Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі скифтер
Ancient Scythian people
Гелондар немесе Гелони (Γελωνοὶ) – ежелгі скифтердің бір тобы. Олардың бар екендігін ежелгі грек-рим авторлары өз жазбаларында қалдырған.
The Gelonians or Geloni (Γελωνοὶ) were an ancient Scythian people whose existence was recorded by ancient Graeco Roman authors.
Орналасқан жері
Гелондықтар Ворскла өзенінің аңғарында Будинилермен бірге өмір сүрген.
The Gelonians lived alongside the Budini in the valley of the Vorskla river.
Шығу тегі
Гелонилер, Понт даласында өмір сүрген нағыз скифтердің бір тобы ретінде пайда болған болуы мүмкін, сондықтан олардың аты скифтердің шежірелік мифінде Агатирстермен бірге кездеседі. Агатирстер сияқты, гелондықтар да Скифиядан тыс жерде өмір сүрген және скиф мемлекетіне тәуелсіз болған. Геродоттың сөзіне қарағанда, гелондар (Γελωνοὶ) бастапқыда Будиндердің арасына қоныстанған гректер болған және олардың тілі жартылай грек, жартылай скиф тіліне айналған. Олардың ғибадатханалары грек стилінде салынған, грек құдайларына және басқа да құдайларға табынып, құлшылық еткен. Ал Будиндер бір тілде сөйлемейтін, олардың өмір салты да ерекше болған. Гректер Будиндерді де гелондар деп атаған, бірақ бұл қате болған. Павел Йозеф Шафарик олардың «славяндар мен финдердің арасындағы гректер болуы мүмкін» деп жазған. Мұндай Микселлиндер (жартылай гректер, жартылай бейіштілер) Эвксин айманындағы қалаларда жиі кездесетін. Шафарик Будиндерді славян тайпаларына жатқызған.
The Geloni likely originated as a group as the Scythians proper who lived in the Pontic steppe, due to which their name appears in the Scythian genealogical myth along with the Agathyrsi. Like the Agathyrsi, the Gelonians lived outside of Scythia and were independent of the Scythian kingdom. According to Herodotus, Geloni (Γελωνοὶ) were originally Greeks who settle among the Budini and their language evolved into half Greek and half Scythian. Their temples were of Greek style and they worshipped Greek gods among others. On the other hand, Budini didn't speak the same language and their manner of life was different. Adding that the Greeks were calling the Budini too Geloni but this was wrong. Pavel Jozef Šafárik wrote that they "might be Greeks among the Slavs and Fins. Such Μιξέλληνες (half Greeks half barbarians) were common enough in the towns upon the Euxine." Schafarik believed that the Budini belonged to the Slavic family.
Гелондар
Біздің заманымыздан бұрынғы VI ғасырда Будини елінде Гелон қаласы салынды, онда гелондар маңызды өнеркәсіптік, сауда және саяси орталық құрды. Гелондар мен Будинилер екеуі де Гелонда өмір сүрді, бірақ әрбір халық қаланың бөлек аймақтарында тұрды: гелондар қаланың өнеркәсіптік, сауда және саяси орталығы орналасқан шығыс қорғанында тұрды; ал кедей Будинилер батыс қорғанында тұрды.
During the 6th century BC, the city of Gelonus was built in the country of the Budini, where the Gelonians set up an important industrial, commercial, and political centre. The Gelonians and Budini both lived in Gelonus, although each population lived in separate sections of the city: the Gelonians lived in the eastern earthwork, where was located the city's industrial, commercial, and political centre; the poorer native Budini lived in the western earthwork.
Парсы шабуылы
Персиялық Ахеменид патшасы Дарий I 513 жылға дейін скифтерге шабуыл жасағанда, скиф патшасы Идантирс өзінің мемлекетін қоршаған халықтардың патшаларын жинап, парсылардың басқындығына қалай тойтарыс беру керектігін шешу үшін кеңес өткізді. Будини, Гелония және Сармат патшалары парсылардың шабуылына қарсы скифтерге көмектесуге келісті, ал Агатирси, Андрофагтар, Меланхлаендер, Неврлер және Тавр патшалары скифтерді қолдамауды жөн көрді. Наурыз барысында Дарий Гелон қаласын басып алып, өртеп жіберді.
