Кіріспе
Питербороның англосаксондық атауы, Англия
Медешамстед /m//iː//d//s/'/h//æ//m//s//t//ɛ//d/ – англосаксон дәуірінде Питербороның атауы. Бұл жерде 7 ғасырдың ортасында негізі қаланған монастырь орналасқан, ол Мерсия патшалығының бастапқы қадамдарынан-ақ маңызды орталығына айналды. Оның негізін қалаушы және алғашқы аббаты Сексвульф туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол өзінің кезінде маңызды тұлға болған және кейін Мерсия епископы болды. Медешамстед көп ұзамай көптеген шағын шіркеулерге ие болды және англосаксон мүсін өнерінің орталығы саналды. Медешамстедтің 9 ғасырдың соңына дейінгі тарихы туралы ештеңе белгісіз, 864 жылғы англосаксон жылнамасында оның викингтер тарапынан қиратылғаны және аббат пен монахтардың олар тарапынан өлтірілгені айтылады. 10 ғасырдың соңына дейін, монахтар реформасы кезінде Винчестер епископы Этельвольд оны бенедиктин аббат ретінде қайта жаңғыртқанға дейін. Осы қайта жаңғыртудың нәтижесінде Медешамстед көп ұзамай "Питерборо аббаттығы" деп атала бастады.
"Медшамастед" атауы
Бір жер-атаулар маманы бұл атауды "Медиге тиесілі шаруашылық" деп түсіндірген. Басқаша айтқанда, "Medu" сөзі "бал" мағынасын білдіреді, содан кейін "Hamme" – өзендегі ауыл, ал "Steð" (ð әрпі th деп айтылады) – жағалау немесе теңіз жағалауы (ерте саксон дәуірінде теңіз шамамен 4,5 метр биік болған), сондықтан "өзен бойындағы бал ауылы, қайық тоқтау орны".
Питерборо нұсқасы бойынша, 12-ғасырда жазылған Аңглосаксон жылнамасында, бұл атау 7-ғасырда монастырь негізі қаланған кезде берілген. Алайда, бұл атау көбінесе "медостардағы шаруашылық" немесе осыған ұқсас мағынаны білдіреді, себебі "Medes" сөзі "медос" (жазық дала) дегенді білдіреді деп есептелінеді. Атаудың ең ерте сенімді кездесуі Беддің "Шіркеу тарихында" кездеседі, онда ол 670 жылдардың ортасына дейін мерзімделген контексте "Medeshamstedi" латыншаланған түрінде айтылады. Дегенмен, бұл аймақта бұрыннан адамдар тұрған, мысалы, Флаг Фендегі қола дәуірінің қонысы, Нене өзенінен шығысқа қарай, және Дюробрива римдік қаласы, өзеннің арғы жағында, батысқа қарай бес шақырым жерде. "Medeshamstede" атауы осы жерде немесе жанында болған, жазылмаған, бұрынғы аңгликандық қоныстың атауы ретінде пайда болған болуы мүмкін. Бұл атаудың тағы бір ерте түрі – "Medyhæmstede", ол 8-ғасырлық аңглосаксон патшалық жарлығында, Рочестер соборында сақталған. Сондай-ақ, 10-ғасырдың соңында Эйншамдық Эльфрик Винчестерлік Әтелвольдтың өмірі туралы еңбегінде "Medelhamstede" және король Этельред II-нің заманауи монетасында "MEĐEL" (/m//iː//ð//əl/) деп қысқартылған. Кейінірек "Medeshampstede" және осыған ұқсас түрлер пайда болды, бұл ескі ағылшын тілінен "[North] Hamtun" сөзінің қазіргі "Northampton" сөзіне айналуы сияқты, ұқсас өзгерістермен қатар пайда болды. Олар қатаң түрде тарихи емес болғанына қарамастан, "Medeshampstede" сияқты формалар кейінгі тарихи жазбаларда кездеседі. Жергілікті аңглосаксон жазбалары II Этельред патшаның билігіне дейін "Medeshamstede" атауын қолданды, бірақ қазіргі тарихшылар оны әкесі Эдгар патшаның билігіне дейін ғана қолданады, ал одан кейін монастырь үшін "Питерборо аббаттығы" атауын қолданады, ол король Генрих VIII билігінде "Питерборо соборы" болып өзгергенге дейін қолданылды.
