Кіріспе

Merrill Lynch, Pierce, Fenner & Smith, Inc. v. Dabit, 547 U. S. 71 (2006) – АҚШ Жоғарғы Соты қараған іс, ол мемлекеттік құқық бойынша бағалы қағаздарға қатысты алаяқтыққа байланысты топтық сот талаптарының 1998 жылғы Бағалы қағаздарды сотта қараудың бірыңғай стандарттары туралы заңмен (SLUSA) қамтылуының шегін анықтады. Сот бірауыздан SLUSA акцияларды сату немесе сатып алудан туындаған залалға байланысты жеке іс қозғау құқығын бергеніне қарамастан, акционерлердің алаяқтық салдарынан акцияларын сатпай, ұстап қалғандарынан туындаған залалға негізделген "иеленуші" талаптарын тоқтатып отырғанын мәлімдеді. Соттың шешімі арнайы соттар арасындағы келіспеушілікті шешті және SLUSA-ның қолданылу аясын кеңейтіп, маңызды олқылықты жапты, бұл заңда қолданылған кең ауқымды тіл мен оның негізгі мақсатына сәйкес болды.

Фактілер

2002 жылы «Merrill Lynch» инвестициялық банкі Нью-Йорк штатының Бас прокурорының тергеуіне түсті, себебі фирманың инвестициялық банкинг клиенттеріне адалдығы оны жақпарулы инвестициялық кеңес беруге итермелеген деген күдік болды. «Merrill Lynch» бұл дауды реттегенімен, тергеу нәтижесінде бірнеше жеке бағалы қағаздармен алаяқтыққа қатысты топтық сот процестері басталды, оның ішінде бұрынғы «Merrill Lynch» қор брокері Шәди Дабит Оклахома штатының Батыс округіндегі АҚШ округтік сотына шағым түсірді.

Сыныптық іс-қимыл туралы мәлімдемелер

Дабит Merrill Lynch компаниясы бұрмаланған зерттеулерді тарату арқылы акция бағасын манипуляциялағандығын, нәтижесінде өздері дұрыс хабарланбаған қор брокерлерін қолданып, инвестициялық банк клиенттерінің акция құнын жасанды түрде көтергенін мәлімдеді. Осы күдікті схемада зерттеуші-сарапшылар брокерлердің клиенттеріне кеңес беруде және өз акцияларын сақтау немесе сату туралы шешім қабылдауда сүйенген, шындықтан алыс, тым оптимистік есептер жариялады. Клиенттер де, брокерлер де нақты ақпарат болғанда сататын уақыттан әлдеқайда бұрын акцияларын ұстап қалды. Бас прокурордың тергеуі барысында шындық ашылған кезде акция бағасы күрт төмендеді, акционерлер құн жоғалтты, ал бұрыс хабарланған клиенттері өз бизнесін басқа жерге ауыстырғандықтан брокерлер комиссиялық төлемақысын жоғалтты. Дабит шағымында Оклахома штатының заңнамасына сәйкес, Merrill Lynch компаниясының сенімгерлік міндеттерін бұзғаны үшін өзінің және барлық топ мүшелерінің атынан зиянды өтеу талап етілді.

Бірінші қараудан бас тарту туралы ұсыныс

Merrill Lynch топтық сот ісін қараудан бас тарту туралы өтініш берді, оның мәні — Бағалы қағаздар туралы бірыңғай стандарттар заңымен алдын ала шешілгендігі, ол бағалы қағаздарды сатып алу немесе сатумен байланысты алаяздық үшін штаттық заң талаптарын қоюға тыйым салады. Аудандық сот SLUSA заңы Дабиттің акцияларды сатып алуға байланысты талаптарын алдын ала шешкенін келісті және оған акцияларды ұстап тұруға негізделген "ұстаушы" талаптарын бөліп шығаруға мүмкіндік беру үшін түзетуге рұқсат берді. Дабит өзгертілген шағымын ұсынған кезде, елде осыған ұқсас ондаған топтық сот ісі тіркелген болатын. Содан кейін көп аудандардың сот ісі жөніндегі комиссиясы барлық істерді, Дабиттің ісін қоса, сотқа дейінгі біріктіру үшін Нью-Йорк оңтүстік округіне жіберді.

Екінші қараудан бас тарту туралы өтініш және Екінші округтің шешімі

Merrill Lynch тағы да істің тоқтатылуын сұрады, оны аға судья Милтон Поллак қанағаттандырды, себебі талаптар "SLUSA-ның қолданыс аясына толыққанды кіреді". Алайда, бұл шешім екінші апелляциялық сот арқылы жойылды, ал судьялардың бірі Соня Сотомайор болды. Сот шешімінде, иеленуші талаптары SLUSA талабына сәйкес, алаяқтық талаптары бағалы қағаздарды "сатып алу немесе сатумен байланысты" қойылмады деп айтылды. Екінші аймақ Конгресс Жоғарғы Соттың Blue Chip Stamps v. Manor Drug Stores, 421 U.S. 723 (1975) ісінен туындаған шектеуді енгізуді мақсат еткенін ескерді, онда акцияларды сатып алу немесе сатудан тікелей зиян шеккендер ғана федералдық бағалы қағаздар заңнамасы бойынша сотқа жүгінуге құқылы деп шешілді. Dabit-тің түзетілген шағымында Merrill Lynch акционерлерді акцияларын сақтап қалуға және оларды сатып алмау немесе сатпауға алаяқтықпен итермелегені туралы айтылғандықтан, екінші аймақ оның топтық ісі SLUSA-ның алдын ала қолданылу шеңберінен тыс екенін анықтады. Бірақ, іс тағы да түзету мүмкіндігімен тоқтатылды, өйткені түзетілген шағымда сатып алушы талаптары міндетті түрде жойылмаған.

