Кіріспе

Блеккеде (Полаб тілінде Блекеца) – Германияның солтүстігіндегі Төменгі Саксония жеріндегі Люнебург округінің қаласы. Ол көбінесе Эльба өзенінің сол жағалауында, Люнебургтің шамамен шығысында орналасқан. Блеккеде Германияның Ағаш қаңқалы үйлер жолында (German Timber Frame Road) жатыр.

Орта ғасырлар

Шығыс колонизациясы барысында қазіргі Блеккеде аймағы Саксония герцогтығының құрамына кірді. Атаудың қазіргі түрі славян тілінен алынған ежелгі «Блекетса» атауынан шыққан. 1180 жылы Вельф саксондық герцог Генрих Арыстанның тақтан түсіріліп, қуғынға ұшырауынан кейін Вельфтер Саксонияның көп бөлігін, соның ішінде Аскания әулетіне берілген герцогтық атағын жоғалтты. Асканиялықтар да Блеккедеге талап етті. Бірақ Генрихтің ұлы Вильгельм Винчестерлік бұл таласқа қарсы шығып, 1209 жылы Блеккедені Эльбаға қарсы Вельфтердің алғы шебі етіп бекітті, батыстан келіп жатқан қоныс аударушылардың Эльба арғы жағындағы аймақтарды мекендеу процесіне қадам жасады. Вильгельм Блеккеде арқылы өтетін кемелерден баж алымдап, қалаға әкесінің құрметіне Ловенштадт (Арыстан қаласы; Löwenstadt) деп ат қойды. Эльба арқылы өтуді және баж станциясын қорғау үшін қамал салынды. Қамал туралы алғашқы жазба 1270 жылға дейін барады, ал қазіргі қамалдың негізі ежелгі қамалдың іргесінде салынған. Бірақ Асканиялықтар бас тартып, Саксония герцогы Альберт II Вильгельмнің ұлы Отто Баламен Блеккеде үшін күресті, ол Бременнің принц-архиепископы Гилберттің қолдауын алды. Алайда, екі тараптың ешқайсысы екіншісін бағындыра алмады, сондықтан 1287 жылы Германия королі Рудольф I-ге шешім қабылдауды тапсырды. Ол Блеккедені Саксонияға берді, соның салдарынан Вельфтердің Ловенштадт атауы қолданыстан шығарылып, Блеккеде басым болды. 1293 жылы Саксония герцогтары Блеккедеге, басқа қалалармен бірге, монета соғу құқығын берді. Саксонияның билеуші герцогтары Альберт II және оның туыстары Альберт III, Эрик I және Иоанн II 1296 жылдың 20 қыркүйегіне дейін Саксонияны Саксония-Лауенбург және Саксония-Виттенбергке бөлді. Блеккеде содан бері Саксония-Лауенбург құрамына кірді, ол Саксония-Виттенбергке қарама-қарсы «Төменгі Саксония» деп те аталды. Саксония-Лауенбург Блеккедені баж және қамалмен бірге Бранденбург маркграфы Вальдемар Стендальға өткізді, ол 1308 жылы өзінің жаңа иелігін Вельф герцогы Отто Қатаңға сатты, ол Люненбург княздығын (Люнебург) басқарды. Екі жылдан кейін герцог Блеккедеге қала құқығын берді, оған қаланы бекіту міндеттемесі кірді. 1379 жылы Люненбург герцогы Альберт Цель Блеккеде қамалын өз кредиторларына – Гамбург, Любек, Ганновер және Люненбургке (Люнебургке) кепілге берді. Соңғысы 1600 жылға дейін кепіл ретінде Блеккедені өз бақылауында ұстап тұрды.

