Кіріспе
Патент кеңсесіне берілген өтінім – патент кеңсесінде патент алу туралы сұраныс, патенттік сипаттамада сипатталған өнертабысқа патент беру және қажетті ресми нысандар мен байланысты хат алмасуды қоса алғанда, ресми құжатта баяндалған бір немесе бірнеше талаптар жиынтығы болып табылады. Бұл – патенттік кеңсе әкімшілік және құқықтық аясында құжат пен оның өңделуінің үйлесімі. Оның біріншісі – өтініш берушінің өтініш негізді деп табылған жағдайда алатын заңдық құқық – өзінің мәні бойынша уақытша. Өтініш алынып тасталған, қабылданбаған немесе патент берілген кезде ол тоқтатылады. Құжаттың мазмұны (немесе қарапайым тілмен айтқанда, қағаз) – мәңгілік сақталатын тарихи факт. Бұл тұжырым тіпті тәжірибелі мамандарды да жаңылыстыруы мүмкін. WIPO, немесе дәлірек айтқанда, WIPO Халықаралық бюросы патенттік өтінімнің көптеген формальды талаптарын орталықтандырылған түрде жүзеге асырады, осылайша патент берілген барлық елдерде оларды қайталау қажеттілігін жояды. WIPO кез келген Халықаралық іздестіру ұйымдарының (ISA) жүргізген іздестірулерін үйлестіреді, халықаралық өтінімдерді жариялайды және кез келген Халықаралық алдын ала сараптама ұйымдарының (IPEA) жүргізген алдын ала сараптамасын үйлестіреді. Ғалымдар мен өтінім берушілерді атау, басымдық құжаттарының куәландырылған көшірмелерін тіркеу сияқты қадамдар да орталықтандырылған түрде орындалуы мүмкін және қайталау қажеттілігі жоқ. PCT процедурасының басты артықшылығы – көптеген елдерде патент алу мүмкіндігі сақталады, ал көптеген өтінімдерге байланысты шығындар кейінге шегеріледі. Көптеген елдерде ұлттық өтінім қабылданған жағдайда, халықаралық өтінім жарияланған күннен бастап келтірілген залапты өтеуге талап етуге болады.
A patent application is a request pending at a patent office for the grant of a patent for an invention described in the patent specification and a set of one or more claims stated in a formal document, including necessary official forms and related correspondence. It is the combination of the document and its processing within the administrative and legal framework of the patent office. The first of those—the request for a legal privilege to which the applicant is entitled if the application is well founded—is temporal by its nature. It ceases to exist as soon as the application is withdrawn or refused, or a patent is granted. The informational content of the document as filed (or in other, prosaic words, the piece of paper), is a historical fact that persists and exists in perpetuity. The expression is capable of misleading even experienced professionals. WIPO, or more precisely the International Bureau of WIPO, performs many of the formalities of a patent application in a centralised manner, therefore avoiding the need to repeat the steps in all countries in which a patent may ultimately be granted. The WIPO coordinates searches performed by any one of the International Searching Authorities (ISA), publishes the international applications and coordinates preliminary examination performed by any one of the International Preliminary Examination Authorities (IPEA). Steps such as naming inventors and applicants, and filing certified copies of priority documents can also be done centrally, and need not be repeated. The main advantage of proceeding via the PCT route is that the option of obtaining patents in a wide range of countries is retained, while the cost of a large number of applications is deferred. In most countries, if a national application succeeds, damages can be claimed from the date of the international application's publication.
Түрлері
Патенттік кеңселерге қатысты, әртүрлі артықшылықтары бар және әртүрлі жағдайларда қолданылатын бірнеше өтінім түрлерін белгілеу мүмкін. Әрбір кеңселер өтінім түрлеріне әртүрлі атаулар береді, бірақ негізгі топтар төменде егжей-тегжейлі сипатталған. Әрбір топта, өнертабысқа патент (АҚШ-та "пайдалы патент" деп те аталады), өсімдік патенттері және дизайн патенттері сияқты нақты өтінім түрлері бар, олардың әрқайсысының өзіндік мазмұндық және процедуралық ережелері болуы мүмкін.
Стандартты қолдану
Стандартты патенттік өтінім – патент беру үшін қажетті барлық бөліктерді (мысалы, өнертабыстың толық сипаттамасы және талаптары) қамтитын патенттік өтінім. Патенттік кеңседегі сараптама нәтижесіне байланысты стандартты патенттік өтінім патент беруге әкелуі немесе әкелмеуі мүмкін. АҚШ-та стандартты патенттік өтінім "алдын ала емес" өтінім деп аталады.
