Блекеде – Германияның Төменгі Саксониясындағы қала. Эльба өзенінің жағасында орналасқан, тарихи ағаш құрылыстар жолында. Саксония Герцогтығының құрамында болған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Блеккеде (Полаб тілінде Блекеца) – Германияның солтүстігіндегі Төменгі Саксония жеріндегі Люнебург округінің қаласы. Ол көбінесе Эльба өзенінің сол жағалауында, Люнебургтің шамамен шығысында орналасқан. Блеккеде Германияның Ағаш қаңқалы үйлер жолында (German Timber Frame Road) жатыр.
Bleckede (, Polabian Bleketsa) is a town in the district of Lüneburg, in Lower Saxony, in northern Germany. It is situated mostly on the left bank of the Elbe, approx. east of Lüneburg. Bleckede is located on the German Timber Frame Road.
Орта ғасырлар
Шығыс колонизациясы барысында қазіргі Блеккеде аймағы Саксония герцогтығының құрамына кірді. Атаудың қазіргі түрі славян тілінен алынған ежелгі «Блекетса» атауынан шыққан. 1180 жылы Вельф саксондық герцог Генрих Арыстанның тақтан түсіріліп, қуғынға ұшырауынан кейін Вельфтер Саксонияның көп бөлігін, соның ішінде Аскания әулетіне берілген герцогтық атағын жоғалтты. Асканиялықтар да Блеккедеге талап етті. Бірақ Генрихтің ұлы Вильгельм Винчестерлік бұл таласқа қарсы шығып, 1209 жылы Блеккедені Эльбаға қарсы Вельфтердің алғы шебі етіп бекітті, батыстан келіп жатқан қоныс аударушылардың Эльба арғы жағындағы аймақтарды мекендеу процесіне қадам жасады. Вильгельм Блеккеде арқылы өтетін кемелерден баж алымдап, қалаға әкесінің құрметіне Ловенштадт (Арыстан қаласы; Löwenstadt) деп ат қойды. Эльба арқылы өтуді және баж станциясын қорғау үшін қамал салынды. Қамал туралы алғашқы жазба 1270 жылға дейін барады, ал қазіргі қамалдың негізі ежелгі қамалдың іргесінде салынған. Бірақ Асканиялықтар бас тартып, Саксония герцогы Альберт II Вильгельмнің ұлы Отто Баламен Блеккеде үшін күресті, ол Бременнің принц-архиепископы Гилберттің қолдауын алды. Алайда, екі тараптың ешқайсысы екіншісін бағындыра алмады, сондықтан 1287 жылы Германия королі Рудольф I-ге шешім қабылдауды тапсырды. Ол Блеккедені Саксонияға берді, соның салдарынан Вельфтердің Ловенштадт атауы қолданыстан шығарылып, Блеккеде басым болды. 1293 жылы Саксония герцогтары Блеккедеге, басқа қалалармен бірге, монета соғу құқығын берді. Саксонияның билеуші герцогтары Альберт II және оның туыстары Альберт III, Эрик I және Иоанн II 1296 жылдың 20 қыркүйегіне дейін Саксонияны Саксония-Лауенбург және Саксония-Виттенбергке бөлді. Блеккеде содан бері Саксония-Лауенбург құрамына кірді, ол Саксония-Виттенбергке қарама-қарсы «Төменгі Саксония» деп те аталды. Саксония-Лауенбург Блеккедені баж және қамалмен бірге Бранденбург маркграфы Вальдемар Стендальға өткізді, ол 1308 жылы өзінің жаңа иелігін Вельф герцогы Отто Қатаңға сатты, ол Люненбург княздығын (Люнебург) басқарды. Екі жылдан кейін герцог Блеккедеге қала құқығын берді, оған қаланы бекіту міндеттемесі кірді. 1379 жылы Люненбург герцогы Альберт Цель Блеккеде қамалын өз кредиторларына – Гамбург, Любек, Ганновер және Люненбургке (Люнебургке) кепілге берді. Соңғысы 1600 жылға дейін кепіл ретінде Блеккедені өз бақылауында ұстап тұрды.
