Кіріспе

Ғасырлар бойы қаланың бір бөлігі ретінде өзендердің ролі көп рет өзгерді – бастапқыда жақын маңдағы егістіктерді суару үшін және тұрақты елді мекен құрудағы маңызды ресурс ретінде пайдаланылды. Алайда, 19-шы ғасырда өнеркәсіптік революция болған кезде қалалардағы өзендердің ролі өзгеріп, олар қаладан қалаға тауар тасымалына ғана емес, сонымен қатар қаланың сауда қуатын кеңейту мен жақсартуға негіз болғандықтан, әлдеқайда құнды ресурсқа айналды. Тауарларды тасымалдау бүкіл ел бойынша канал желісін салу арқылы жүзеге асырылды, бұл өзендерді тиімді бағындырып, көмір сияқты тауарларды бір жерден екінші жерге жылжытуға мүмкіндік берді. Бірақ, теміржол желісінің дамуынан кейін, ол ел бойынша тауарлардың көп бөлігін тасымалдауды өз мойнына алды, бұл Ұлыбританияның өзендері мен каналдарын көлік желісінен шеттетуге алып келді. Осының нәтижесінде, каналдар мен өзендердің аймақтары химиялық қалдықтар мен дұрыс пайдаланбау салдарынан ластанып, өзен мен оны қоршаған ылғалды жерлер мен батпақтардың табиғи ортасы болған жануарлар үшін қиындықтар тудырды. Дегенмен, 1950 жылдан бері өзен жағалауындағы құрылыстар күрт өсті, бұл аймаққа қаржы құйып қана қоймай, табиғи ортаны жаңартты, жақсартты және осы аймақтардың эстетикалық сапасын арттырды. Мұның мысалдары – Лестердегі Беде аралы және Лондон доктары.

Беде аралы

Беде аралы – 130 000 шаршы метрлік аумақ, Лестер қаласының орталық бизнес ауданынан 1,5 миль (2,4 км) қашықтықта орналасқан. Бұл батыстағы Соар өзені мен шығыстағы Гранд Юнион каналы арасындағы тозыққан, пайдаланылмаған жер. Аймақ қала орталығының құлдырауынан зардап шеккен, жолмен жеңіл қол жеткізілмейтін болғандықтан, ауыр индустрияландырылмаған. Беде аралының көп бөлігін металл тескіштер алып тұрған, бұл шу ластануына және ауаға асбест таралуына себеп болды. 1993 жылы «City Challenge» бағдарламасы 30 қалалық жобаның әлеуметтік, экономикалық және экологиялық жағдайын жақсарту мақсатында құрылды. «City Challenge» серіктестігі өзен жағалауларын тазалау және көркейту арқылы табиғи ортаны жақсартты, Соар өзенінің жағалауларын қайта жаңартып, бұталар мен ағаштар отырғызу арқылы жануарлар мен өсімдіктердің мекендеу ортасын әртараптандырды.

Саябақтар

Кеңес табиғатты қалаға қоғамдық қатысу арқылы енгізуге тырысты. Бұл жобалар жергілікті тұрғындарды парктердегі өмір сияқты жасыл кеңістіктерді сақтауға көмектесуге ынталандыруға және білім беруге бағытталған. Лестер қалалық кеңесі бұл мақсатқа жетуде тағы да бір мысал келтіріп, 2005 жылғы Green Flag сыйлығындағы еңбектері үшін танылды. Мұны іске асыру үшін қолданылатын стратегиялар мыналарды қамтиды:

Жергілікті кәсіпкерлер мен жұртшылық ең жақын саябақта, әсіресе ағаш отырғызу аптасында, көбірек ағаш отырғызатын 50 фунт стерлингтік демеушілік схемасы. Қоғамдағы мектептерден балаларын алып келіп, гүлді өсімдіктерді отырғызуға және жасыл кеңістіктерді тазалауға көмектесуді сұрау. Атақтарды алу және сақтау үшін қосымша ынталандырулар, мысалы 2005 жылғы «Британия гүлденуде» байқауының жеңімпаздары. Саябақ қызметкерлері сондай-ақ көбейту маусымында құстардың түрлі түрін қорғау үшін бірнеше тіректер, торлар және қоршаулар орнатты. Жергілікті тұрғындарды мерекелік шараларға қатысуға, мысалы гүлдер отырғызуға, өздері жинаған гүлдерден композиция жасауға немесе парк ішіндегі сүйіктілерінің атынан құс ұясын (махаббат ұясын) сатып алуға шақыру. Адамдарды жергілікті қоғамда парктің ерікті сақшысы болуға шақыру.

