Кіріспе

Missa Hercules dux Ferrariae – Джоскин де Прездің сазды әуенімен жазылған және Феррара герцогы Эрколь д’Эстеге арналған Мессаның қалыпты бөлімі. Бұл мессаның музыкалық негізі – кантус фирмус, ол герцогтың атындағы әуендерден құрастырылған, бұл әдіс soggetto cavato деп аталады.

Тарих

Missa Hercules Dux Ferrariae-нің маңызы Жоскиннің Феррара сарайымен байланысында. Дегенмен, Жоскин де Пре мен Феррара герцогы арасындағы нақты немесе ресми қарым-қатынас туралы жазбалар жоқ. Бірақ, бейресми байланыс болғанын көрсететін көптеген дәлелдер бар. Феррара герцогы Эрколь I д’Эсте 1471 жылдан 1505 жылға дейін билік етті. Оның билік кезеңіндегі жетістіктері зор. Сарайда классикалық драманың қайта жандануы "он алтыншы ғасыр бойы жалғасқан және опера тарихы үшін маңызды болған, көркем театрдың дамыған дәстүріне" жол ашты. Оның билігі тұсында сәулетші Биажо Россетти қаланы кеңейтіп, жаңа көшелер мен сарайлар салды, Феррараны Еуропадағы алғашқы жоспарланған қалаға айналдырды. Эрколь балаларының барлығын басқа әулеттерге тиімді некелер арқылы үйлендірді және Франциямен стратегиялық саяси одақ орнатты. "Эркольдің Феррарадағы мәдени саясаты, бір жағынан Папамен, екінші жағынан Франция сарайымен күрделі келісімдерінен туындайды. Оның заманында Феррарадағы музыканың дамуын қарастырғанда, осы екі дипломатияның әсері айқын көрінеді және Феррараның Италиядағы француз саяси мүдделерінің клиенттік мемлекеті ретінде, Эркольдің 35 жылдық билігі кезеңінде халықаралық деңгейдегі музыкалық орталыққа қалай көтерілгені түсінікті болады." Герцог Эрколь музыкаға құштар болды, және оның барлық балалары да осы құмарлықты бөлісті. Эркольдің үлкен ағасы Леонелло да 1441-1450 жылдар аралығында билік еткен кезінде музыканы қолдады. Эрколь билікке келгеннен кейін көп ұзамай, ол талантты музыканттардан тұратын әсерлі капелланы құрды, ол сол кездегі Еуропадағы ең ірі капеллалардың біріне айналды. Ол әншілерді Феррараға тартуға және оларды қызметте ұстауға тырысты. Оның күш-жігері тіпті әншілерге игілік беру құқығы үшін Папамен келіссөздер жүргізуге дейін барды. Герцог Эркольдің музыканттарды тартудағы басты бәсекелесі – оның досы, Милан герцогы Сфорца болды, оның да әсерлі капелласы болды. Әрине, герцог Сфорцаның капелласында Жоскин де болды. Осы екі герцог арасындағы достықтан Жоскин Феррара герцогымен бейресми қарым-қатынасын бастаған болуы мүмкін. Жоскин 1484 жылдың тамызында Римге қажылық жасағаннан кейін, 1486 жылға дейін ол қайда болғаны туралы ақпарат жоқ. Маңыздысы, герцог Антонио Сфорца 1480 жылы герцог Эрколь Феррараға 18 айға созылған сапар жасады. Антонионың сарайына шамамен 200 адам келді, олардың арасында Жоскин де болған болуы мүмкін. Ресми түрде құжатталмағанмен, Missa Hercules Dux Ferrariae осы кезеңде жазылған болуы ықтимал. Жоскиннің өмірі туралы аз мәлімет болғандықтан, оның шығармаларын кез келген хронологияға орналастыру қиын. Дегенмен, Патрик Мейси сияқты кейбір ғалымдар, бұл мессаның стилі осы кезеңге сәйкес келеді деп санайды; ал басқалары стильдік себептермен 1503/1504 жылдары жазылған болуы мүмкін деп болжайды. Сонымен қатар, герцог Эркольдің ізашары герцог Борсо өзін атақтар, құрметтер, сирек қолжазбалар мен портреттер, соның ішінде өзінің және оның сарайының бірнеше фрескаларын сатып алу арқылы даңқтандыруға тырысты. "Эрколь Борсоның атағымен бәсекелесуге және тікелей салыстырудан аулақ болуға тырысқан болуы мүмкін, және осы себепті Жоскиннің Missa Hercules Dux Ferrara-сында оның есімі мен дәрежесі бұрын-соңды болмаған тәсілмен даңқталған." Жоскиннің сараймен байланысы герцогтің 1505 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасқан сияқты, бірақ Жоскин өзі 1504 жылы оба эпидемиясынан қашу үшін кетіп қалды. Осы байланыстың жалғасқанын бірнеше құжат растайды, соның ішінде 1501 жылы француз сарайының герцогке жазған хатында Жоскиннің герцог атынан Фландрияда жауынгерлерді тарту әрекеттері туралы айтылған. 1502 жылы герцогқа оның хатшысынан келген хатта Жоскиннің орнына Исақты жалдауға кеңес берілді, өйткені Исақ "әріптестерімен жақсы қарым-қатынаста болады және жаңа шығармаларды тез жасай алады. Шындығында, Жоскин жақсы күй жазады, бірақ ол тек қана қалаған кезде ғана солай істейді, сұралғанда емес. Жоскин 200 дукат сұрайды, ал Исақ 120 дукатқа келіседі." Герцог өзінің хатшысының ұсынысын елемеді және Жоскин 1503 жылы Феррараға келді және ол сұраған 200 дукат жалақысын алды, бұл сол жердегі капелла шебері алған ең жоғары жалақы болды. Алайда, Жоскиннің Феррара сарайындағы тұруы ұзаққа солмады. Келесі жылы, 1504 жылы, Жоскин Францияның Конде-сюр-ль-Эскаутына обадан қашып кетті, ол Жоскиннің орнына келген Обрехтті бір жылдан кейін, 1505 жылдың жазында қоршады. Тағы да, Жоскиннің осы кезеңдегі өмірі туралы аз мәлімет бар, бірақ Жоскин кем дегенде 1515 жылға дейін XII Людовик патшаға қызмет еткен болуы мүмкін. Ол 1521 жылы қайтыс болғанға дейін Кондеде тұрды.