When the Persian Achaemenid king Darius I attacked the Scythians in 513 BC, the Scythian king Idanthyrsus summoned the kings of the peoples surrounding his kingdom to a meeting to decide how to deal with the Persian invasion. The kings of the Budini, Gelonians and Sarmatians accepted to help the Scythians against the Persian attack, while the kings of the Agathyrsi, Androphagi, Melanchlaeni, Neuri, and Tauri refused to support the Scythians. During the campaign, Darius captured the city of Gelonus and set it on fire.
Сыртқы келбеті
Геродоттың Халикарнасскийлік пікірінше, гелондықтар сыртқы түрімен қатар тұрған будинилерден ерекшеленген.
According to Herodotus of Halicarnassus, the Geloni were different in appearance from the Budini who lived alongside them.
Өмір салты
Отырықшы гелондар көшпелі будинилерге қарағанда байырақ болды және олар егіншілікпен айналысты. Гелондар Гелон қаласында тұрды, ол толығымен ағаштан салынған. Бұл қала үш мүлікпен қоршалған және оларды қоршаумен бекітілген қорғаныс жүйесімен қорғалған. Қазіргі Більське городище орны Гелон қаласына сәйкес келеді.
The sedentary Gelonians were wealthier than the nomadic Budini, and they were engaged in agriculture. The Gelonians lived in the city of Gelonus, which was built entirely of wood, This city was protected by a defensive system of three earthworks surrounded by ramparts. The present day site of Більське городище has been identified with Gelonus.
Тіл
Гелониялықтарды Халикарнас Геродоты будиндерден өзге тілде сөйлейтін халық ретінде сипаттаған. Оның сөзіне қарағанда, олардың тілі жартылай грек тілінде, жартылай скиф тілінде болған.
The Gelonians were described by Herodotus of Halicarnassus as speaking a different language from the Budini. According to him, their language was half Greek and half Scythian.
Дін
Галикарнас тұрғыны Геродот Гелондықтардың үш жылда бір рет Бахик сияқты тойды өткізетінін айтқан, оны грек құдайы Дионисқа арналған той деп түсіндірген. Геродот гелондар өздерінің құдайларына (олардың грек құдайлары екенін айтқан) киелі орындар салғанын да мәлімдеген, бірақ бұл әлі археологиялық тұрғыдан дәлелденбеген. Бұл өздерінің құдайларына ғибадатханалар салмайтын нағыз скифтерден өзгеше еді.
Herodotus of Halicarnassus mentioned that, every three years, the Gelonians performed a Bacchic type festival which he interpreted as a festival to the Greek god Dionysos. Herodotus also claimed that the Gelonians built sanctuaries to their gods (whom he claimed were Greek gods), although this has not been archaeologically verified yet. This was in contrast to the Scythians proper, who did not built shrines to their gods.
Қолөнер
Гелондықтар мен Будинилер сырттан кендерді алып келіп, Гелон қаласының өнеркәсіптік аймағында темір мен мыс балқытылды.
The Gelonians and Budini brought ores from outside to the industrial section of the city of Gelonus, where iron and copper were smelted from them.
Сауда
Гелондықтар мен Будинилер Қара теңіздің солтүстік жағалауындағы ежелгі грек колониясы Понтик Ольбиядан басталып, солтүстік-шығысқа қарай дала мен орманды дала аймақтарына дейін созылған ежелгі сауда жолына қатысты.
The Gelonians and the Budini participated in the ancient trade route which started from the ancient Greek colony of Pontic Olbia on the northern shore of the Black Sea and continued to the north east into the steppe and forest steppe regions.
Археология
Гелондар Скифиядан тыс жерде орналасқан археологиялық скиф мәдениетінің бір тобына сәйкес келді.
The Gelonians corresponded to a group of the archaeological Scythian culture which was located outside of Scythia.