Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цао Вэй генерал және саясаткері (255 жылы қайтыс болды)
Cao Wei general and politician (died 255)
Гуанцюй Цзянь (16 наурыз 255 жылы қайтыс болды), әдепті аты Чжунгонг, Қытайдың Үш патшалық дәуірінде Цао Вэй мемлекетінің әскери генералы және саясаткері болған.
Guanqiu Jian (died 16 March 255), courtesy name Zhonggong, was a Chinese military general and politician of the state of Cao Wei during the Three Kingdoms period of China.
Өмір
Гуанцзянь Венси округінің (聞喜縣) Хэдун әкімшілігінде, қазіргі Шанси провинциясының Венси округінде дүниеге келген. Оның әкесі Гуанцюй Син (毌丘興) Цао Вэй мемлекетінің (武威郡) Увэй әкімшілігінде әкімші болып қызмет етті және «Гаоян округінің маркизі» (高陽鄉侯) атағын алды. Әкесінің қайтысынан кейін Гуанцзянь әкесінің лауазымын мұраға алып, Пинъюань маркизінің (平原侯) кеңсесінде кызметкер болып жұмыс істеді. 226 жылы Вэйдің екінші императоры Цао Руй таққа отырғанда, Гуанцзяньды Жазушы мырза (尚書郎) және Императорлық гвардияның бастығы етіп тағайындады. Гуанцзянь бұрын Цао Руидің мұрагері болған кезде оның көмекшісі болғандықтан, Цао Руи оған ерекше құрмет көрсетті. Кейін Гуанцзянь Луоянның Ауыл шаруашылығы жөніндегі шенеунігі (洛陽典農) лауазымына көтерілді. Осы кезде ол Цао Руиге хат жазып, императорға сарай салудағы жоспарларын азайтуға кеңес берді. Соңынан ол Цзин провинциясының инспекторы (刺史) болып тағайындалды. 237 жылы Гуанцзянь Ляодунға әскер бастап, бұрын Цао Вэй мемлекетінің вассалы болған, бірақ Вэй билігіне қарсы көтеріліс жасаған Гонгсун Юаньға шабуыл жасады. Бірақ, су тасқынының салдарынан жорық тоқтатылды. Келесі жылы Гуанцзянь мен Сима И Гонгсун Юаньға қарсы тағы бір жорық ұйымдастырып, оны жеңіп, Ляодунды тұрақтандырды. Жорықтағы еңбегі үшін Цао Руи Гуанцзяньды «Аньи маркизі» (安邑候) атағымен округ маркизіне көтерді. 244 жылы Гуанцзянь Когурёға жазалау экспедициясын басқарды, бұл Когурё-Вэй соғыстарына әкеп соқты. Ол Тонгцзя өзенінің жанында Дунчхон патшасы басқарған Когурё әскерін жеңіп, Когурё астанасы Хвандоны басып алды. Келесі жылы ол Хвандоны қайтадан басып алып, Дунчхон патшасын оңтүстік-шығысқа қашуға мәжбүр етті. Әскердің бір бөлігі жартылай аралдың шығыс жағалауына, ал екіншісі Маньчжурияның солтүстігіне жетті, бірақ көп ұзамай кері шегінді. Гуанцзяньның жеңісін еске алу үшін тасқа мүсін салынды. 1905 жылы ескерткіштің фрагменті табылды, ол «Гуанцзяньның еңбегі туралы стела» (毌丘儉紀功碑) деп аталды. 255 жылы Гуанцзянь мен Вэнь Цинь 251 жылы билікке келген және мемлекеттік билікті монополиялаған Вэй регенті Сима Шиге қарсы Шоучуньда (壽春; қазіргі Шу округі, Анхуэй) көтеріліс ұйымдастырды, бұл Вэй императорын қуыршақ билеушіге айналдырды. Кейбір тарихшылар Гуанцзяньның Вэй императоры Цао Маоға адал болғандықтан көтеріліс жасағанын және Сима отбасының Вэй үкіметін сахна артында бақылап отырғанына наразы болғанын айтады. Басқа деректерде ол Сяо Хуанмен жақын болған, оны 254 жылы Сима Ши жойған. Осы кезде Сима Ши үшінші Вэй императоры Цао Фангты тақтан алып, оның орнына Цао Маоны тағайындаған. Сяо Хуанның тағдырынан қорқып, Гуанцзянь Сима Шиге қарсы көтеріліс жасауға шешім қабылдады. Көтеріліс бірнеше айдың ішінде басылды және Гуанцзянь Шоучуньнан Шэнь округіне (慎縣; қазіргі Федун округі, Анхуэй) қашқаннан кейін Чжан Шу (張屬) қолынан қаза тапты. Гуанцзяньның отбасы мүшелерінің көпшілігі өлтірілді, ал аман қалғандары қашып, Вэйдің қарсыласы Шығыс Ву мемлекетіне қосылды.