Музыка

Missa Hercules Dux Ferrariae – бұл соггетто каватоның ең танымал ғана емес, сонымен қатар алғашқы үлгісі. Жоскиннің «Геркулес» мессасының табысқа жетуіне оның мәтінінен алынған дыбыстық үлгінің әсері зор. Барлық дыбыстар C гексахорды негізге алады, дыбыстар D-де басталып, D-де аяқталады – бұл модальдық финал, тесситурасы тар және әрқайсысы әртүрлі сызықтық қозғалысқа ие төрт нотадан тұратын екі топты құрайды. Біріншісі – қадамдық тербеліс, екіншісі – секіріс, одан кейін төмен қарайғы конъюнктивті қозғалыс. Жоскиннің «Геркулес» мессасы, Жоскиннің басқа шығармаларымен салыстырғанда, өте қатаң. Композициялық стиль эксклюзивті түрде полифониялық, кейбір басқа шығармаларындағыдай гомофониялық бөлімдерден айырмашылығы. Масса тұтас бойында бір модада сақталады және кантус фирмустың қолданылуы тікелей. Дегенмен, оның кантус фирмусын қолдануында қызықты ерекшеліктер бар. Кантус фирмус туындының дерлік барлық бөлімінде үш рет қайталанады. Әр ретте кантус фирмус соңғы D-ден басталып, шекті A-ға, содан кейін октавамен төмендетілген соңғы D-ге көшеді. Кантус фирмус көбінесе тенорде кездеседі, төрт ерекшелік бар: Kyrie мессасының басында сопранода, Sanctus-та альтта және Agnus Dei-дің соңғы бөлімінде екі рет суперюста. Жоскин кантус фирмусты екі түрлі жолмен өңдейді. Кредоның соңғы бөлімінде және Agnus Dei-дің бірінші бөлімінде Жоскин кантус фирмусты ретроградтық түрде орындайды. Екі ретроградта да Жоскин тесситураның ретін октавалық финалдан бастап, шектіге, содан кейін финалға кері қайтарады. Кантус фирмустың тағы бір өзгеруі кредоның соңғы бөлімінде және Osanna-да кездеседі, онда Жоскин кантусты азайтады. Қызықты болғанымен, кантус фирмустың ретроградтық және азайту әдістері осы кезеңде сирек кездеспеген композициялық тәсілдер. Кантус фирмустың қолданылмаған екі бөлімінде сол кездегі тағы бір кең таралған композициялық тәсіл – канон қолданылады. Sanctus-тың екінші бөлімінде Жоскин альт пен басқа арналған екі бөлімді канон жасайды. Бас канонды финалдан бастайды, ал альт бір такттан кейін конфиналға қосылады. Екінші канон Agnus Dei-дің екінші бөлімінде кездеседі. Бұл үш бөлімді канон сопрано, альт және басқа арналған, бірақ бастың тесситурасы оны тенор диапазонына жақындатады. Бұл канон альт бастайды, содан кейін төрт такттан кейін сопрано, одан кейін бас қосылады. Альттың каноны финалда басталады, ал сопрано мен бас конфиналда басталады. Дауыстарды бөлу үшін Жоскин массаны төрт дауысқа арнады. Дегенмен, тенор кантус фирмусты тек уақыттың жартысынан да азырақ уақыт айтқандықтан, масса шын мәнінде үш дауысты, кантус фирмус кірген кезде ғана төрт дауысқа ауысады. Алайда, кульминациялық мақсаттар үшін Жоскин Agnus Dei-дің соңғы бөлімін алты дауысқа арнап жазады. Сонымен қатар, жоғарыда айтылғандай, сопрано тенорлар кантус фирмусты үш рет орындағаннан өзге, оны екі рет орындайды. Бұл, әрине, соггетто каватоның мағынасын және Феррара герцогіне жасалған құрметті қайта басалау мақсатында жасалды.