Уақытша қолдану
Уақытша патенттік өтінімдерді бірнеше патенттік кеңселерге, әсіресе USPTO-ға тапсыруға болады. АҚШ-тың уақытша өтінімі, болашақта толық (яғни, уақытша емес) стандартты патенттік өтінім үшін басымдық күнін белгілеу үшін, ақпаратты толыққанды ашуға мүмкіндік беруі керек. Уақытша өтінімде талаптар міндетті емес, бірақ оларды қосу ұсынылады, себебі талаптар ақпаратты толық ашуға көмектеседі. Уақытша өтінімдегі ақпарат, егер патент алу мақсатында болса, шектеулі мерзім ішінде (АҚШ-та бір жыл) стандартты патенттік өтінімге қосылуы мүмкін. Әйтпесе, уақытша өтінімнің мерзімі бітіп, жарияланбайды және басқа патенттік өтінімдер үшін бұрынғы деңгейдегі техникалық құжаттарға жатпайды. Уақытша өтінімді беру арқылы ғана қандай да бір құқықтарды алу мүмкін емес. Толық (уақытша емес) өтінімге қосымша ақпарат (мысалы, тәжірибелік деректер) қосылуы мүмкін, және бұрынғы деңгейдегі техникалық құжаттарды талдау мақсатында (жаңалық және ойшалық еместік сияқты), өтінімнің екі басымдық күні болады.
Ұзаққа созылу туралы өтініш
Кейбір кеңселерде патенттік өтінімді бұрынғы өтінімнің жалғасы ретінде беруге болады. Мұндай өтінім – басымдық мерзімі өткеннен кейін және одан әрі жетілдіру қажет болған жағдайда, бұрынғы өтінімдегі материалды жаңа өтінімге қосудың қолайлы тәсілі. Ұдайы жалғастыру және ішінара жалғастыру сияқты түрлі жалғастыру өтінімдері мүмкін.
Бөлімшелік өтінім
Бөлінген патенттік өтінім – бұл бұрынғы өтінімнен "бөлініп" шыққан өтінім. Бөлінген өтінім тек оның бастапқы өтінімінде болған мәліметтерді ғана қамти алады және бастапқы өтінімнің тіркеу күні мен басымдық күнін сақтайды. Бірлік талабына қатысты шағым түскен жағдайда, қосымша өнертабыстарды бөлінген өтінімдер арқылы қорғауға болады.
Дайындық, тіркеу және айыптау
Патент алу процесі өнертабысты сипаттайтын өтінімді дайындаудан басталады. Бұл өтінім патент бюросына сараптама үшін жіберіледі, содан кейін өтінімде сипатталған өнертабысқа патент беріледі немесе одан бас тарту туралы шешім қабылданады.
Патент спецификациясы
Патенттік сипаттама – патент алуға өтініш берілген өнертабысты сипаттайтын және патенттің қорғау шегін анықтайтын құжат. Сондықтан, сипаттама әдетте өнертабыстың тарихы мен жалпы шолуын, өнертабыстың сипаттамасын, оның іске асырылу жолдарын және қорғау шегін анықтайтын талаптарды қамтитын бөлімді қамтиды. Өтінімнің тақырыбына байланысты, сипаттамаға өнертабысты сипаттауға көмектесетін суреттер, ген тізбектері және биологиялық сақталымдарға, немесе компьютерлік кодқа сілтемелер енгізілуі мүмкін. Көптеген патенттік кеңселер өтінімге іздеуді жеңілдету үшін өнертабыстың қысқаша мазмұнын беретін аннотацияны қосуды талап етеді. Өтінімнің тақырыбы да әдетте берілуі керек. Әрбір патенттік кеңседе сипаттаманың пішініне қатысты ережелер бар, олар қағаздың мөлшері, шрифт, орналасуы, бөлімдердің реті және тақырыптар сияқты мәселелерді анықтайды. Мұндай талаптар кеңселер арасында өзгеше болуы мүмкін. Сипаттама берілгеннен кейін оны өзгертуге болмайды (шағын ерекшеліктерден басқа), сондықтан оны алғаш рет дұрыс жасау маңызды. Патенттік өтінім әдетте өнертабыстың сипаттамасын және оны анықтауға бағытталған кемінде бір талапты қамтиды. Халықаралық өтінімнің сипаттамасында қандай ақпарат болуы керек екенін толығырақ көрсетеді. Мысалы, еуропалық патенттік өтінім "Еуропалық патент беру туралы өтініш, өнертабыстың сипаттамасы, бір немесе бірнеше талап, сипаттамада немесе талаптарда көрсетілген суреттер және аннотациядан" тұрады. Еуропалық патенттік өтінімнің сипаттамасында қандай ақпарат болуы керек екенін толығырақ көрсетеді.
