннесси штатынан сенатор Эстес Кефоверді таңдады. Эйзенхауэр экономикалық өркендеуі мен «суық соғыс» сыртқы саясатының нәтижелерін баяндап, сайлауалды науқанын жүргізді. Сондай-ақ ол демократтарды өзінің заң жобаларын тоқтатуда айыптады және Стивенсонның ядролық қару сынақтарын тыйым салу туралы ұсынысын сынады. Стивенсон Кеңес Одағымен қарусыздану келіссөздерін жеделдетуге және әлеуметтік бағдарламаларға мемлекеттік шығындарды арттыруға шақырды. Демократтар теледидардағы жағымсыз жарнамаларды енгізді, көбінесе Эйзенхауэрге емес, Никсонға шабуыл жасады. Суэц дағдарысы мен Венгрия революциясы науқанның соңғы апталарында Эйзенхауэрдің назарына шоғырланды, ал оның бұрынғы дағдарыстардағы әрекеттері оның танымалдылығын арттырды. Сайлау күні Эйзенхауэр төрт жыл бұрынғыдан да үлкен үстемдікпен жеңіске жетті, Стивенсонның 73-ке қарсы 457 сайлаушы дауысын алды. Ол жалпы дауыс берудің 57 пайызынан астамын жеңіп, 35 миллионнан астам дауыс жинады. Эйзенхауэр 1952 жылғы демократтар арасындағы табыстарын сақтап қалды, әсіресе ақ қалалық оңтүстік және солтүстік католиктер арасында, ал өсіп келе жатқан қала маңындағы аймақтар оның республикалық базасын кеңейтті. 1952 жылғы сайлаумен салыстырғанда Эйзенхауэр Кентукки, Луизиана және Батыс Вирджиния штаттарын жеңіп алды, ал Миссури штатын жоғалтты. Саясаттанушылармен сұхбаттасуда оның сайлаушылары оның басшылық тәжірибесін сирек айтты. Оның орнына, бұл жолы «жеке қасиеттеріне жауап беру ерекше көзге түсті – оның шыншылдығына, адалдығына және жауапкершілік сезіміне, отбасылық адам ретіндегі ізгілігіне, діни сеніміне және оның жай ғана ұнатуына». Эйзенхауэрдің жеңісі басқа республикалық кандидаттарға күшті әсер етпеді, ал демократтар Конгрестің бақылауын сақтап қалды.

1958 жылғы аралық сайлау

1958 жылғы аралық сайлауларда демократтар Конгрестің екі палатасының да бақылауын сақтап қалды.

1960 жылғы сайлау және ауысу

1951 жылы ратификацияланған АҚШ Конституциясының 22-ші түзетуі президенттікке екі мерзімдік шектеу белгіледі. Түзету президент Трумэнге қолданылмағандықтан, Эйзенхауэр конституциялық тұрғыдан екі мерзімге шектелген алғашқы президент болды. Эйзенхауэр 1960 жылғы президенттік сайлауды өзінің президенттігіне жасалған референдум ретінде қарастырды. Ол қазынашылық министрі Роберт Андерсонды Республикалық партиядан кандидат болуға көндіруге тырысты, бірақ Андерсон жарысқа түсуден бас тартты. Эйзенхауэр 1960 жылғы республикалық праймеризде Никсонға ыңғайсыз қолдау көрсетті. Журналистердің сұрағына жауап бергенде, Эйзенхауэр: «Маған бір апта берсеңіз, біреуін ойлап шығарармын. Есімде жоқ», деді. Эйзенхауэр мен Никсон, шын мәнінде, тең емес достар болды, бірақ бір-бірінен үйреніп, құрметтесті. Эйзенхауэрдің күшті қолдауы болмаса да, Никсонның партиялық элитамен сәтті байланыс орнатуы республикалық партиядан кандидаттыққа губернатор Нельсон Рокфеллердің әлсіз қарсылығын қамтамасыз етті. 1960 жылғы сайлау науқанына «суық соғыс» және экономика басымдық берді. Джон Ф. Кеннеди Демократиялық партиядан кандидат болды; Оңтүстік Демократтарды сақтап қалу үшін ол Джонсонды өзінің серігі етіп таңдады. Кеннеди «ракеталық қақтығыс» бар екенін мәлімдеді және білім беруге федералдық көмек көрсетуді, ең төменгі жалақыны арттыруды және қарттарға арналған федералдық денсаулық сақтану бағдарламасын құруды қолдады. Никсон, өз кезегінде, өзі жеңгісі келді және Эйзенхауэрдің көмек ұсыныстарын қабылдамады. Эйзенхауэрдің үлкен көңілі қалып, Кеннеди өте тартысты сайлауда Никсонды жеңді.

