Кіріспе

Умайяд сарайының қасбеті, қазір Берлинде

Мшатта қасбеті – 8 ғасырға жататын Қаср Мшаттаның Умайяд сарайының әсемделген бөлігі, Иорданияның шөлдегі сарайларының бірі. Қазір Германияның Берлин қаласындағы Пергамон мұражайының оңтүстік қанатында орналасқан. Бұл 8-19 ғасырлар аралығындағы ислам өнеріне арналған Пергамон мұражайының ислам өнері тұрақты көрмесінің бір бөлігі. Бұл қасбеттің толық ұзындығының салыстырмалы түрде шағын бөлігі ғана, ол басты кіреберістің айналасын құрайды; қабырғаның көп бөлігі әсемделмеген және өз орнында қалған.

Тарих

Фасад қазіргі Иорданияның астанасы Амманнан оңтүстікке қарай 30 шақырым жерде қазылған Каср Мшатта немесе Мшатта сарайына тиесілі. Омейядтар дәуірінде бұл ғимарат қысқы тұрақ және қойма ретінде пайдаланылған деп есептеледі. Сарайдың құрылысы шамамен әл-Валид II (743-744) халифаның кезіне жатады. Әл-Валид қаза болғаннан кейін, ол аяқталмай қалды және кейіннен жер сілкінісі салдарынан қирады. Сыртқы қабырғаның қалған бөліктері айтарлықтай қарапайым. Омейядтық құрылыс үшін ерекшелік – негізгі құрылымдар мұқият кестеленген тасқа орнатылған күйдірілген кірпіштен тұрғызылған; әшекейленген қасбеті де тастан жасалған. Мшатта деген атау – бұл атауды бүгінгі күні сол аймақтағы бедуиндер қолданады, ал сарайдың түпкі атауы белгісіз. Сарайдың қалдықтары 1840 жылы қазба жұмыстары кезінде табылған. Фасад Осман сұлтаны Абдул Хамид II-нің Германия императоры Вильгельм II-ге жасаған сыйы болды. Оның көп бөлігі 1903 жылы Берлиндегі сол кездегі Кайзер Фридрих мұражайына (қазіргі Боде мұражайы) жеткізілді. Ол 33 метрлік, 5 метрлік биіктіктегі қасбет, екі мұнара және орталық қақпаның бөліктерімен қайта құрастырылды. 1932 жылы Пергам мұражайында қайта орнатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс және Берлинге жасалған бомбалау кезінде ауыр зақымдар алды. Бүгінде ол Пергам мұражайындағы Ислам өнері мұражайының ең маңызды экспонаттарының бірі және ерте ислам өнері мен сәулетінің маңызды ескерткіші болып табылады, ол арабескінің, миллефлердің және сонымен қатар бедерлі жануарлардың ерте пішіндерін көрсетеді. Фасадтың сол жағындағы әшекейлеуде жапырақтардың арасында көптеген жануарлар бейнеленген, ал кіреберістің оң жағында жануарлар жоқ екендігі туралы көп пікірталас болды. Бұл оң жақ қабырға мешіттің сыртқы қабырғасы болғандықтан болуы мүмкін деп болжанады.