Талаптар
Патенттік өтінімнің талаптары патентпен қамтамасыз етілген қорғау шегін анықтайды. Талаптар өнертабысты нақты құқықтық стильде сипаттайды, патентті бұзуға жататын жағдайларды анықтайтын өнертабыстың маңызды ерекшеліктерін көрсетеді. Патент алу процесінде талаптардың шегі тарытылуы немесе кеңейтілуі мүмкін. Талаптар бір немесе бірнеше иерархиялық жиынтықтан тұруы мүмкін, олардың әрқайсысы ең кең қорғауды қамтитын бір немесе бірнеше негізгі, тәуелсіз талаптардан және өнертабыстың нақты сипаттамаларын анықтау арқылы қорғау шегін тарылтатын бірнеше тәуелді талаптардан тұрады. АҚШ-та патент берілгеннен кейін талаптарға өзгеріс енгізуге болады, бірақ олардың шегі бастапқыда сипаттамада жазылғаннан аспауы тиіс. Патент берілгеннен кейін екі жылдан астам уақыт өткен соң талаптарды кеңейтуге жол берілмейді.
Өтініш беру күні
Өтінімді беру күні кез келген жариялаудың бұрынғы өнер деңгейін құруына кедерес келтіретін (бірақ басымдық күні де ескерілуі керек) және сонымен қатар, көптеген елдерде өнертабысқа патент алу құқығы сол өнертабысты қорғау үшін өтінішті бірінші берген адамға тиесілі (қараңыз: бірінші тіркеген және бірінші ойлап тапқан). Сондықтан, өтінішті мүмкіндігінше ертерек беру тиімді. Өтінім беру күнін алу үшін, ұсынылған құжаттар оны тіркеген патент кеңсесінің ережелеріне сәйкес болуы керек. Өтінім беру күнін алу үшін барлық ережелерге сәйкес келетін толық сипаттама қажет емес. Мысалы, Ұлыбританияда талаптар мен аннотация өтінім беру күні үшін қажет емес, бірақ оларды кейін қосуға болады. Дегенмен, өтінімге өтінім беру күнінен кейін қосымша материалдарды қосуға болмайтындықтан, өтінімді тіркеу кезінде оған қатысты барлық маңызды ақпаратты жариялау маңызды. Егер өтінім беру күніне қойылатын талаптар орындалмаса, патент кеңсесі өтінім берушіге кемшіліктер туралы хабарлайды. Патент кеңсесінің заңнамасына байланысты, түзетулерді өтінім беру күнін өзгертусіз жасау мүмкін, немесе талаптар орындалған күнді өтінім беру күні ретінде белгілеп, түзетілген өтінім беру күні берілуі мүмкін. Тіркелген өтінімге әдетте өтінім нөмірі тағайындалады.
Басымдыққа дәулет
Патент өтінімі бұрын берілген бір немесе бірнеше өтінімдерге сүйеніп, басымдық құқығын талап ете алады, осы бұрынғы өтінімдердің тіркеу күнін пайдаланып (осы бұрынғы өтінімдердегі ақпаратқа қатысты). Басымдық құқығын талап ету артықшылықты, себебі ертерек тіркеу күні бұрынғы техникалық деңгейдегі жарияланымдар санын азайтып, патент алу мүмкіндігін арттырады. Басымдық жүйесі көптеген елдерде патент өтінімдерін беруде пайдалы, өйткені өтінімдерді тіркеу шығындары бір жылға дейін кейінге шегерілуі мүмкін, ал осы өнертабысқа қатысты бұрынғы өтінімдер кейінгі өтінімдерге қарсы есептелмейді. Басымдық құқығына қатысты ережелер Өнеркәсіптік меншікті қорғау жөніндегі Париж конвенциясына сәйкес келеді, ал Париж конвенциясына сәйкес басымдық жүйесін ұсынатын елдер конвенциялық елдер деп аталады. Бұл ережелерді жоғарыда сипатталған Патенттік ынтымақтастық шарты (ПЫС) ережелерімен шатастырмау керек.