Ғылыми зерттеулер

Александр, Чарльз С. Сызықты ұстап тұру: Эйзенхауэр дәуірі, 1952–1961 (1979) онлайн
Аллен, Крейг. Эйзенхауэр және бұқаралық ақпарат құралдары: бейбітшілік, өркендеу және прайм-тайм теледидары (U of North Carolina Press) (1993)
Андерсон Дж. В. Эйзенхауэр, Брауннелл және Конгресс: 1956–1957 жылдардағы Азаматтық құқықтар туралы заңның күрделі шығу тегі. (U of Alabama Press, 1964).
Блас, Элишева. "Двайт Д. Эйзенхауэрдің мемлекетаралық және қорғаныс магистральдық жүйесі: табысқа жеткен жол ба?" History Teacher 44.1 (2010): 127–142. онлайн
Берроуз, Уильям Э. Бұл жаңа мұхит: Бірінші ғарыш дәуірінің тарихы. Нью-Йорк: Random House, 1998. 282 б.
Дивайн, Роберт А. Эйзенхауэр және суық соғыс (Oxford UP, 1981)
Эулау Хайнц. Эйзенхауэр жылдарындағы тап және партия. Free Press, 1962. Дауыс беру мінез-құлқы
Грин, Джон Роберт. "Маған Айк ұнайды: 1952 жылғы президенттік сайлау" (2017) үзінді
Гринштейн, Фред И. "Жасырын қол президенті: көшбасшы ретінде Эйзенхауэр" (1991). онлайн
Харрис, Дуглас Б. "Двайт Эйзенхауэр және «Жаңа келісім»: алдын алу саясаты". Presidential Studies Quarterly, 27#2 (1997) 333–41 б., JSTOR.
Харрис, Сеймур Э. Саяси партиялар экономикасы, Эйзенхауэр және Кеннеди президенттеріне ерекше назар (1962)
Хеллер, Фрэнсис Х. "Эйзенхауэрдің Ақ үйі". Presidential Studies Quarterly 23.3 (1993): 509–517 онлайн.
Хитчкок, Уильям И. Эйзенхауэр дәуірі: Америка және 1950 жылдардағы әлем (2018). Басты ғылыми синтез; 645 б.; онлайн пікір-талқылау симпозиумы
Холбо, Пол С. және Роберт В. Селлен, ред. Эйзенхауэр дәуірі: консенсус дәуірі (1974), 196 б.; негізгі және қосымша дереккөздерден 20 қысқа үзінді онлайн
Кабасервис, Джеффри. Билік пен құлдырау: Эйзенхауэрден «Чай партиясына» дейінгі орташалықтың құлдырауы және Республикалық партияның жойылуы (Oxford UP, 2012).
Кан, Майкл А. "Эйзенхауэрдің Жоғарғы сотқа тағайындалуы туралы мифті жоққа шығару". Presidential Studies Quarterly 22.1 (1992): 47–56 онлайн.
Кинг, Джеймс Д. және Джеймс В. Риддлспергер, "Конгресс азаматтық құқықтары бойынша президенттік басшылық: Эйзенхауэр және Джонсонның жағдайлары". Policy Studies Journal 21.3 (1993): 544–555.
Кингсид, Коул Кристиан. Эйзенхауэр және 1956 жылғы Суэц дағдарысы (1995)
Криг, Джоанн П., ред. Дуайт Д. Эйзенхауэр: әскер, президент, мемлекет қайраткері (1987), 283–296.
Медхёрст, Мартин Дж. Дуайт Д. Эйзенхауэр: стратегиялық коммуникатор (Greenwood Press, 1993).
Николс, Дэвид А. Әділет мәселесі: Эйзенхауэр және азаматтық құқықтар революциясының басталуы (Simon and Schuster, 2007).
Сильвия, Рональд Д. "Президенттік шешім қабылдау және азаматтық құқықтар дәуіріндегі көшбасшылық". Presidential Studies Quarterly 25#3 (1995), 391–411 б. онлайн.