In the course of the eastern colonisation the area of today's Bleckede became a part of the Duchy of Saxony. The current name derives from an older variant Bleketsa, a Slavic term. After the Welf Saxon, Duke Henry the Lion, had been overthrown and deposed in 1180, the Welfs lost most of Saxony, including the ducal title which was granted to the House of Ascania. The Ascanians also claimed Bleckede. However, Henry's son William of Winchester disputed that claim and made Bleckede the Welf outpost upon Elbe in 1209, in order to have a step towards the trans Elbian areas which were in the process of colonisation by settlers from the west. William also levied a toll from ships passing Bleckede and renamed the city in honour of his father Lowenstat (Lion's town; Löwenstadt). A castle was erected to protect the Elbe crossing and the toll station. The castle was first mentioned in 1270 and today's castle uses the foundations of the old one. But the Ascanians did not give up and Duke Albert II of Saxony fought for Bleckede with William's son Otto the Child, who gained the support of Prince Archbishop Gilbert of Bremen. However, no party could subject the other so they agreed in 1287 to let King Rudolph I of Germany decide. He conceded Bleckede to Saxony, so the Welf name of Lowenstat was dropped and Bleckede prevailed. In 1293 the Saxon dukes granted Bleckede together with other towns the privilege of coinage. The co ruling Saxon dukes Albert II and his nephews Albert III, Eric I and John II partitioned Saxony into Saxe Lauenburg and Saxe Wittenberg before 20 September 1296. Bleckede was then a part of Saxe Lauenburg, colloquially also called Lower Saxony, as opposed to Upper Saxony for Saxe Wittenberg. Saxe Lauenburg ceded Bleckede with toll and castle to Margrave Waldemar of Brandenburg Stendal, who quickly sold his new acquisition in 1308 to the Welf duke Otto the Strict, ruling the branch Principality of Lunenburg (Lüneburg). Two years later the duke granted Bleckede town privileges, comprising the obligation to fortify the town. In 1379 Duke Albert of Lunenburg Celle pawned Bleckede castle to his creditors Hamburg, Lübeck, Hanover and Lunenburg (Lüneburg). The latter managed to hold Bleckede by way of pawn until 1600.
Қазіргі заман
1666 жылы Блекеде дерлік толығымен өртенді. Брансвик және Люненбург герцогы Джордж Уильям, Люненбург (Celle) тармағының князі 1705 жылы қайтыс болғаннан кейін, Блекеде барлық княздықтар сияқты мұрагерлік жолмен Брансвик және Люненбург курфюрсттығымен біріктірілді, ол өз астанасы Ханновер курфюрсттығының атымен белгілі болды. Француздар сайлаушыларды жеңгеннен кейін Блекеде оккупацияланды, ал 1810 жылғы наурыз айында Вестфалия эфемерлік Корольдігіне қосылып, оның Төменгі Эльба департаментінің құрамына кірді. Ұлы француз соғысынан кейін Блекеде 1813 жылы Ганновер курфюрсттығына қайта қосылды, ол екі жылдан кейін Ганновер Корольдігіне дейін көтерілді. Пруссияның Ганноверді аннексиялауынан кейін Блекеде 1866 жылы жаңа Ганновер провинциясының бір бөлігі болды. 1885 жылғы 1 сәуірде Ганноверде пруссиялық үлгідегі аудандық әкімшілік енгізілген кезде Блекеде жаңа Блекеде ауданының орталығы болды, ол 1932 жылғы 1 қазанда Люненбург (Люнебург) округіне біріктірілді.
In 1666 Bleckede burnt down almost completely. After the Brunswick and Lunenburgian Duke George William, prince of the branch of Lunenburg (Celle), died in 1705, Bleckede like all the principality merged by way of inheritance with the Electorate of Brunswick and Lunenburg, colloquially called after its capital Electorate of Hanover. After the French victory over the electorate Bleckede was occupied, before it was annexed to the ephemeric Kingdom of Westphalia in March 1810, forming part of its Lower Elbe département. After the Great French War Bleckede was restored to the Electorate of Hanover in 1813, which was elevated to Kingdom of Hanover two years later. After the Prussian annexation of Hanover Bleckede became a part of the new Province of Hanover in 1866. At the introduction of Prussian style district administration in Hanover on 1 April 1885 Bleckede became the capital of the new Bleckede district, which merged into the District of Lunenburg (Lüneburg) on 1 October 1932.