Лондондық кемежайлар

Лондондық порттар 1960 жылға дейін Ұлыбританиядағы ең ірі порт болды және өркендеген кезеңінде 50 000-ға дейін адам жұмыс істеді. Бірақ, Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі бомбалаудан зардап шегуі және 1970 жылдары жүк тасымалын контейнерлендіруді енгізуі, Лондондық порттарға қолайсыз жағдай туғызды. Лондонның кеме қатынасы портының құлдырауы доктар аймағының тоқырауына және 200 000-нан астам жұмыс орнының жоғалуына әкелді. Алайда, 1981 жылы Лондондық док-ленд даму корпорациясы құрылды. Ол док-ленд аймағын қайта дамытуға, жаңа, жоғары сапалы өзен жағалауындағы пәтерлер салуға және су жағалауындағы қоймаларды тұрғын үйлерге және жаңа кеңсе ғимараттарына, мысалы, Канари Уорфқа айналдыруға көмектесті. LDDC даму жоспарының тағы бір маңызды аспектісі – ағаштар отырғызу және қоғамдық кеңістіктерді құру арқылы аймақтың жалпы тартымдылығын арттыру, соның нәтижесінде адамдарды табиғи ортамен байланысуға ынталандыру болды. Қорытындылай айтқанда, өзендердің ролі өзгерді, себебі олар егін шаруашылығы үшін пайдаланылатын көзден каналдар арқылы тауар тасымалдауға айналды. Бірақ, қазір бұл рөл тағы да өзгеріп, өзен жағасындағы көрініс арқылы жаңа үйлерді тартымды етудің коммерциялық құралына айналды. Бұл өзендердің қалалық аймақтарда әрқашан маңызды және құнды ресурс болғанын көрсетеді.

Парктер мен бақтар

Сингапур қаласының ішінде және айналасында 42-ден астам саябақтар мен бақтар бар, мысалы Вудлендс паркі және Букит Тима табиғат қорығы. Вудлендс паркі дәстүрлі малай және қытай мотивтерінде салынған. Парк арқылы өзен ағып өтеді, ал қалалық жоба аясында өзеннің бір бөлігі кеңейтіліп көлге айналдырылды. Мұнда ойын алаңдары мен амфитеатр сияқты көптеген қызықты орындар бар. Букит Тима табиғат қорығы қала орталығынан 12 шақырым қашықтықта орналасқан және 1,64 шаршы километр аумақты құрайды. Онда біріншілік жаңбырлы орман кездеседі. Осы табиғат қорығында Солтүстік Американың барлық аймағындағыдан да көп ағаш түрлері өседі. Сонымен қатар, Сунгей Було табиғат қорығы сияқты басқа да табиғат қорықтары бар, онда мангр ормандары, батпақтар, көлдер және шабақ шаруашылықтары орналасқан. Саябақтар, бақтар және табиғат қорықтары табиғаттың көптеген қырларын қамтиды және барлығы бір қалада табылады.

Ұйымдар, жобалар және жоспарлар

Сингапурда көптеген экологиялық бақылаушылар (Пекхэмдер деп аталады) және Сингапурдің ішіндегі қоршаған ортаны қадағалайтын комитеттер бар. Сингапур Табиғат Қоғамы – табиғатты қорғау туралы халықтың білуін арттыратын және Табиғат Қоғамына жоспарлар мен жобаларға көмектесу үшін деректер жинау мақсатында биоәртүрлілікке қатысты зерттеулер жүргізетін консервациялық комитет. Сингапур Ұлттық Парктер Кеңесінің ағаштарды басқару бағдарламасы бар, ол адамдардың қарауындағы ағаштарға деген жауапкершілік сезімін арттыруға көмектеседі. Жол жиегіндегі ағаштар жол жағдайына сәйкес келуі үшін мұқият таңдалады. Олардың беріктігі мен тұрақтылығы аса маңызды. Өсімдіктер эстетикалық түрде жақсы көрінуі үшін күтімге алынып, кесіледі. Ағаштардың денсаулығын тексеру жүргізіліп, деректер базасына енгізіледі, соның арқасында Сингапурдағы емделген ағаштардың толық тарихы мен оларға қашан ем жасалғаны тіркеледі. Сингапурдың 2012 жылғы «Жасыл жоспары» да бар. Бұл жоспар 2002 жылы жасалған және болашақ ұрпақ үшін тұрақты орта құруға бағытталған 10 жылдық бағдарлама. Қоршаған ортаны қорғау және күту ісіне ерекше үлес қосқан ұйымдар мен жеке тұлғалар марапатталады. Ағымдағы бақтарды күтіп-ұстауға және жаңа жобаларды бастауға атсалысатын көптеген қызметкерлерге оқыту беріледі.