Қазіргі заман

1666 жылы Блекеде дерлік толығымен өртенді. Брансвик және Люненбург герцогы Джордж Уильям, Люненбург (Celle) тармағының князі 1705 жылы қайтыс болғаннан кейін, Блекеде барлық княздықтар сияқты мұрагерлік жолмен Брансвик және Люненбург курфюрсттығымен біріктірілді, ол өз астанасы Ханновер курфюрсттығының атымен белгілі болды. Француздар сайлаушыларды жеңгеннен кейін Блекеде оккупацияланды, ал 1810 жылғы наурыз айында Вестфалия эфемерлік Корольдігіне қосылып, оның Төменгі Эльба департаментінің құрамына кірді. Ұлы француз соғысынан кейін Блекеде 1813 жылы Ганновер курфюрсттығына қайта қосылды, ол екі жылдан кейін Ганновер Корольдігіне дейін көтерілді. Пруссияның Ганноверді аннексиялауынан кейін Блекеде 1866 жылы жаңа Ганновер провинциясының бір бөлігі болды. 1885 жылғы 1 сәуірде Ганноверде пруссиялық үлгідегі аудандық әкімшілік енгізілген кезде Блекеде жаңа Блекеде ауданының орталығы болды, ол 1932 жылғы 1 қазанда Люненбург (Люнебург) округіне біріктірілді.

Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең

Нацистік дәуірде Ганновер провинциялық әкімшілігінің орнына нацистік партияның Шығыс Ганновердегі Гау әкімшілігі келді, оны Отто Тельшов басқарды. 1944 жылдың 24 тамызынан 1945 жылдың 15 ақпанына дейін Альт-Гарге ауданында Нойенгамме концлагерінің бөлімшесі болды. Ондағы тұтқындардың көп бөлігі Варшавадағы поляктардың сәтсіз аяқталған көтерілісінен кейін депортацияланған поляктар еді. Германияны одақтас әскерлер басып алғаннан кейін жағдай тағы өзгерді. Эльбаның оңтүстігіндегі Ганновер провинциясының көп бөлігі, Германиядағы британдық оккупациялық аймақтың бір бөлігі болғандықтан, және Блекеде қаласының шағын солтүстік Эльба аудандары – атап айтқанда Ной-Блекеде және Ной-Вендиштун, британдық аймақтың бір бөлігі болғанымен, олардың арасында байланыс болған жоқ. Сондықтан британдықтар аумақты қайта бөлуге шешім қабылдады және Блекеде қаласының солтүстік Эльба аудандарын Германиядағы Кеңес оккупациялық аймағына, Мекленбург штатына өткізді. Осылайша Блекеде бөлінген Германиядағы бөлінген қалалардың біріне айналды. 1949 жылы Мекленбургпен бірге бұл аймақ Шығыс Германия Демократиялық Республикасының құрамына кірді. 1952 жылдан бері герметикалық түрде жабық болған ішкі Германия шекарасының бойындағы Шығыс Германияның бақылау аймағы Ной-Блекеде және Ной-Вендиштун тұрғындары үшін Батыс және Эльба жағалауларына жол жапты. Шекараға тым жақын тұратын отбасылар эвакуацияланып, үйлері бұзылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдықтар Блекедедегі өздерінің бөлігінде босқындар лагерін ашты. 1989 жылы Шығыс Германияда коммунистік режим құлағаннан кейін (Die Wende), Блекеде қаласының солтүстік Эльба аудандарының (Мекленбург және Алдыңғы Померания штатының бір бөлігі) тұрғындары 1946 жылдан бері Батыс Германияның Төменгі Саксония штатына қарасты батыс Блекедемен қайта бірігуді талап етті. Сөйтіп, екі штат мемлекетаралық шартта Neu Bleckede және Neu Wendischthun, сондай-ақ көршілес Amt Neuhaus муниципалитетін Мекленбургтен Алдыңғы Померанияға дейін 1993 жылдың 30 маусымында Төменгі Саксонияға қосылған кезде бөліп алуға келісті. 2009 жылдың 7 маусымында өткен референдумда Amt Neuhaus тұрғындары Блекедемен бірігуге дауыс берді. Алайда, Блекеде әлі шешім қабылдаған жоқ.