Патшалық қор
Мерсияда, Шығыс Англиямен шекараға жақын орналасқан Медешамстедті сэр Фрэнк Стентон «Мерсия патшалығының ең үлкен монастырьларының бірі» деп сипаттады. 12 ғасыр монахы және Питерборо тарихын жазған Хью Кандидус оның орналасқан жерін былай сипаттады: «әдемі және жақсы жер, бір жағынан ол батпақты жерлерге және таза суларға бай, ал екінші жағынан көптеген егістік жерлер мен ормандар, сондай-ақ құнарлы шабындықтар мен жайылымдарға ие». Хью Кандидус сондай-ақ Медешамстедтің «Гирвастар» аумағында құрылғандығын айтады, бұл халық 9 ғасырдың ортасында жасалған тайпалық тізімде тіркелген. Онда Гирвастар Солтүстік Гирвастар мен Оңтүстік Гирвастарға бөлінеді: Медешамстед Солтүстік Гирвастардың аумағында құрылған. Хью Кандидус «Гирвастарды» қазіргі уақытта «батпақта немесе батпаққа жақын тұратын адамдар» деп түсіндіреді, себебі саксон тілінде терең батпақ «Гир» деп аталады. Осы уақыттағы қолданылуы, аймақ тұрғындары Хью Кандидустың заманында да «Гирвастар» деп белгілі болғанын көрсетеді. Беданың айтуынша, Медешамстедті Сеаксвульф атты адам құрған, ол сонымен қатар оның алғашқы абысы болған. Тарихшы Дороти Уайтлок Сеаксвульфтің, 7 ғасырдың ортасына дейін Мерсиядағы дінсіздік ескеріліп, Шығыс Англияда білім алған болуы мүмкін деп санайды. Кейіннен ол Мерсия епископы болып тағайындалды, ал оның замандасы Эддиус Стефан «Әулие Вильфридтің өмірінде» «өте құрметті епископ Сеаксвульф бұрын басқарған епископтыққа көрсеткен терең құрметті» айтады. 664 жылы жасалған жарғыда Мерсия патшасы Вулфхердің Медешамстед монастырына арналған «кейбір қосымшаларды» сыйға тартқандығы жазылған, бұл сыйлықты оның қайтыс болған ағасы Орта Англия патшасы Пиада және Нортумбрия патшасы Освиу бастаған. Бұл жарғы – Питерборо аббаттығы үшін 11 ғасырдың соңында немесе 12 ғасырдың басында жасалған жалған құжат, бірақ Хью Кандидус сияқты, ол Питерборо дәстүрін көрсетеді және патшалардың тарихына қатысты көптеген жайттарда дәл және тарихи қызығушылық тудырады. Пеадамен байланысы Медешамстедтің негізін шамамен 653 және 656 жылдар аралығында орналастырады. Көптеген жергілікті әулиелер әртүрлі дәрежеде Медешамстедпен байланысты, олардың көпшілігі Мерсия патшалық табиғатына ие. Олардың арасында: Гутлак, Дербиширдегі Рептондағы бұрынғы монах. Рептон жақында ғана Мерсия епископтығының орталығы болған және, мүмкін, Медешамстедтің колониясы болды. Гутлак – Медешамстедтен солтүстікке қарай жеті шақырым жерде орналасқан Кроуленд аббаттығының титулды әулиесі және оның негізін қалаушы ретінде танылады. Пега, оның есімі «Пейкерк» деп сақталған, яғни «Пега шіркеуі», Медешамстедтен шамамен бес шақырым солтүстікке қарай. Ол Гутлақтың қарындасы