Кіріспе

Алжирде 6-дан 15 жасқа дейінгі алжирліктер үшін білім тегін және міндетті. Дегенмен, алжирлік студенттердің жартысы ғана орта білім беру мекемелеріне қабылданады. 2015 жылғы мәлімет бойынша, Алжирде 92 жоғары білім беру мекемесі бар, оның ішінде 48 университет.

Тарих

1830 жылы Алжирді француздар басып алғанға дейін, діни жерлер – хабустар мұсылман ұстаздарына жалақы төледі. Алжирді француз отарлауы кезінде, олар хабустарды тартып алды, соның салдарынан дәстүрлі білім беруге қаржы жұмсау тоқтатылды. Бірақ, Үшінші Республика кезінде Париж үкіметі алжирліктерді француз мәдениетіне ассимиляциялауға тырысты, алайда француз отаршылдары жаңа мектептерді қаржыландыруға кедергі келтіріп, олардың саясатын нәсіпсіз етті.

Білім беру жүйесі

Алжирде 2004 жылы балалардың 24% мектепке дейінгі білім беруге қабылданды. 2003 жылдан бері мектепке дейінгі білім беруді қолжетімді ету үшін жаңа реформалар жүзеге асырылды. Бастауыш мектеп 5 жылға созылады, одан кейін 5 жыл төменгі орта білім беру және 3 жыл жоғары орта білім беру кезеңдері бар. Студенттер жоғары білім алу үшін ұлттық емтихан – бакалавриат тапсыруы керек. Жоғары білім берудің шамамен 57 мемлекеттік мекемесі бар, олардың ішінде "27 университет, 13 университет орталығы, 6 ұлттық мектеп (écoles nationales), 6 ұлттық институт (instituts nationaux) және 4 мұғалімдерді даярлау институты (écoles normales supérieures)" бар. 2017 жылы 58 вилаяның 38-інде 350 000 оқушы тамазигт тілін оқыды, бұл барлық студенттердің 4%-ын құрайды. Олардың 90%-ы тамазигт тілін латын әріптерінде оқиды. 2018 жылы үкімет болашақта барлық мемлекеттік бастауыш және орта мектептерде тамазигт тілінен факультативтік сабақтар ашылатынын мәлімдеді. Амазиг білімін тарату араб тілінде сөйлейтін аймақтарда кейбір қарсылықтарға ұшырады. 2023 жылы білім министрінің мәлімдемесіне сәйкес, амазиг тіліндегі білім беру барлық алжирлік мектептерде жалғасуда. Отарлаушылықтан бұрын Алжирде негізінен араб және бербер тілдерінде сөйлейтін халық тұрған. Алайда, тәуелсіздікке бір ай қалғанда, алжирлік революциялық көшбасшылар болашақ мемлекеттің арабтандыру саясатын ұстанғанын жариялады. Ахмет Бен Белла 1963/1964 жылдардан бастап барлық білім деңгейінде араб тілінде оқытуды міндеттеу арқылы бастауыш мектептерде тілдік арабтандыру заңдарын енгізді. 2005 жылдың қараша айында Парламент жекеменшік мектептерде араб тілінен басқа тілде оқытуға тыйым салатын заңдарды қабылдады. 1962 жылы тәуелсіздік алғаннан кейін халықтың 85%-дан астамы сауатсыз болды. 2015 жылы Алжирдегі сауаттылық деңгейі шамамен 80% құрады, бұл Марокко мен Египеттен жоғары, бірақ Ливиядан төмен. 2015 жылғы сауаттылық деңгейі бойынша алжирлік ерлердің 87%-ы, ал әйелдердің 73%-ы сауатты. 2008 жылы қолға алынған Сауаттылықты арттыру жөніндегі көптілді ұлттық стратегияның арқасында 3,6 миллионнан астам алжирлік сауатсыздықтан құтылды. 2008 мен 2022 жылдар аралығында сауатсыздық деңгейі 22,30%-дан 7,4%-ға дейін төмендеді. Алжирдің бұл күш-жігері ЮНЕСКО-ның 2019 жылғы «Седжонг патшасының сауаттылық сыйлығымен» марапатталды.

Қаржыландыру және жұмыспен қамту

Алжирдің ұлттық бюджетінің 28% білім беруға бөлінеді. 2016 жылғы мәліметтер бойынша, Алжир Солтүстік Африкадағы мұғалімдердің ең көп тапшылығын сезінетін елдердің бірі, Біріккен Ұлттар Ұйымының білім беру саласындағы тұрақты даму мақсатына жету үшін 200 000 бастауыш сынып мұғалімі қажет.