Кіріспе

Burger King v. Rudzewicz, 471 U. S. 462 (1985), – АҚШ Жоғарғы Сотында жеке юрисдикция мәселесі бойынша қаралып, АҚШ азаматтық процессуалдық құқығындағы маңызды іс.

Өмірбаян

Джон Рудевич Мичиган штатының азаматы және тұрғыны болды, сондай-ақ Детройттегі есептесу фирмасының аға серігі еді. Оған бизнес танысының ұлы Брайан МакШара келіп, бірге Burger King франшизасын ашуды ұсынды. Тараптар ақырында Рудевич қажетті капиталды ұсынса, МакШара мейрамхананы басқару жауапкершілігін алды. Серіктестер пайданы тең бөлісуге келісті. Рудевич пен МакШара 1978 жылдың күзінде Мичиган штатының Бірмингем қаласындағы Burger King аймақтық кеңсесіне бірлесіп өтініш берді. Өтініш Burger King-тің Флорида штатының Майами қаласындағы кеңсесіне жіберілді, ал тараптар 1979 жылдың ақпанында Мичиган штатының Уотерфорд-Чартер қалашығындағы Дрейтон-Плейнс ауданындағы қолданыстағы Burger King орнын франшизаға алу туралы алдын ала келісімге келді. МакШара Майамидегі Burger King университетінде Burger King франшизасын басқаруды үйрену үшін қажетті басқару курстарын оқыды. Серіктестер Майамидегі Burger King корпоративтік бөлімшесі Давмор Индустриес-тен 165 000 долларлық мейрамхана жабдықтарын сатып алды. Франшиза шарты бойынша Рудевич пен МакШара франшиза ақымдарын және роялтилерді Флоридадағы Burger King бас кеңсесіне төлеуге міндетті болды. Экономикалық төмендеуге байланысты, айыпталушылар Burger King-ке ай сайынғы төлемдерін жасауға шамалары келмеді, бұл Флоридадағы корпорацияны Флоридада шартты бұзу және айыпталушылардың Burger King-тің тауарлық белгілерін және қызмет көрсету белгілерін рұқсатсыз пайдалануы үшін сотқа жүгінуге мәжбүр етті, себебі айыпталушыларға ғимаратты босату туралы хабарлама келген соң да олар Burger King мейрамханасы ретінде жұмыс істеуді жалғастырды.

Бургер Кингтің сот ісі

1981 жылы мамыр айында «Бургер Кинг» компаниясы Флорида штатының оңтүстік округіндегі АҚШ округтік сотында 28 U.S.C. § 1332(a) тарауына сәйкес, айыпталушыларға қарсы түрлі талаптар бойынша іс қозғады. «Бургер Кинг» сонымен қатар 28 U.S.C. § 1338(a) тарауына сәйкес, федералды тауар таңбаларына қатысты даулар бойынша соттың бастапқы юрисдикциясын пайдаланды. Аудандық сот Флорида штатының заңнамасына сәйкес, штат аумағында шартты бұзған кез келген тұлғаға юрисдикцияны таратуға құқылы екенін анықтады. АҚШ-тың 11-ші апелляциялық округтік соты аудандық соттың шешімін күштен шығарып, айыпталушылардың Флоридамен минималды байланыстары болғанына қарамастан, оларға қатысты юрисдикцияны жүзеге асыру негізсіз әділетсіздік болып табылады және Конституцияның 14-ші түзетуінің процессуалдық кепілдіктерін бұзады деп шешті. «Бургер Кинг» компаниясы бұл шешімге Жоғарғы Сотқа шағымдану арқылы наразылық білдірді.

Соттың пікірі

Жоғарғы Сот жауапкерлердің форум мемлекетінің (Флорида) қорғау құқықтарын әдейі пайдаланғанын және осылайша, ондағы сот юрисдикциясына бағынышты екенін анықтады. Сот жауапкерлердің Флоридадағы Burger King компаниясымен "маңызды және үздіксіз" қарым-қатынасы болғанын және процессуалдық құқық бұзылмағанын, себебі жауапкерлер келісімшартты бұзғаны үшін Флоридадағы сотқа шақырылу мүмкіндігін орынды түрде болжауы тиіс деп түсіндірді. Бреннан судьяның жалпы "ақылға қонымдылық" немесе "әділеттілік" сынағы екі жыл өткен соң Asahi Metal Industry Co. v. Superior Court, 480 U.S. 102 (1987) ісінде жарияланған О'Коннор судьяның ақылға қонымдылықты бағалаудың бес факторлы сынағына дамыды.

Келіспеушіліктер

Стивенс судьясы Уайт судьяның қарсы пікіріне қосылды. Стивенс Рудзевичтің Флоридаға ешқашан бармағанын және Флоридада бизнесі болмағанын атап өтті. Стивенс пікірінше, Рудзевич Флоридада сотқа шақырылатынын болжамаған, ал Мичиган штатындағы шағын кәсіпкерді Флоридадағы сотта өзін қорғауға мәжбүр ету – заңмен қорғалатын сот процесінің құқығын бұзу болып табылады.