еді. Синебур және Синесвит – Пейда патшаның әпкелері. Синебур Медешамстедтен батысқа қарай төрт шақырым жердегі Касторда монастырь құрды, ал Синесвит оның абысы болды. Екі әйел де Нортумбрия мен Шығыс Англиядағы ағылшын-саксондық патшалық әулетіне үйленген болуы мүмкін, сондықтан Медешамстед пен Кастор сол кезде ерлер мен әйелдерге арналған қос монастырь болған, бұл сол кездегі монастырьлардың ерекшелігі. Синебур – Кастор шіркеуінің «Санкт-Кайнебургха» деп аталатын киелісі. Тибба, ол Медешамстедтен солтүстік-батысқа қарай он екі шақырым жердегі Рихоллда усақ тіршілікке бейім болған, сондай-ақ Пейда патшаның басқа туысы болған деп есептеледі. Танкред, Торхред және Това: олар Медешамстедтен шамамен бес шақырым солтүстік-шығыста орналасқан Торниде өмір сүрген деп есептеледі. Бұрын Торни Анкариг деп аталған, бұл атау тек Питерборо қаласында сақталған және ол жерде усақ тіршілікке бейім адамдар болғанын көрсетеді. Бұл үш киелінің алғашқы екеуі еркек, ал соңғысы қыз болған; олар бауырластар болған деп айтылады, олар 9 ғасырдың соңында викингтердің шабуылы кезінде шейіт болды. Тондберт, «Гирвастардың ханзадасы» және Элидің Әтелтритінің күйеуі. Ол ертеректегі бір дереккөзде ағылшын шейіті ретінде аталған, одан әрі ештеңе белгілі болмаса да, оның есімі Танкред, Торхред және Тованың есімдерімен үйлеседі, сондықтан ол жергілікті, кішігірім патшалықтан шыққан болуы мүмкін. Тэтвин, Бридон монахы, Кентерберия архиепископы және, мүмкін, Гутлақтың ұстазы. Бридонмен байланысы және оның ұқсас аллитеративті аты ескеріліп, ол өзі Медешамстедтен шыққан болуы мүмкін және табиғи түрде сол жерде еске алынды. Көптеген, мүмкін, барлық жергілікті әулиелерге байланысты шіркеулер Медешамстедпен демеушілік еткен, Эли шіркеуінен басқа. Жоғарыда аталған жергілікті әулиелерге байланысты шіркеулерден басқа, оларға Лестерширдегі Бридон, Суррейдегі Бермондси және Уокинг шіркеулері де жатады. Медешамстед Рептондағы ана шіркеу ретінде де танылған, ол 8 ғасырлық Мерсия патшалық мазар есебінде сипатталған. Тағы бір Питерборода сақталған 848 жылғы жарғы Бридонға қатысты және Рептонда жазылған. Бұл монастырь империясының көптеген жылдар бойы сақталғанын көрсетеді. Алайда, бұл Медешамстед пен оның қызы шіркеулері арасындағы соңғы белгілі сілтеме, және осы байланыстар 9 ғасырдың соңындағы викингтердің шабуылынан кейін Шығыс Англияның көптеген епископтықтары сияқты үзілген болуы мүмкін. Осы қызы шіркеулердің және тіпті Медешамстедтің өзінің маңыздылығы патшалық Рептонмен байланысымен, 731 жылы Татвиннің Кентерберия архиепископы болып тағайындалуымен және кейіннен қасиеттіленуімен, сондай-ақ Гутлақтың Рептон монахы болған тарихымен көрсетілген.