Guanqiu Jian was from Wenxi County (聞喜縣), Hedong Commandery, which is present day Wenxi County, Shanxi. His father, Guanqiu Xing (毌丘興), served as the Administrator of Wuwei Commandery (武威郡) under the Cao Wei state and held the peerage "Marquis of Gaoyang District" (高陽鄉侯). After his father's death, Guanqiu Jian inherited his father's peerage and served as a clerk to the Marquis of Pingyuan (平原侯). In 226, after Cao Rui, the second emperor of Wei, ascended the throne, he appointed Guanqiu Jian as a Gentleman of Writing (尚書郎) and supervisor of the Imperial Guards. As Guanqiu Jian was previously an assistant official serving under Cao Rui when the latter was still crown prince, Cao Rui treated him exceptionally well. Guanqiu Jian later rose to the position of Agricultural Officer of Luoyang (洛陽典農). During this time, he wrote to Cao Rui, advising the emperor to scale down on his extravagant palace building projects. Later, he was promoted to Inspector (刺史) of Jing Province. In 237, Guanqiu Jian led an army to Liaodong to attack the warlord Gongsun Yuan, who was previously a vassal of the Cao Wei state but decided to rebel against Wei rule. However, the campaign had to be aborted due to heavy flooding. In the following year, Guanqiu Jian and Sima Yi led another campaign against Gongsun Yuan, defeated him, and restored stability in Liaodong. In recognition of his efforts during the campaign, Cao Rui promoted Guanqiu Jian from a district marquis to a county marquis under the title "Marquis of Anyi" (安邑候). In 244, Guanqiu Jian led a punitive expedition to Goguryeo, leading to the Goguryeo–Wei Wars. He defeated the Goguryeo army led by King Dongcheon near the Tongjia River and then captured the Goguryeo capital Hwando. During the follow up campaign in the next year, he conquered Hwando again and forced King Dongcheon to flee southeast. A subsection of the army reached the eastern coast of the peninsula and another reached northern Manchuria, but soon retreated. A stone carving was created to commemorate Guanqiu Jian's victory in the campaign. In 1905, a fragment of the monument was discovered. It is called the Stele of Guanqiu Jian's Inscribed Achievements (毌丘儉紀功碑). In 255, Guanqiu Jian and Wen Qin started a rebellion in Shouchun (壽春; around present day Shou County, Anhui) against the Wei regent Sima Shi, who came to power in 251 and monopolised state power, effectively rendering the Wei emperor a puppet ruler. Some historians argue that Guanqiu Jian rebelled because he remained loyal to the Wei emperor, Cao Mao, and was displeased that the Sima family was controlling the Wei government behind the scenes. Other sources state that he was close to Xiahou Xuan, who was purged by Sima Shi in 254 around the time Sima Shi deposed the third Wei emperor Cao Fang and replaced him with Cao Mao; Guanqiu Jian, fearing that he would end up like Xiahou Xuan, decided to rebel against Sima Shi. The rebellion was effectively suppressed within months and Guanqiu Jian was slain by one Zhang Shu (張屬) after escaping from Shouchun to Shen County (慎縣; present day Feidong County, Anhui). Most of Guanqiu Jian's family members were killed while the surviving ones escaped and defected to Wei's rival state, Eastern Wu.
Атауы
Гуанцзянь есімі көбінесе Уцю (毋丘) деп оқылады және Сима Гуанның «Зицзи Тунцзянь» кітабының 73-томында осылай келтірілген. Дегенмен, У Цзиньхуа (吳金華) бастапқы нұсқасы Муцю (母丘; сондай-ақ Уцю 毋丘 және Манцю 曼丘 деп те жазылады) болғанын, ал Гуанцю (毌丘) Тан және Сун дәуірлерінде жасалған кейінгі транскрипция қатесі екенін айтты. Ол өз пікірін Үш патшалық кезеңінен қалған қабір тасында Муцю фамилиясының кездесуімен, сондай-ақ ерте Цин дәуірінің ғалымы Гу Янвудың «Ри Чжи Лу» (日知錄) еңбегіндегі Муцю фамилиясының тіркелуімен, және 1993 жылы қазылған Инван (尹灣) Хан дәуірі қабірінен табылған көне мөрде және бамбук жолағында Уцю фамилиясының болуымен дәлелдейді. Ву сондай-ақ Хан кітабындағы император Гаоның өмірбаянының екінші бөлімінде Маньцю Чэнь (曼丘臣) есімді генерал туралы айтылғанын және Тан дәуірінің тарихшысы Ян Шигу «Маньцю мен Муцю бастапқыда бір туысқанның тегі болған» деп түсіндіргенін атап көрсетеді.
Guanqiu Jian's name is often read as Wuqiu Jian (毋丘儉), and appears as such in Volume 73 of Sima Guang's Zizhi Tongjian. However, Wu Jinhua (吳金華) argued that the original reading was Muqiu (母丘; also alternatively written as Wuqiu 毋丘 and Manqiu 曼丘), and that Guanqiu (毌丘) was a later transcription error dating back to the Tang and Song dynasties. He supports his argument with the occurrence of Muqiu as a family name on a tomb stele from the Three Kingdoms period and also in the Ri Zhi Lu (日知錄) by early Qing dynasty scholar Gu Yanwu; as well as the occurrence of Wuqiu as a surname on an ancient seal and a bamboo strip from the Yinwan (尹灣) Han period tomb excavated in 1993. Wu also points out that a general named Manqiu Chen (曼丘臣) is mentioned in the second part of Emperor Gao's biography in the Book of Han, and that an annotation by the Tang dynasty historian Yan Shigu mentions that "Manqiu and Muqiu were originally the same family name".