Қауіпсіздік мәселелері
Көптеген ұлттық патенттік кеңселер шетелде патенттік өтінімді тіркеу алдында қауіпсіздік рұқсатының болуын талап етеді. Мұндай рұқсат берудің мақсаты ұлттық қауіпсіздікті қорғау болып табылады, осы арқылы (басқалармен қатар) соғыс немесе ядролық қару саласындағы технологиялардың таралуы мен жариялануына жол берілмейді. Патент кеңселерiнiң ережелерi әртүрлi, бiрақ жалпы алғанда, барлық өтінімдер қарастырылады және егер оларда тиісті материал болса, құпиялылық туралы бұйрық шығарылуы мүмкiн. Бұл бұйрық өтінімді жариялауға және/немесе өнертабысқа қатысты шетелде патенттерді тіркеуге кедергі келтіруі мүмкін. Егер өнертапқыш өз тұрғылықты жерінен басқа елде өтінімді тіркеуді қаласа, шетелде тіркеуге рұқсат алу үшін өнертапқыштың ұлттық патент кеңсесінен шетелдік тіркеу лицензиясын алу қажет болуы мүмкін. Кейбір кеңселер, мысалы USPTO, егер белгілі бір мерзімде (мысалы, 6 ай) құпиялылық бұйрығы шығарылмаса, автоматты түрде лицензия бере алады.
Жарияланым
Патент өтінімдері, әдетте, өтінімнің ең алғашқы басымдық күнінен бастап 18 ай өткен соң жарияланады. Осы жарияланғанға дейін өтінім патент кеңсесі үшін құпия сақталады. Жарияланғаннан кейін, жергілікті ережелерге сәйкес, өтінімнің белгілі бір бөліктері құпия болып қалуы мүмкін, бірақ өтінім беруші (немесе оның сенімді өкілі) мен патент кеңсесі арасындағы барлық хат алмасу әдетте көпшілікке ашық болады. Патент өтінімінің жариялануы оның көпшілікке қолжетімді болған күнін көрсетеді, демек ол бүкіл әлемдегі басқа патент өтінімдері үшін толық алдыңғы деңгейдегі техникалық құралдар болып саналады.
Патент бойынша сот
Патент күтілуде деген сөз өнертабысқа патент алуға өтінім берілгенін көрсетеді. Бұл термин өнертабысты қамтитын өнімдерге белгі қою үшін қолданылуы мүмкін, сонда үшінші тарап патент берілгеннен кейін өнімді көшірсе, патентті бұзуы мүмкін екенін ескертуге болады. Өнімдерге белгі қою үшін осы терминді қолдану ережелері патенттік кеңселерде әртүрлі, сондай-ақ мұндай белгі қоюдан алынатын пайда да әртүрлі. Жалпы алғанда, егер өнімде қолданылған кез келген өнертабысқа қатысты патент өтінімі болса, өнімге «патент күтілуде» деген белгіні қоюға рұқсат етіледі.
Патенттеуге жататын нысана
Патенттер өнертабысты қорғау мақсатымен беріледі, бірақ өнертабыс кез келген салаға жатуы мүмкін, алайда патенттік заңнамада патент беруге болатын салаларға шектеулер қойылған. Мұндай шектеулер патентке жарамсыздық негіздері деп аталады. Патенттеуге болатын нысандардың ауқымы АҚШ-та Еуропаға қарағанда едәуір кең. Мысалы, Еуропада компьютерлік бағдарламалар немесе ойлау процесін жүзеге асыру әдістері патентке жарамсыз. Патенттеуге болатын мәселе, әсіресе бағдарламалық қамтамасы мен бизнес-әдістерге қатысты, аса күрделі және даулы.