a fair spot, and a goodly, because on the one side it is rich in fenland, and in goodly waters, and on the other it has [an] abundance of ploughlands and woodlands, with many fertile meads and pastures. Hugh Candidus also reports that Medeshamstede was founded in the territory of the "Gyrwas", a people listed in the Tribal Hidage, which was in existence by the mid 9th century. There, the Gyrwas are divided into the North Gyrwas and the South Gyrwas: Medeshamstede was clearly founded in the territory of the North Gyrwas. Hugh Candidus explains "Gyrwas", which he describes in the present tense, as meaning people "who dwell in the fen, or hard by the fen, since a deep bog is called in the Saxon tongue Gyr": use of the present tense indicates that inhabitants of the area were still known as "Gyrwas" in Hugh Candidus' own time. According to Bede, Medeshamstede was founded by a man named Seaxwulf, who was also its first abbot. Historian, Dorothy Whitelock, believed that Seaxwulf had probably been educated in East Anglia, given the heathen state of Mercia prior to the mid 7th century. He was later appointed Bishop of Mercia, and his near contemporary Eddius Stephanus mentions, in his Life of St Wilfrid, "the profound respect of the bishopric which the most reverend Bishop Seaxwulf had formerly ruled". A charter, dated 664 AD, records the gift by King Wulfhere of Mercia of "some additions" to the endowment for the monastery of Medeshamstede, already begun by his deceased brother King Peada of the Middle Angles, and by King Oswiu of Northumbria. This charter is a forgery, produced for Peterborough Abbey either in the late 11th century, or in the early 12th; but, like Hugh Candidus, clearly it reflects Peterborough tradition, and it is both accurate and historically interesting in a number of ways, including in the chronology of kings. The connection with Peada places Medeshamstede's foundation between about 653 and 656 AD. Numerous local saints are connected to varying degrees with Medeshamstede, and many of them are Mercian royal in nature. These include:
Guthlac, a former monk of Repton, in Derbyshire. Repton had until recently been the Mercian episcopal see, and was most likely a colony of Medeshamstede. Guthlac is a titular saint of Crowland Abbey, about seven miles north of Medeshamstede, and is generally regarded as its founder. Pega, whose name survives in "Peakirk", meaning "church of Pega", about five miles north of Medeshamstede. She was a sister of Guthlac. Cyneburh and Cyneswith, sisters of King Peada. Cyneburh founded a nunnery at Castor, four miles west of Medeshamstede, and Cyneswith succeeded her as abbess there. It seems that both sisters had been married into foreign Anglo Saxon royalty, in Northumbria and East Anglia, and perhaps Medeshamstede and Castor then formed a double monastery for men and women, a feature of contemporary monasticism. Cyneburh is the titular saint of the parish church of Castor, as "St Kyneburgha". Tibba, who is believed to have been a recluse at Ryhall, about twelve miles north west of Medeshamstede, as well as another relative of King Peada. Tancred, Torhtred, and Tova: these are believed to have lived at Thorney, about five miles north east of Medeshamstede. It seems that Thorney was formerly known as Ancarig, a name which was preserved only at Peterborough, and itself suggests the presence there of anchorites. Of these three saints, the first two were male, and the last is described as a female virgin; they are said to have been siblings, martyred during the late 9th century Viking invasions. Tondberht, "prince of the Gyrwas", and husband of St Æthelthryth of Ely. He is named as an English martyr in an early source, and, though nothing further is known of him, his name alliterates suggestively with those of Tancred, Torhtred and Tova, who thus may also have been drawn from local, petty royalty. Tatwine, monk of Breedon, Archbishop of Canterbury, and probably mentor to Guthlac. Given his connection with Breedon, and his similarly alliterative name, he may himself have been from Medeshamstede, and would naturally have been commemorated there. Most if not all of the churches originally associated with these local saints were probably sponsored by Medeshamstede, with the exception of Ely. Apart from churches connected with the local saints mentioned above, these are held to have included, among other candidates, churches at Breedon in Leicestershire, and Bermondsey and Woking, in Surrey. Medeshamstede has also been identified as the mother church of Repton, in Derbyshire, which has been described as an 8th century Mercian royal mausoleum. Another charter preserved at Peterborough was written at Repton in 848 AD, and concerned Breedon. This suggests that this monastic empire continued for some considerable time. However, this is the latest surviving reference to any connection between Medeshamstede and its daughter churches, and these connections probably suffered a similar fate to many of the episcopal sees of eastern England: extinguished in the later 9th century by Viking invasion. The importance of these daughter churches, and indeed that of Medeshamstede itself, is indicated by the likely relationship with royal Repton; by the consecration of the Breedon monk Tatwine as Archbishop of Canterbury in 731 AD, and his later canonisation; and by St Guthlac's history as a former monk of Repton.
