Кіріспе

Анахит – армян мифологиясындағы құнарлылық, емдеу, даналық және су құдайы. Алғашқы кезеңдерде ол соғыс құдайы болған. Б.з.д. V ғасырында ол Арменияда Арамаздпен бірге ең басты құдай саналды. Арменияның Анахит құдайы Иранның Анахита құдайымен байланысты. Анахитке табыну, ең болмаса, Мидия шапқыңшылығы немесе ерте Ахеменид дәуірінде ирандықтардан алынған, Армения үшін өте маңызды болды. Артаксий I Анахиттің мүсіндерін тіктеп, оған табынуға бұйрық берді.

Армянша анахит және парсыша анахита

Страбонның сөзіне қарағанда, "армяндар парсылар мен мидиялықтардың дінін бөлісіп, әсіресе Анаитті құрметтеген". Тиридат III, христиан дініне енбес бұрын, "Арамазд, Анахит және Ваган үштігіне ресми түрде дұға жасаған, бірақ "бүкіл адамзаттың игілігі, барлық білімнің анасы, ұлы Арамаздтың қызы" саналатын "үлкен әйелге" ерекше құрмет көрсеткен деп айтылады. Агатангелдің мәліметінше, Армения патшалары дәстүр бойынша жыл сайын Ацилисендегі Эриза (Эрез) ғибадатханасына барып, құдайға арналған мерекелерді тойлауға міндетті болған; Тиридат өзінің билігінің алғашқы жылында осы сапарды жасап, құрбандық шалып, гүл шоқтары мен жапырақтарын сыйлаған. Эризадағы ғибадатхана ерекше атақты болған, ол "Армениядағы ең бай және ең құрметті" ғибадатхана саналған, онда дін қызметкерлері мен дін қызметкер әйелдер қызмет еткен, соңғылары әулетті отбасылардан таңдалған және үйленер алдында ғибадатханада қызмет өткерген. Плинийдің, Дио Кассиуспен қолдау тапқан мәліметінше, Ацилисена кейін Анаитика деп аталған. Дио Кассиус сондай-ақ Кир өзенінің жанында, Албания мен Иберия шекарасында орналасқан тағы бір аймақтың да "Анаит жері" деп аталғанын айтады.

Анахитке арналған ғибадатханалар

Арменияда Анахитке табыну Эрез, Армавир, Арташат және Аштишат қалаларында қалыптасқан. Бірақ кейінірек христиан жазушылары мұндай әдетті еске алмайды.