Сыртқы және әскери саясат

Эндрю, Кристофер. Президенттің көзі үшін ғана: құпия барлау және Вашингтондан Бушқа дейінгі американдық президенттік (1995), 199–256 бб. Боз, Минеки. Президенттік саясатты қалыптастыру және сигнал беру: Эйзенхауэр мен Кеннедидің ұлттық қауіпсіздік шешімдерін қабылдауы (Техас A&M UP, 1998). Боуи, Роберт Р. және Ричард Х. Иммерман, ред. Бейбітшілік үшін күрес: Эйзенхауэрдің ұзаққа созылған суық соғыс стратегиясын қалыптастыруы (1998) онлайн. Брэндс, Генри У. Суық соғыс жауынгерлері: Эйзенхауэр буыны және американдық сыртқы саясат (Колумбия UP, 1988). Бродвотер, Джефф. Эйзенхауэр және коммунизмге қарсы крест жорығы (U of North Carolina Press, 1992). Бьюри, Хелен. Эйзенхауэр және суық соғыстағы қарулану жарысы: «Ашық аспан» және әскери-өнеркәсіптік кешен (2014). Чернус, Айра. Апокалипсис басқару: Эйзенхауэр және ұлттық қауіпсіздік туралы пайымдаулар (Stanford UP, 2008). Дивайн, Роберт А. Эйзенхауэр және суық соғыс (1981). Дивайн, Роберт А. Сыртқы саясат және АҚШ президенттік сайлаулары, 1952–1960 (1974). Докрилл, Саки. Эйзенхауэрдің жаңа ұлттық қауіпсіздік саясаты, 1953–61 (1996) үзінді. Фолк, Стэнли Л. «Трумен, Эйзенхауэр және Кеннеди басшылығымен Ұлттық қауіпсіздік кеңесі». Саяси ғылымдар журналы 79.3 (1964): 403–434. онлайн. Кауфман, Бертон Айра. Сауда және көмек: Эйзенхауэрдің сыртқы экономикалық саясаты, 1953–1961 (1982). Литтл, Дуглас. «Оның ең жарқын сәті? Эйзенхауэр, Ливан және 1958 жылғы Таяу Шығыс дағдарысы». Дипломатиялық тарих 20.1 (1996): 27–54. онлайн. Мелансон, Ричард А. және Дэвид А. Майерс, ред. Эйзенхауэрді қайта қарау: 1950-ші жылдардағы американдық сыртқы саясат (1989) онлайн. Рабе, Стивен Г. Эйзенхауэр және Латын Америкасы: антикоммунизмнің сыртқы саясаты (1988). Розенберг, Виктор. Кеңес-Америка қатынастары, 1953–1960: Эйзенхауэр президенттігі кезеңіндегі дипломатия және мәдени алмасу (2005). Таубман, Уильям. Хрущев: Адам және оның дәуірі (2012), Пулитцер сыйлығы.