Викингтердің жойылуы
Медешамстедтің викингтер тарапынан 870 жылы жойылғаны дәстүрлі түрде қабылданған сенім. Дегенмен, Медешамстед тарихының кейбір жайттары, оның ішінде викингтерге дейінгі архивтерінің сақталып қалғандығы, оның басқа, осылай сәті түспеген орындар сияқты бір тағдырға ұшырамағанын көрсетеді. С. Э. Келлидің пікірінше, Медешамстедте тоғызыншы ғасыр мен шамамен 970 жылы қайта құрылған аралықта қандай да бір институттық байланыс болған деген гипотеза, он ғасырға дейінгі кезеңнен сақталған нақты құжаттардың болуын жақсы түсіндіруге мүмкіндік береді, ал толық жойылғаны туралы әңгіме – ыңғайлы ойдан туған құпия.
[the] survival of a handful of genuine documents from the pre tenth century period [at Medeshamstede] might be better explained by the hypothesis that there was some kind of institutional continuity between the ninth century and the refoundation of c. 970, with the story of total destruction a convenient fiction.
Х ғасырдағы қайта құру
Медешамстед шамамен 970 жылы Винчестер епискобы Этельвольдтың, жаңа монастырьдың алғашқы абысы болған Эльдвульфтің көмегімен қайта құрылды, ол кейін Вустер епискобы және Йорк архиепискобы болды. Монастырь тез арада мықты тас қабырғамен қоршалып, "Бурх" деген жаңа ат алды, яғни "бекітілген орын" деген мағынаны білдіреді. Монастырьдің басқа титулды қасиеттісі Петрдің есімін қосу, оны Суффолк графтығындағы Бьюри Сент-Эдмундс аббаттығы сияқты бірнеше орындардан ажыратуға мүмкіндік берді және қазіргі "Петерборо" атауының пайда болуына себеп болды.
Физикалық қалдықтар және археология
Медешамстедтегі мүсіндік және сәулеттік қызметтің ең айқын қалдығы – қазір Хедда тасы деп белгілі мүсін. Розмари Крамп оны VIII ғасырдың соңына немесе IX ғасырдың басына жатқызады және ол Питерборо соборында сақталып тұр. Медешамстед орнындағы англосаксондық ғимараттардың қалдықтары қазіргі заманда анықталды, бірақ олардың біреуі алғашқы шіркеудің қалдығы екені белгісіз. Оларға собордың кесілісі мен оңтүстік қанатының астындағы негіздер кіреді. Осы жердегі алғашқы ғимараттар жақын жердегі римдік орындарынан, мысалы, бұрынғы Дуробрива қаласынан немесе, мүмкін, Кастордағы өте үлкен вилладан алынған материалдарды, яғни "сполияны" қамтыды. Мұндай сполиялар осы жердегі кейінгі англосаксондық құрылыстардың негізінде де табылған. Осы оқиғадан бес жүйылдан кейін Хью Кандид шіркеу құрылысы басталғанда Сексвульфтың "сегіз жұп өгіздің күшімен де қиын тартылатын үлкен тастарды негізге салғанын" жазды және Сексвульф пен оның серіктері "кәдімгі құрылыс емес, Англияда екінші Римді немесе Римнің қызын салуға тырысып баққандарын" айтты. Бұл Уилфридтің Хексемдегі іс-әрекеттерін еске салады.