Үкім

Жоғарғы Сот екінші апелляциялық округтің шешімін күштен шығарды. Әділет Джон Пол Стивенс соттың пікірін оқыды, оған іске қатысқан қалған жеті судья қосылды.

SLUSA-ның негізі

Сот талдауын SLUSA-ның қабылдануына дейінгі құқықтық тарихты қорытындылаудан бастады. 1942 жылы Бағалы қағаздар комиссиясы SEC ережесінің 10b-5-ін жариялады, ол «бағалы қағаздарды сатып алу немесе сатумен байланысты» кез келген «алдау құралы» немесе алаяқтыққа тыйым салады. Соттар 1946 жылдан бастап 10b-5 ережесі бойынша жеке іс қозғау құқығын мойындады, тіпті мұндай құқықты нақты көрсететін тіл болмаса да. Дегенмен, көптеген соттар бұл құқықты иеленушілердің емес, сатып алушылар немесе сатушылардың талаптарын қоятын талапкерлермен шектеді. Жоғарғы Сот «Blue Chip Stamps» ісінде осы шектеуді қабылдады, 10b-5-тегі кең ауқымды тілге және ережеге қатысты мемлекеттік органдардың іс-қимылына ұқсас шектеудің болмауына қарамастан. Сот бұл шектеудің себебін 10b-5 ережесіне қатысты сот процестерінің тудыратын «қиындықтарда» көрді, олар тіпті нашар негізделген істерде де маңызды өтемақыларға әкеліп, қалыпты бизнеске кедергі келтірді. Соттың пікірінше, осыған ұқсас саяси ойлар 1995 жылы Конгрессті Жеке Бағалы Қағаздар Сот Ісін Реформалау туралы заңды қабылдауға итермеледі, себебі Палатаның баяндамасында айтылғандай, топтық іс жүргізу құралы «АҚШ экономикасына зиян келтіру үшін пайдаланылды», яғни негізі жоқ талаптарды ұсыну, бай сотталушыларды нысанаға алу, ауыр дәлелдемелерді талап ету және «топтық іс жүргізу адвокаттарының өздері өкілдік ететін клиенттерді манипуляциялау» арқылы. PSLRA бағалы қағаздарға қатысты талапкерлерге зиянның мөлшерін шектеу және талаптарды күшейту сияқты жаңа шектеулер енгізді, нәтижесінде көптеген талапкерлер жаңа шектеулерден қашу үшін штаттық соттарға жүгінуге мәжбүр болды. Осы штаттық топтық іс-қимылдардың PSLRA мақсаттарына кедеріс келтірмеуі үшін Конгресс 1998 жылы SLUSA-ны қабылдады.

SLUSA мәтінін және саясатын түсіндіру

Дабит SLUSA-ның «сатып алу немесе сатумен байланысты» деген тіркесін тар мағынада түсіну керек деп мәлімдеді, яғни ол тек Blue Chip Stamps компаниясы 10b ережеге сәйкес жеке шаралар үшін сатып алушы-сатушыдан талап еткен әрекеттерге ғана қатысты болуы тиіс. Алайда, Сот Blue Chip Stamps осы шектеуді жасау кезінде ереженің мәтініне емес, «саяси ұғымдарға» сүйенгенін, ал шешім тек сот арқылы құрылған жеке шара құқығын, «сатып алу немесе сатумен байланысты» деген сөздерді емес анықтайтынын көрсетті. Сот бұл сөздерге SEC-тің атқару шараларындағыдай, әрқашан кең мағына бергенін және Конгресс SLUSA-ны қабылдағанда мұны білгенін болжайды. Сонымен қатар, Сот өзінің түсіндіруін саяси факторлар қолдайтынын анықтады. SLUSA-ның қамтылуынан иеленуші талаптарын алып тастау – Blue Chip Stamps-те қарастырылған мазасыз сот дауларының түрі – PSLRA мақсаттарына нұқсан келтіретін мемлекеттік заң талаптарының алдын алу мақсатына қайшы келер еді. Иеленуші талаптары көбінесе сатып алушы-сатушы шараларымен бірдей фактілерге негізделгендіктен, егер олар алдын ала шешілмесе, бірдей фактілерге негізделген пайдасыз сот процестері федералды және мемлекеттік соттарда параллель түрде жүргізілуі мүмкін. Заңда нақты ерекшеліктердің болуы (осы жағдайда қолданылмайды) Сотты қосымша ерекшеліктерді іздеуден де бас тартты. Соңғысы, PSLRA-дан кейін бағалы қағаздар талаптарының мемлекеттік соттарға көшуінен бұрын, мемлекеттік заң бойынша бағалы қағаздармен жасалған алаяқтық туралы талаптар сирек кездесетін; «тарихи тұрғыдан орнықты мемлекеттік құқықтық шараға» қатысты презумпция жоқ еді.