Тарихнама

Бродвотер, Джефф. "Президент Эйзенхауэр және тарихшылар: генерал шегінуде ме?" Канадалық америкалық зерттеулер шолуы 22.1 (1991): 47–60. Бёрк, Роберт. "Эйзенхауэр ревизионизмі қайта қарастырылды: Эйзенхауэр туралы зерттеулерге арналған ойлар", Тарихшы, 1988 жылғы көктем, 50 том, 2-шырақ, 196–209 бб. Кэтсам, Дерек. "Азаматтық құқықтар қозғалысы және Ұлы Суық Соғыстың қызу жылдарындағы Президенттік институт: тарихи және тарихнамалық бағалау". Тарих компасы 6.1 (2008): 314–344. онлайн. Де Сантис, Винсент П. "Эйзенхауэр ревизионизмі", Саясат туралы шолу 38#2 (1976): 190–208. Хокси, Р. Гордон. "Двайт Дэвид Эйзенхауэр: Екі жүз жылдық естеліктер", Президенттік зерттеулер тоқсаны 20 (1990), 263. Джос, Энтони Джеймс. "Эйзенхауэр ревизионизмі және американдық саясат", Джоанна П. Криг, ред., Дуайт Д. Эйзенхауэр: әскер, президент, мемлекет қайраткері (1987), 283–296; Ли, Р. Алтон. Дуайт Д. Эйзенхауэр: Библиография (1991) 3,660 кітаптар мен мақалаларға қысқаша түсіндірмелермен. McAuliffe, Mary S. "Эйзенхауэр, Президент", American History журналы 68 (1981), 625–32 бб. МакМахон, Роберт Дж. "Эйзенхауэр және үшінші әлемнің ұлтшылдығы: ревизионистерді сынау", Саяси ғылым тоқсаны (1986) 101#3, 453–73 бб. Мелансон, Ричард А. және Дэвид Майерс, ред. Эйзенхауэрді қайта бағалау: 1950 жылдардағы американдық сыртқы саясат (1987). Полски, Эндрю Дж. "Ағымдардың өзгеруі: Дуайт Эйзенхауэр және президенттік мүмкіндіктер құрылымының динамикасы", Президенттік зерттеулер тоқсаны, 2015 жылғы наурыз. Рабе, Стивен Г. "Эйзенхауэр ревизионизмі: Ғылымның он жылдығы", Дипломатиялық тарих (1993) 17#1, 97–115 бб. Рейхард, Гэри В. "Эйзенхауэр президент ретінде: Көзқарастың өзгеруі", South Atlantic Quarterly 77 (1978): 265–82. Шлезinger Jr., Arthur. "Айк дәуірі қайта қарастырылды", Америкалық тарихқа шолу (1983) 11#1, 1–11 бб. Стритер, Стивен М. "1954 жылғы Гватемалаға АҚШ-тың араласуын түсіндіру: реалистік, ревизионистік және пост-ревизионистік көзқарастар", Тарих мұғалімі (2000) 34#1, 61–74 бб. онлайн.

Негізгі дереккөздер

Адамс, Шерман. "Айзенхауэр әкімшілігінің тарихы" атты бірінші қол баяндамасы. 1961 ж., Айк штабының басшысы. Бенсон, Езра Тафт. "Cross Fire: The Eight Years with Eisenhower" (1962), Ауыл шаруашылығы министрі. * Брауннелл, Герберт және Джон П. Берк. "Айкке кеңес: Бас прокурор Герберт Браунэллдің естеліктері" (1993). Айзенхауэр, Дуайт Д. "Өзгеріс мандаты", 1953–1956, Doubleday and Co., 1963; оның мемуары. Айзенхауэр, Дуайт Д. "Ақ үй жылдары: Бейбітшілік үшін күрес", 1956–1961, Doubleday and Co., 1965; оның мемуары. Дуайт Д. Айзенхауэрдің құжаттары. Айзенхауэрдің құжаттарының 21 томдық Johns Hopkins басылымы: "Президенттік: Орта жол" (14–17 томдар) және "Президенттік: Бейбітшілікті сақтау" (18–21 томдар), оның жеке хаттары мен құжаттары қолжетімді кітапханаларда онлайн. Айзенхауэр, Дуайт Д. "Ресми құжаттар", 1953 жылдан 1961 жылдың соңына дейін. Ақ үйдің баспасөз хабарламалары негізінде онлайн қолжетімді. Хьюз, Эммет Джон. "Билік сынағы: Эйзенхауэр жылдарындағы саяси естеліктер". 1963 ж., Айк сөйлемін жазушы. Никсон, Ричард М. "Ричард Никсонның мемуары". 1978 ж. Дуайт Д. Эйзенхауэр президенттігінің құжаттамалық тарихы (13 томдық, University Publications of America, 1996) онлайн мазмұны.