Іздеу және тексеру
Өтініш берілгеннен кейін, жүйелі түрде немесе кейбір юрисдикцияларда сұраныс бойынша патенттік өтінімді іздеу жүргізіледі. Іздеудің мақсаты – өнертабыстың патентке жарамдылығына қатысты болуы мүмкін бұрынғы деңгейді анықтау (яғни, талап етілген нәрсеге, «талап етілген объектіге» қатысты). Іздеу есебі, әдетте, өтініммен бірге, өтінімнің басымдық күнінен бастап 18 ай өткен соң жарияланады және ол жалпыға қолжетімді құжат болып табылады. Іздеу есебі өтінім берушіге өтінімді жалғастыру қажеттігін немесе пайдалы патент алуға кедергі келтіретін бұрынғы деңгей бар екенін анықтауға көмектеседі. Мұндай жағдайда, өтінім беруші қосымша шығындарға ұшырамай, өтінімнен бас тартуға болады. Іздеу есебі сондай-ақ қоғам мен бәсекелестер үшін де пайдалы, олар күтіліп отырған патенттік өтінімге қандай қорғау шаралары қолданылатынын білуге мүмкіндік береді. Кейбір юрисдикцияларда, АҚШ сияқты, жеке іздеу жүргізілмейді, керісінше іздеу және сараптама біріктіріледі. Мұндай жағдайда жеке іздеу есебі шығарылмайды және өтінімді сараптау кезінде ғана патенттік кеңсе сарапшысы тиісті деп санайтын бұрынғы деңгей туралы ақпарат өтінім берушіге хабарланады. Сараптама – өтінімнің тиісті патенттік заңдардың талаптарына сәйкес келуін қамтамасыз ету процесі. Сараптама көбінесе итеративті процесс болып табылады, онда патенттік кеңсе өтінім берушіге өз қарсылығын хабарлайды (Офистік іс-қимылдарды қараңыз). Өтінім беруші қарсылықты жою үшін аргумент немесе түзету ұсыну арқылы жауап бере алады. Ұсынылған түзету мен аргумент қабылданған немесе қабылданбаған жағдайда, патент берілгенге дейін немесе өтінім тоқтатылғанға дейін немесе қайтарылғанға дейін жауап беру процесі жалғаса береді. Патенттік өтінімді сараптау ұзаққа созылуы мүмкін болғандықтан, көптеген патенттік кеңселер, соның ішінде АҚШ-тың Патент және Сауда белгілері кеңсесі (USPTO) және басқа ұлттық патенттік кеңселер басымды сараптама бағдарламаларын енгізді. Бұл бағдарламалар нақты салаларға немесе шағын фирмаларға бағытталған. Бағдарламадан кейінгі зерттеулер көрсеткендей, шағын фирмалар (500-ден аз қызметкері бар) ірі фирмаларға қарағанда жеделдетілген сараптамаға өтініш беруге шамамен 4 есе көп мүмкіндікке ие. Сонымен қатар, USPTO-дағы Track One бағдарламасы арқылы сарапталған патенттерге 44%-ға дейін сілтеме жасау ықтималдығы жоғары.
Берілу немесе беру
Патенттік өтініш тиісті патенттік кеңсе талаптарына сәйкес келгеннен кейін, патент беріледі, оған қосымша ресми алымдар төленеді. Ал кейбір аймақтық патент жүйелерінде, мысалы, еуропалық патент жүйесінде, патентті күшіне енгізу үшін өтінім беруші оны қорғауды қалайтын мемлекеттердің ресми тілдеріне аудармаларын ұсынуы керек. Патент берілген күні нақты өтініш бойынша іс жүргізуді тоқтатады, содан кейін одан әрі жалғастырылатын өтініштерді беруге болмайды және бұзушылыққа қатысты айыптау күні белгіленеді. Сонымен қатар, 1995 жылға дейін АҚШ-та берілген өтініштің берілген күні патент мерзіміне де әсер етеді, ал кейінгі өтініштердің мерзімі тікелей өтініштің берілген күнімен анықталады.
Берілгеннен немесе берілгеннен кейін
Көптеген юрисдикциялар патент тіркелгеннен кейін және оның қолданылу мерзімі ішінде оның күшін сақтау үшін техникалық сақтау төлемдерін мерзімді түрде төлеуді талап етеді. Төлемдерді уақтылы төлемеу патенттің қорғалымын жоюға әкеледі. Тіркелген патенттің жарамдылығы түрлі шақыруларға да байланысты болуы мүмкін, олардың кейбіреулері патенттік кеңсеге өтінімді қайта қарауға себеп болуы мүмкін.
Патентті иеленушілер
Патент берілген тұлға патент иеленуші, патенттің иесі, патентті ұстаушы немесе патент иесі деп аталады. Патент белгілі бір елге берілгеннен кейін, осы елде өнертабысты коммерциялық тұрғыда пайдалануды көздеген кез келген адам патент иеленушінің рұқсатын алуы тиіс. Қағида бойынша, патенттелген өнертабысты патент иеленушінің рұқсатынсыз пайдалану заңға қарсы әрекет болып есептеледі. Қорғау мерзімі шектеулі, әдетте 20 жылды құрайды. Патент мерзімі біткеннен кейін қорғау тоқтатылады және өнертабыс жалпыға қолжетімді болады (кейде "патенттен шыққан" деп те айтылады). Патент иеленуші енді өнертабысқа ешқандай эксклюзивті құқыққа ие болмайды, осыдан кейін ол басқалардың коммерциялық пайдалануына ашық болады.