Екінші дүниежүзілік соғыс және соғыстан кейінгі кезең
Нацистік дәуірде Ганновер провинциялық әкімшілігінің орнына нацистік партияның Шығыс Ганновердегі Гау әкімшілігі келді, оны Отто Тельшов басқарды. 1944 жылдың 24 тамызынан 1945 жылдың 15 ақпанына дейін Альт-Гарге ауданында Нойенгамме концлагерінің бөлімшесі болды. Ондағы тұтқындардың көп бөлігі Варшавадағы поляктардың сәтсіз аяқталған көтерілісінен кейін депортацияланған поляктар еді. Германияны одақтас әскерлер басып алғаннан кейін жағдай тағы өзгерді. Эльбаның оңтүстігіндегі Ганновер провинциясының көп бөлігі, Германиядағы британдық оккупациялық аймақтың бір бөлігі болғандықтан, және Блекеде қаласының шағын солтүстік Эльба аудандары – атап айтқанда Ной-Блекеде және Ной-Вендиштун, британдық аймақтың бір бөлігі болғанымен, олардың арасында байланыс болған жоқ. Сондықтан британдықтар аумақты қайта бөлуге шешім қабылдады және Блекеде қаласының солтүстік Эльба аудандарын Германиядағы Кеңес оккупациялық аймағына, Мекленбург штатына өткізді. Осылайша Блекеде бөлінген Германиядағы бөлінген қалалардың біріне айналды. 1949 жылы Мекленбургпен бірге бұл аймақ Шығыс Германия Демократиялық Республикасының құрамына кірді. 1952 жылдан бері герметикалық түрде жабық болған ішкі Германия шекарасының бойындағы Шығыс Германияның бақылау аймағы Ной-Блекеде және Ной-Вендиштун тұрғындары үшін Батыс және Эльба жағалауларына жол жапты. Шекараға тым жақын тұратын отбасылар эвакуацияланып, үйлері бұзылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдықтар Блекедедегі өздерінің бөлігінде босқындар лагерін ашты. 1989 жылы Шығыс Германияда коммунистік режим құлағаннан кейін (Die Wende), Блекеде қаласының солтүстік Эльба аудандарының (Мекленбург және Алдыңғы Померания штатының бір бөлігі) тұрғындары 1946 жылдан бері Батыс Германияның Төменгі Саксония штатына қарасты батыс Блекедемен қайта бірігуді талап етті. Сөйтіп, екі штат мемлекетаралық шартта Neu Bleckede және Neu Wendischthun, сондай-ақ көршілес Amt Neuhaus муниципалитетін Мекленбургтен Алдыңғы Померанияға дейін 1993 жылдың 30 маусымында Төменгі Саксонияға қосылған кезде бөліп алуға келісті. 2009 жылдың 7 маусымында өткен референдумда Amt Neuhaus тұрғындары Блекедемен бірігуге дауыс берді. Алайда, Блекеде әлі шешім қабылдаған жоқ.
During the Nazi era the Hanoveran provincial administration was superseded by the Nazi party Gau administration of Eastern Hanover under gauleiter Otto Telschow. A subcamp of the Neuengamme concentration camp existed from August 24, 1944 to February 15, 1945 in the Alt Garge quarter, whose prisoners were mostly Poles deported from Warsaw following the unsuccessful Polish Warsaw Uprising. With the Allied occupation of Germany the situation changed again. There was no bridge between the bulk of the Hanover province south of the Elbe, being part of the British zone of occupation in Germany, and the small north Elbian quarters of Bleckede, namely Neu Bleckede and Neu Wendischthun, actually also part of the British zone. So the British decided a territorial redeployment and ceded Bleckede's north Elbian quarters to the Soviet Zone of occupation in Germany, state of Mecklenburg, making Bleckede one of the divided towns in a divided Germany. With Mecklenburg that area became part of the East German Democratic Republic in 1949. The East German control zone along the Inner German border, hermetically sealed off since 1952, made the West and the Elbe banks inaccessible for the inhabitants of Neu Bleckede and Neu Wendischthun. Families considered to be living too close to the border were evacuated and their houses demolished. After World War II the British opened a displaced person camp in their part of Bleckede. After the downfall of the communist regime in East Germany in 1989 (Die Wende) the inhabitants of Bleckede's north Elbian quarters (part of the new state of Mecklenburg Hither Pomerania) demanded the reunification with western Bleckede, which belonged since 1946 to the West German state of Lower Saxony. So both states stipulated in an interstate treaty to disentangle Neu Bleckede and Neu Wendischthun, as well as the neighbouring municipality of Amt Neuhaus from Mecklenburg Hither Pomerania with effect of 30 June 1993, when they were annexed to Lower Saxony. In a referendum the inhabitants of Amt Neuhaus voted for a merger with Bleckede on 7 June 2009. Bleckede, however, has not decided yet.